ગ્રીનલેન્ડ સંકટ: ટ્રમ્પની ‘ખરીદી’ની જીદ અને યુરોપ સાથે ઘેરાતું વ્યાપાર યુદ્ધ – નાટો (NATO) ની એકતા પર જોખમ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ગ્રીનલેન્ડને ખરીદવાની તેમની જૂની માંગને ફરી એકવાર આક્રમક રીતે રજૂ કરી છે, જેના કારણે અમેરિકા અને તેના યુરોપિયન સહયોગીઓ વચ્ચે અભૂતપૂર્વ રાજદ્વારી અને આર્થિક યુદ્ધ છેડાયું છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગ્રીનલેન્ડ પર “માલિકી અને નિયંત્રણ” એ અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે “સંપૂર્ણ આવશ્યકતા” છે.
ટેરિફની ધમકી અને આર્થિક ‘બ્લેકમેલ’
ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે જે યુરોપિયન દેશો તેમની ગ્રીનલેન્ડ હસ્તગત કરવાની યોજનાનો વિરોધ કરી રહ્યા છે, તેમના પર ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ થી ૧૦% આયાત શુલ્ક (ટેરિફ) લાદવામાં આવશે, જેને ૧ જૂન સુધી વધારીને ૨૫% કરી દેવામાં આવશે. આ દેશોમાં ડેનમાર્ક, નોર્વે, સ્વીડન, ફ્રાન્સ, જર્મની, બ્રિટન, નેધરલેન્ડ અને ફિનલેન્ડનો સમાવેશ થાય છે. ડચ વિદેશ મંત્રીએ તેને સીધી રીતે “બ્લેકમેલ” ગણાવ્યું છે.
કેમ છે ગ્રીનલેન્ડ પર ટ્રમ્પની નજર?
ગ્રીનલેન્ડ વ્યૂહાત્મક રીતે ઉત્તર એટલાન્ટિક અને આર્કટિક મહાસાગરની વચ્ચે આવેલું છે, જે રશિયા અને ચીનની ગતિવિધિઓ પર દેખરેખ રાખવા માટે અત્યંત મહત્વનું છે. આ ઉપરાંત, આ ટાપુ ગ્રેફાઇટ, ટંગસ્ટન અને સોના જેવા દુર્લભ ખનિજો (Rare Earth Elements) ના વિશાળ ભંડારથી સમૃદ્ધ છે. ટ્રમ્પની દલીલ છે કે ડેનમાર્ક રશિયા અને ચીનના “ખતરા” થી આ ક્ષેત્રનું રક્ષણ કરવા સક્ષમ નથી.
નાટોની એકતા અને ‘અનુચ્છેદ ૫’ પર ખતરો
નિષ્ણાતો અને AI આધારિત સમાચાર વિશ્લેષણ મુજબ, ૨૦૨૧ થી ૨૦૨૫ વચ્ચે નાટોની એકતા અને ‘અનુચ્છેદ ૫’ (Article 5) પ્રત્યેના જાહેર વિશ્વાસમાં મોટો ઘટાડો થયો છે. ડેનમાર્કે કડક વલણ અપનાવતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો ગ્રીનલેન્ડ પર કોઈપણ સૈન્ય હુમલો થશે, તો તેની સેના કાયદેસર રીતે જવાબી કાર્યવાહી કરવા માટે બંધાયેલી છે, પછી ભલે તે હુમલાખોર અમેરિકા જ કેમ ન હોય. યુરોપિયન યુનિયન (EU) પણ ટ્રમ્પના આ પગલાંના જવાબમાં તેના “એન્ટી-કોઅર્સન ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ” (Anti-Coercion Instrument) અથવા “ટ્રેડ બઝૂકા” નો ઉપયોગ કરવાનું વિચારી રહ્યું છે.
જનતાનો વિરોધ: “ગ્રીનલેન્ડ વેચાઉ નથી”
ગ્રીનલેન્ડ અને ડેનમાર્કમાં “હેન્ડ્સ ઓફ ગ્રીનલેન્ડ” (Hands off Greenland) નામે વિશાળ વિરોધ પ્રદર્શનો થઈ રહ્યા છે. ગ્રીનલેન્ડના વડાપ્રધાન જેન્સ-ફ્રેડરિક નિલ્સન અને ડેનમાર્કના વડાપ્રધાન મેટે ફ્રેડરિકસને સંયુક્ત નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે ગ્રીનલેન્ડ વેચાઉ નથી અને અમેરિકાએ તેની સાર્વભૌમત્વનું સન્માન કરવું જોઈએ. રસપ્રદ તથ્ય એ છે કે યુગોવ (YouGov) ના સર્વે મુજબ, માત્ર ૮% અમેરિકનો જ ગ્રીનલેન્ડ પર સૈન્ય કબજાનું સમર્થન કરે છે.
આ સંકટ નાટોના અસ્તિત્વ માટે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો પડકાર બની ગયું છે. જ્યાં ટ્રમ્પ તેને “સદીનો સૌથી મોટો સોદો” માની રહ્યા છે, ત્યાં યુરોપિયન નેતાઓ તેને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ઉલ્લંઘન અને લોકશાહી માટે ખતરો ગણાવી રહ્યા છે.
