વૈશ્વિક રિયલ એસ્ટેટ મંદી વચ્ચે ભારત ‘હોટસ્પોટ’ તરીકે ઉભર્યું; ચીન અને લંડનના બજારો પસ્ત
દુનિયાભરના રિયલ એસ્ટેટ બજારોમાં મંદી અને અનિશ્ચિતતાનો માહોલ છે, પરંતુ આ વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે ભારતીય રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્ર એક “સુવર્ણ યુગ” (Golden Era) નો અનુભવ કરી રહ્યું છે. જ્યાં ચીન અને લંડન જેવા મુખ્ય વૈશ્વિક કેન્દ્રો સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે, ત્યાં ભારતે 2025 માં 6 લાખ કરોડ રૂપિયાનું રેકોર્ડ વેચાણ નોંધાવ્યું છે, જે 2024 ની તુલનામાં 6% વધુ છે.
ચીન અને લંડનમાં કટોકટીની સ્થિતિ
ચીનનું રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્ર હાલમાં ગંભીર મંદીના સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ગયા મહિને ચીનના 70 મુખ્ય શહેરોમાં મિલકતોની કિંમતોમાં 0.4% નો ઘટાડો થયો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે નોકરીની અસુરક્ષા અને ઘટતી આવકે ખરીદદારોને મોટા રોકાણથી પાછળ હટવા મજબૂર કર્યા છે.
બીજી તરફ, લંડનનું બજાર, જે એક સમયે રોકાણકારો માટે સૌથી સુરક્ષિત માનવામાં આવતું હતું, તે હવે પોતાની ચમક ગુમાવી રહ્યું છે. ત્યાં ઉંચી સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અને વધતા વ્યાજ દરોને કારણે મિલકત માલિકો નુકસાન કરીને પોતાની મિલકતો વેચી રહ્યા છે. વેસ્ટમિન્સ્ટર જેવા વિસ્તારોમાં કિંમતોમાં 7.9% સુધીનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
ભારતની સફળતા પાછળના કારણો
ભારતના આ ઉછાળા પાછળ સરકારી સુધારા અને પારદર્શિતાને મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે. RERA અને GST ના અમલીકરણને કારણે બજારમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત થઈ છે, જેનાથી સ્થાનિક અને વિદેશી રોકાણકારોનો ભરોસો વધ્યો છે.
લિસ્ટિંગ ધરાવતી ભારતીય રિયલ એસ્ટેટ કંપનીઓના વિશ્લેષણ મુજબ, DLF, ઓબેરોય રિયલ્ટી અને લોઢા જેવી કંપનીઓ પોતાની મજબૂત નફાકારકતા અને કાર્યક્ષમતાને કારણે ટોચ પર છે. 2025 માં ભારતમાં કુલ રોકાણ 14.3 બિલિયન યુએસ ડોલર સુધી પહોંચ્યું છે, જે પાછલા વર્ષ કરતા 25% વધુ છે.
કિફાયતી આવાસ (Affordable Housing) સામે પડકારો
ભલે પ્રીમિયમ અને લક્ઝરી ઘરોના વેચાણમાં 85% નો જંગી વધારો થયો હોય, પરંતુ કિફાયતી આવાસ ક્ષેત્ર હાલમાં કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યું છે. અહેવાલો મુજબ, સસ્તા ઘરોનો બજાર હિસ્સો 2019 ના 38% થી ઘટીને 2025 માં માત્ર 18% રહી ગયો છે.
શહેરી વિસ્તારોમાં ઘરોની ભારે અછત (લગભગ 9.4 મિલિયન ઘરો) છે, જે 2030 સુધીમાં 30 મિલિયન સુધી પહોંચવાની આશંકા છે. પરિવારો માટે ઘર ખરીદવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે કારણ કે આવકની સરખામણીમાં EMI નો ગુણોત્તર 2020 ના 43% થી વધીને આજે 60% થઈ ગયો છે.
બજેટ 2026 થી અપેક્ષાઓ
રિયલ એસ્ટેટ નિષ્ણાતો માને છે કે બજેટ 2026 આ ક્ષેત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક સાબિત થઈ શકે છે. આ ક્ષેત્રને પુનર્જીવિત કરવા માટે નીચેના પગલાંની માંગ કરવામાં આવી રહી છે:
- કિફાયતી આવાસની વ્યાખ્યા બદલવી: હાલની 45 લાખની મર્યાદા વધારીને મુંબઈ જેવા શહેરો માટે 85 લાખ અને અન્ય મહાનગરો માટે 75 લાખ રૂપિયા કરવી જોઈએ.
- ટેક્સ છૂટની પુનઃસ્થાપના: ડેવલપર્સ માટે સેક્શન 80-IBA હેઠળ 100% ટેક્સ હોલીડે ફરી શરૂ કરવો જોઈએ.
- CLSS યોજનાનું વિસ્તરણ: પ્રથમ વખત ઘર ખરીદનારાઓ માટે વ્યાજ સબસિડી યોજનાને વધુ સરળ અને સુલભ બનાવવી આવશ્યક છે.
ભારતનું રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્ર આજે તેના મજબૂત પાયા અને વાસ્તવિક માંગને કારણે વૈશ્વિક અસ્થિરતા છતાં ટકી રહ્યું છે. જોકે, મધ્યમ વર્ગના ઘરના સપનાને સાકાર કરવા માટે આગામી બજેટમાં નક્કર નીતિગત હસ્તક્ષેપની જરૂર છે.
