શું માછલી ખાધા પછી દૂધ પીવું ખરેખર જોખમી છે? વૈજ્ઞાનિકોએ ખોલ્યું સફેદ ડાઘનું રહસ્ય
ભારત અને પાકિસ્તાન સહિતના અનેક દક્ષિણ એશિયાઈ દેશોમાં આ માન્યતા પેઢીઓથી ચાલી આવે છે કે માછલી ખાધા પછી દૂધ અથવા ડેરી ઉત્પાદનોનું સેવન કરવાથી ત્વચા પર સફેદ ડાઘ (વિટિલિગો કે લ્યુકોડર્મા) થઈ જાય છે. આ ડરના કારણે લોકો અવારનવાર આ બે ખાદ્ય પદાર્થોને સાથે ખાવાનું ટાળતા હોય છે, પરંતુ આધુનિક વિજ્ઞાન અને નિષ્ણાતોએ તેને એક નિરાધાર અંધશ્રદ્ધા ગણાવી છે.
સંશોધનમાં શું સામે આવ્યું?
પાકિસ્તાનની મેયો હોસ્પિટલ, લાહોરમાં કરવામાં આવેલા એક વિશેષ અભ્યાસમાં આ સામાજિક માન્યતાની તપાસ કરવામાં આવી હતી. સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું કે વિટિલિગોથી પીડાતા લોકો અને સ્વસ્થ લોકો વચ્ચે માછલી અને દૂધના સેવનનો કોઈ આંકડાકીય સંબંધ નથી. અભ્યાસનું તારણ એ હતું કે માછલીની સાથે દૂધ કે ડેરી ઉત્પાદનોનું સેવન કરવાથી વિટિલિગો થવાનું કોઈ જોખમ નથી.
વિટિલિગો (સફેદ ડાઘ)નું અસલી કારણ શું છે?
સ્ત્રોતો અનુસાર, વિટિલિગો એક ઓટોઇમ્યુન ડિસઓર્ડર (Autoimmune Disorder) છે. આમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી તે કોષો (મેલેનોસાઇટ્સ) પર હુમલો કરીને તેમનો નાશ કરે છે જે ત્વચાને રંગ આપનાર પિગમેન્ટ ‘મેલેનિન’ બનાવે છે. તેના અન્ય કારણોમાં સમાવેશ થાય છે:
- આનુવંશિક પરિબળો: લગભગ 40% દર્દીઓમાં તેનો પારિવારિક ઇતિહાસ હોય છે.
- તણાવ: અતિશય માનસિક અથવા શારીરિક તણાવ આ સ્થિતિને ઉત્તેજિત કરી શકે છે.
- ઈજા કે ચેપ: ત્વચા પર ઈજા, બળતરા અથવા ફૂગનો ચેપ (Fungal Infection) પણ ડાઘનું કારણ બની શકે છે.
વૈશ્વિક વાનગીઓમાં દૂધ અને માછલીનું મિશ્રણ
નિષ્ણાતો કહે છે કે વિશ્વભરમાં ઘણી પ્રખ્યાત વાનગીઓમાં માછલી અને ડેરી ઉત્પાદનોનો સાથે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. કોન્ટિનેન્ટલ અને મેડિટેરેનિયન ડાયટમાં માછલીને અવારનવાર ક્રીમ, દહીં કે દૂધ સાથે રાંધવામાં આવે છે. જો આ સંયોજન હાનિકારક હોત, તો તે દેશોમાં ત્વચાના રોગોનું પ્રમાણ ઘણું વધારે હોત.
આયુર્વેદ અને આરોગ્ય નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય
આયુર્વેદ મુજબ, માછલી અને દૂધને ‘વિરુદ્ધ આહાર’ માનવામાં આવે છે કારણ કે માછલી માંસાહારી છે અને દૂધ શાકાહારી, અને બંનેની પ્રકૃતિ (તાસીર) અલગ હોય છે. જોકે, આધુનિક પોષણ નિષ્ણાતો માને છે કે તેનાથી ત્વચા પર સફેદ ડાઘ તો નથી પડતા, પરંતુ જે લોકોને લેક્ટોઝ ઇન્ટોલરન્સ હોય અથવા જેમનું પાચનતંત્ર સંવેદનશીલ હોય, તેમને ગેસ, સોજો કે પેટમાં દુખાવો જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
સફેદ ડાઘ કોઈ ખોરાકના મિશ્રણથી નહીં, પરંતુ શરીરની આંતરિક સંરક્ષણ પ્રણાલીમાં ફેરફારને કારણે થાય છે. નિષ્ણાતોની સલાહ છે કે આવી અંધશ્રદ્ધાઓ પર ધ્યાન આપવાને બદલે ત્વચા સંબંધિત કોઈપણ સમસ્યા માટે અનુભવી ત્વચા નિષ્ણાત (Dermatologist) ની સલાહ લેવી જોઈએ.
