ભારત સાથેના સંઘર્ષ બાદ ‘બેટલ-ટેસ્ટેડ’ JF-17 ની વૈશ્વિક માંગમાં ભારે ઉછાળો; પાકિસ્તાનની સંરક્ષણ નિકાસમાં રેકોર્ડ વૃદ્ધિ
મે 2025માં ભારત સાથે થયેલા ચાર દિવસીય હવાઈ સંઘર્ષ બાદ, પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ ઉદ્યોગમાં અભૂતપૂર્વ તેજી જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને પાકિસ્તાન અને ચીન દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસિત JF-17 થંડર (Thunder) ફાઈટર જેટ હવે વિશ્વભરના ઘણા દેશો માટે એક આકર્ષક વિકલ્પ બનીને ઉભરી આવ્યું છે.
બેટલ-ટેસ્ટેડ ટેકનોલોજી અને આર્થિક અપેક્ષાઓ
પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ પ્રધાન ખ્વાજા આસિફના જણાવ્યા અનુસાર, હથિયારોની નિકાસમાં મળેલી આ સફળતા દેશની આર્થિક સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલી શકે છે. તેમણે ત્યાં સુધી દાવો કર્યો હતો કે આગામી છ મહિનામાં પાકિસ્તાનને આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ (IMF) ની જરૂર નહીં પડે. આ સફળતાનો મુખ્ય શ્રેય JF-17 થંડરની ક્ષમતાઓને આપવામાં આવી રહ્યો છે, જેણે ગયા વર્ષના સંઘર્ષ દરમિયાન ભારત દ્વારા તૈનાત કરવામાં આવેલી આધુનિક S-400 સપાટીથી હવામાં માર કરનારી મિસાઇલ સિસ્ટમને નષ્ટ કરવાનું ગૌરવ પ્રાપ્ત કર્યું હતું.
મુખ્ય સંરક્ષણ સોદા અને વૈશ્વિક રસ
પાકિસ્તાને તાજેતરમાં અનેક દેશો સાથે અબજો ડોલરના કરારોને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું છે અથવા તેના પર ચર્ચા કરી રહ્યું છે:
- અઝરબૈજાન: પાકિસ્તાને અઝરબૈજાન સાથે 4.6 બિલિયન ડોલરનો ઐતિહાસિક કરાર કર્યો છે, જેના હેઠળ 40 JF-17 બ્લોક III ફાઈટર જેટ સપ્લાય કરવામાં આવશે.
- લિબિયા: લિબિયાની સેના સાથે મલ્ટી-બિલિયન ડોલરનો સોદો થયો છે, જેમાં JF-17 વિમાન અને ‘સુપર મુશાક’ (Super Mushshak) ટ્રેનર વિમાન સામેલ છે.
- સાઉદી અરેબિયા: બંને દેશો લગભગ 2 બિલિયન ડોલરના સાઉદી લોનને સંરક્ષણ સોદામાં ફેરવવા માટે વાતચીત કરી રહ્યા છે, જે કુલ મળીને 4 બિલિયન ડોલરનો સોદો હોઈ શકે છે.
- ઇન્ડોનેશિયા: ઇન્ડોનેશિયા પોતાની જૂની થઈ રહેલી વાયુસેનાને આધુનિક બનાવવા માટે પાકિસ્તાન સાથે 40 JF-17 વિમાન અને સશસ્ત્ર ડ્રોન માટે વાતચીત તેજ કરી રહ્યું છે.
- ઇરાક અને બાંગ્લાદેશ: ઇરાકે તેના કાફલાને વૈવિધ્યસભર બનાવવા માટે JF-17 માં ‘ઊંડો રસ’ દાખવ્યો છે, જ્યારે બાંગ્લાદેશ સાથે પણ વિમાનોની સંભવિત ખરીદી પર વિગતવાર ચર્ચા થઈ છે.
રશિયા અને ભારત વચ્ચે તણાવનું કારણ
પાકિસ્તાનના આ સંરક્ષણ વિસ્તરણમાં રશિયાની ભૂમિકાએ ભારત સાથેના તેના સંબંધોમાં તણાવ પેદા કર્યો છે. ભારતના સખત વિરોધ છતાં, રશિયાએ પાકિસ્તાનના JF-17 બ્લોક III વિમાન માટે RD-93MA એન્જિનનો પુરવઠો ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ એન્જિન વિમાનને વધુ શક્તિ, બહેતર ઈંધણ કાર્યક્ષમતા અને આધુનિક હથિયારો લઈ જવાની ક્ષમતા પ્રદાન કરે છે.
JF-17 વિરુદ્ધ ભારતનું તેજસ
સંરક્ષણ નિષ્ણાતો વચ્ચે પાકિસ્તાનના JF-17 અને ભારતના ‘તેજસ’ (Tejas) ની સરખામણી અવારનવાર ચર્ચાનો વિષય રહે છે. જ્યાં JF-17 ને તેની ઓછી કિંમત ($25m-$30m) અને યુદ્ધમાં સાબિત થયેલા પ્રદર્શનને કારણે પસંદ કરવામાં આવી રહ્યું છે, ત્યાં ભારતીય તેજસ તેના શ્રેષ્ઠ એન્જિન (GE 404) અને આધુનિક રડાર પ્રણાલીઓ માટે જાણીતું છે. જોકે, પાકિસ્તાનની ઉત્પાદન ક્ષમતા અને વિમાનના ઓપરેશનલ રેકોર્ડએ તેને વર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મજબૂત પકડ અપાવી છે.
પાકિસ્તાન તેના JF-17 થંડરને ‘બજેટ-ફ્રેન્ડલી’ અને ‘યુદ્ધ-સિદ્ધ’ વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરી રહ્યું છે, જે ખાસ કરીને વિકાસશીલ દેશો માટે આકર્ષક છે. આ માત્ર પાકિસ્તાનની સૈન્ય શક્તિને જ નથી વધારી રહ્યું, પરંતુ તેની નબળી અર્થવ્યવસ્થા માટે એક મહત્વપૂર્ણ જીવનરેખા પણ સાબિત થઈ શકે છે.
