ઉત્તરાયણ 2026: ગુજરાતમાં પતંગબાજી માટે અનુકૂળ પવન, પરંતુ કડકડતી ઠંડી અને NGTના નિયમોનું રાખજો ધ્યાન
ગુજરાતનો સૌથી લોકપ્રિય પર્વ ઉત્તરાયણ (મકર સંક્રાંતિ) હવે ગણતરીના દિવસો જ દૂર છે. 14 જાન્યુઆરીએ જ્યારે લાખો પતંગ પ્રેમીઓ ધાબા પર એકઠા થશે, ત્યારે આકાશ રંગોના મેઘધનુષ જેવું દેખાશે. આ વર્ષે પતંગબાજો માટે હવામાન અને પવનની ગતિને લઈને મિશ્ર સમાચાર આવી રહ્યા છે.
પવનની ગતિ અને હવામાનનો મિજાજ
હવામાન નિષ્ણાત અંબાલાલ પટેલ અને હવામાન વિભાગ (IMD) અનુસાર, આ વર્ષે ઉત્તરાયણ પર પવનની ગતિ પતંગ ઉડાડવા માટે ખૂબ જ અનુકૂળ રહેવાની શક્યતા છે. સવારના સમયે પવનની ગતિ 7 થી 9 કિમી પ્રતિ કલાક રહેશે, જે બપોર પછી વધીને 10 થી 12 કિમી પ્રતિ કલાક સુધી પહોંચી શકે છે. આ ગતિ પતંગને આકાશમાં સ્થિર રાખવા અને ‘પેચ’ લડાવવા માટે આદર્શ માનવામાં આવે છે.
જોકે, હવામાન વિભાગે કડકડતી ઠંડી અને ગાઢ ધુમ્મસની ચેતવણી પણ આપી છે. ઉત્તર ગુજરાતના પાટણ અને સાબરકાંઠા જેવા વિસ્તારોમાં પારો 8 ડિગ્રી સુધી ગગડી શકે છે. સાથે જ, કમોસમી વરસાદની શક્યતાને કારણે ખેડૂતોને પાક બાબતે સતર્ક રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
ચાઈનીઝ દોરી પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ અને કાયદાકીય નિર્દેશો
પતંગબાજીના ઉત્સાહ વચ્ચે, નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ (NGT) એ સુરક્ષા અને પર્યાવરણને ધ્યાનમાં રાખીને કડક નિર્દેશો જાહેર કર્યા છે. NGT એ સમગ્ર દેશમાં નાયલોન, પ્લાસ્ટિક અથવા કોઈપણ સિન્થેટિક સામગ્રીથી બનેલી દોરી, જેને સામાન્ય રીતે ‘ચાઈનીઝ માંજો’ કહેવામાં આવે છે, તેના સંગ્રહ, વેચાણ અને ઉપયોગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદ્યો છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ સિન્થેટિક દોરી ‘નોન-બાયોડિગ્રેડેબલ’ છે અને મનુષ્યોની સાથે પક્ષીઓ માટે પણ જીવલેણ છે. આ દોરી એટલી મજબૂત હોય છે કે તે માનવ માંસને કાપવા માટે સક્ષમ છે અને વીજળીની લાઈનોના સંપર્કમાં આવતા કરંટ લાગવાનું કારણ પણ બને છે. ટ્રિબ્યુનલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર સુતરાઉ દોરી (કોટન માંજો), જે હાનિકારક પદાર્થોથી મુક્ત હોય, તેના જ ઉપયોગની મંજૂરી છે. નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ 5 વર્ષ સુધીની જેલ અથવા 1 લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
પક્ષીઓની સુરક્ષા માટે ‘કરુણા અભિયાન’
ગુજરાત સરકારે ઉત્તરાયણ દરમિયાન ઈજાગ્રસ્ત પક્ષીઓની સુરક્ષા માટે ‘કરુણા અભિયાન’ શરૂ કર્યું છે. આ અભિયાન હેઠળ રાજ્યભરમાં 458 થી વધુ સારવાર કેન્દ્રો, 738 પશુચિકિત્સકો અને અંદાજે 8,060 સ્વયંસેવકો તૈનાત રહેશે જેથી ઈજાગ્રસ્ત પક્ષીઓને તાત્કાલિક સહાય મળી શકે.
પતંગબાજી માટે ટેકનિકલ સૂચનો
નિષ્ણાતોના મતે, પતંગ ઉડાડવા માટે 10-15 માઈલ પ્રતિ કલાક (16-24 કિમી/કલાક) નો પવન આદર્શ હોય છે. જો પવન ખૂબ તેજ હોય, તો પતંગમાં સ્થિરતા લાવવા માટે બીજી પૂંછડી ઉમેરીને તેનું વજન વધારી શકાય છે. સ્થિર ઉડાન માટે પતંગનું ગુરુત્વાકર્ષણ કેન્દ્ર (Center of Gravity) નીચે હોવું અને યોગ્ય લાઇન ટેન્શન (Tension) જાળવવું આવશ્યક છે.
આ તહેવાર માત્ર મનોરંજનનું સાધન નથી, પરંતુ તે સાંસ્કૃતિક એકતાનું પ્રતીક પણ છે, જે ધર્મ અને જ્ઞાતિની સીમાઓથી પરે લોકોને જોડે છે. તેથી, સુરક્ષિત અને પર્યાવરણને અનુકૂળ ઉત્તરાયણ ઉજવવી એ આપણા સૌની જવાબદારી છે.
