ઓપરેશન રાઈઝિંગ લાયન: ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેનું 12-દિવસીય યુદ્ધ અને રશિયન વાયુ રક્ષા પ્રણાલીઓની નિષ્ફળતા
જૂન 2025માં ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે થયેલા ‘ઓપરેશન રાઈઝિંગ લાયન’ એ મધ્ય પૂર્વના વ્યૂહાત્મક દ્રશ્યને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યું છે. આ 12-દિવસીય યુદ્ધને ઈઝરાયેલી વાયુસેના (IAF) ની એક અભૂતપૂર્વ લશ્કરી સિદ્ધિ તરીકે જોવામાં આવે છે, જેણે ઈરાનની અંદર 1,000 માઈલથી વધુ દૂર આવેલા પરમાણુ મથકો અને મિસાઈલ લોન્ચરોને ચોકસાઈ સાથે નિશાન બનાવ્યા હતા.
ઈઝરાયેલી હવાઈ શ્રેષ્ઠતા અને સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજીનો પ્રભાવ
ઈઝરાયેલે આ યુદ્ધમાં પોતાની સંપૂર્ણ હવાઈ શ્રેષ્ઠતા સ્થાપિત કરી અને કોઈ પણ માનવસહિત વિમાન ગુમાવ્યા વગર ઈરાનના સંકલિત વાયુ રક્ષા નેટવર્કને ધ્વસ્ત કરી દીધું. નિષ્ણાતો માને છે કે F-35 સ્ટીલ્થ વિમાનો અને ડ્રોન ઝુંડ (drone swarms) ના નવતર પ્રયોગે ઈરાનની રશિયન બનાવટની S-300 અને સ્વદેશી ‘બાવર-373’ પ્રણાલીઓને સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ બનાવી દીધી. સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજીને કારણે ઈઝરાયેલી વિમાનો ઈરાની રડારની પકડમાં આવે તે પહેલા જ હુમલો કરવામાં સક્ષમ રહ્યા, જેના કારણે રડાર ઓપરેટરોને પ્રતિક્રિયા આપવાનો સમય જ મળ્યો નહીં.
ઈલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ અને રડાર જામિંગની ભૂમિકા
આ સંઘર્ષમાં ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેર (Electronic Warfare) એક નિર્ણાયક પરિબળ સાબિત થયું. ઈઝરાયેલ અને તેના સાથી દેશોએ રડાર અને સંચાર નેટવર્ક પર વ્યાપક જામિંગ ઓપરેશન ચલાવ્યા, જેનાથી દુશ્મનની રક્ષા પ્રણાલીઓ “અંધ” થઈ ગઈ. રડાર ડિસેપ્શન જામિંગની અદ્યતન વ્યૂહરચનાઓએ ખોટી માહિતી દ્વારા દુશ્મનના રડારને ભ્રમિત કર્યા, જેનાથી અસલી લક્ષ્યોની ઓળખ કરવી અશક્ય બની ગઈ. આવી જ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વેનેઝુએલામાં પણ જોવા મળ્યો હતો, જ્યાં અમેરિકી વિશેષ દળોએ રડાર નેટવર્કને જામ કરીને રશિયન S-300VM પ્રણાલીઓને નિષ્ક્રિય કરી દીધી હતી.
યુદ્ધના પરિણામો અને વ્યૂહાત્મક નુકસાન
યુદ્ધના અંત સુધીમાં, ઈઝરાયેલે ઈરાનના 480 મિસાઈલ લોન્ચરોમાંથી અડધાથી વધુને નષ્ટ અથવા બ્લોક કરી દીધા હતા, જેનાથી ઈરાનની વળતો હુમલો કરવાની ક્ષમતાને ઊંડો આઘાત લાગ્યો છે. ભૌતિક વિનાશ ઉપરાંત, ઈઝરાયેલી ગુપ્તચર અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આ હારની ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયતુલ્લા અલી ખામેનેઈ પર ઊંડી મનોવૈજ્ઞાનિક અસર પડી છે અને તેઓ હતાશાની સ્થિતિમાં જોવા મળ્યા છે.
ભવિષ્યના પડકારો અને ઈન્ટરસેપ્ટરની અછત
જોકે ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાએ 85% થી વધુ ઈન્ટરસેપ્શન રેટ સાથે ઈરાની મિસાઈલોને રોકવામાં સફળતા મેળવી, પરંતુ આ રક્ષણાત્મક જીતની ભારે કિંમત ચૂકવવી પડી છે. યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકાએ તેના THAAD ઈન્ટરસેપ્ટર સ્ટોકનો લગભગ 25% હિસ્સો વાપરી નાખ્યો, જેને ફરીથી ભરવામાં ઓછામાં ઓછો 1.5 વર્ષનો સમય લાગી શકે છે. ઈઝરાયેલ પણ પોતાની Arrow-3 મિસાઈલોના સ્ટોકમાં અછતનો સામનો કરી રહ્યું છે, જે ભવિષ્યના કોઈ પણ મોટા સંઘર્ષ માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.
ઓપરેશન રાઈઝિંગ લાયન એ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે આધુનિક યુદ્ધના મેદાનમાં માત્ર હથિયાર હોવા જ પૂરતા નથી, પરંતુ તેનો અસરકારક ઉપયોગ અને અદ્યતન ટેકનોલોજી (જેમ કે સ્ટીલ્થ અને AI) જ જીત સુનિશ્ચિત કરે છે. વર્તમાનમાં, ઈઝરાયેલ ઈરાનના પુનઃનિર્માણના પ્રયાસો પર કડક નજર રાખી રહ્યું છે અને કોઈ પણ નવા પરમાણુ કે મિસાઈલ ખતરાને રોકવા માટે પોતાની હવાઈ શ્રેષ્ઠતા જાળવી રાખવા કટિબદ્ધ છે. આ સંઘર્ષ ભવિષ્ય માટે મિસાઈલ અને ઈન્ટરસેપ્ટર ઉત્પાદનની વૈશ્વિક દોડને જન્મ આપે છે.
