ભારતમાં વાયરસનું ત્રિપલ સંકટ: નિપાહ, ઝીકા અને ચાંદીપુરાએ આરોગ્ય વિભાગની ચિંતા વધારી
ભારત હાલમાં અનેક ખતરનાક વાયરલ રોગોના ઉભરતા જોખમોનો સામનો કરી રહ્યું છે. તાજેતરમાં પશ્ચિમ બંગાળમાં નિપાહ વાયરસ (Nipah Virus) ના નવા કેસોની પુષ્ટિ થઈ છે, જ્યારે ઝીકા (Zika) અને ચાંદીપુરા (Chandipura) વાયરસએ પણ દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં આરોગ્યલક્ષી પડકારો ઉભા કર્યા છે.
પશ્ચિમ બંગાળમાં નિપાહની વાપસી: કોવિડ કરતા પણ વધુ ઘાતક
જાન્યુઆરી 2026 ના પ્રથમ બે અઠવાડિયામાં, પશ્ચિમ બંગાળના ઉત્તર 24 પરગણા અને કોલકાતા (બારાસાત) વિસ્તારમાં નિપાહ વાયરસના કેસ સામે આવ્યા બાદ રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારે તાત્કાલિક જાહેર આરોગ્ય પ્રતિક્રિયા શરૂ કરી છે. નિષ્ણાતોના મતે, નિપાહ વાયરસ ખાસ ચિંતાનો વિષય છે કારણ કે તેનો મૃત્યુદર 40% થી 75% ની વચ્ચે છે, જે કોવિડ-19 ના 2-3% મૃત્યુદરની તુલનામાં ઘણો વધારે છે.
આ વાયરસ મુખ્યત્વે ફ્રૂટ બેટ્સ (ચામાચીડિયા) દ્વારા ફેલાય છે, પરંતુ તે સંક્રમિત ડુક્કર અને માણસથી માણસમાં પણ ફેલાઈ શકે છે. તેના પ્રારંભિક લક્ષણો તાવ અને માથાનો દુખાવો જેવા સામાન્ય ફ્લૂ જેવા હોય છે, પરંતુ તે ઝડપથી શ્વસન સમસ્યાઓ અને મગજમાં સોજો (એન્સેફાલીટીસ) માં ફેરવાઈ શકે છે, જેનાથી દર્દી 24-48 કલાકની અંદર કોમામાં જઈ શકે છે. ભારતીય તબીબી સંશોધન પરિષદ (ICMR) હાલમાં તેની સારવાર માટે મોનોક્લોનલ એન્ટિબોડી અને વેક્સિન વિકસાવવા પર કામ કરી રહી છે.
મહારાષ્ટ્રમાં ઝીકા વાયરસની વધતી અસર
દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં, ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્રમાં ઝીકા વાયરસનો પ્રકોપ ચાલુ છે. વર્ષ 2024 ના આંકડા મુજબ, ભારતમાં ઝીકાના કુલ 151 પુષ્ટિ થયેલા કેસ નોંધાયા હતા, જેમાંથી એકલા મહારાષ્ટ્રમાં 140 કેસ હતા. ઝીકા મુખ્યત્વે સંક્રમિત મચ્છરોના કરડવાથી ફેલાય છે, પરંતુ તે સગર્ભા સ્ત્રીથી તેના ગર્ભમાં પણ જઈ શકે છે, જેનાથી શિશુઓમાં ગંભીર જન્મજાત વિકૃતિઓ થઈ શકે છે. ઓગસ્ટ 2024 માં, અમેરિકન CDC એ મહારાષ્ટ્ર માટે ‘લેવલ 2’ ની સાવચેતી જારી કરી હતી.
ચાંદીપુરા વાયરસ: બાળકો માટે મોટું જોખમ
બીજી એક જીવલેણ બીમારી, ચાંદીપુરા એન્સેફાલીટીસ, મુખ્યત્વે ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર જેવા રાજ્યોમાં બાળકોને અસર કરી રહી છે. સેન્ડફ્લાય (રેતીની માખી) દ્વારા ફેલાતો આ વાયરસ ખાસ કરીને 2 થી 16 વર્ષના બાળકો માટે ઘાતક છે. જુલાઈ 2024 માં, આ વાયરસને કારણે ભારતમાં 38 બાળકોના મોત થયા હતા. આ રોગનો મૃત્યુદર પણ 55-75% ની આસપાસ છે અને તે ખૂબ જ ઝડપથી વધે છે.
સારવાર અને બચાવના ઉપાયો
સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે હાલમાં નિપાહ, ઝીકા કે ચાંદીપુરા વાયરસ માટે કોઈ માન્ય રસી કે ચોક્કસ દવા ઉપલબ્ધ નથી. ડોકટરોનું કહેવું છે કે સાવચેતી એ જ એકમાત્ર બચાવ છે. મુખ્ય સાવચેતીઓ નીચે મુજબ છે:
- નિપાહથી બચાવ: ચામાચીડિયા દ્વારા ખાધેલા અડધા ફળો ન ખાઓ અને કાચો ખજૂરનો રસ (તાડી) પીવાનું ટાળો.
- ઝીકા અને ચાંદીપુરાથી બચાવ: મચ્છરો અને સેન્ડફ્લાયથી બચવા માટે આખી બાંયના કપડાં પહેરો, મચ્છરદાનીનો ઉપયોગ કરો અને તમારી આસપાસ સફાઈ રાખો.
- સ્વચ્છતા: હાથ નિયમિતપણે સાબુથી ધોવા અને બીમાર વ્યક્તિઓના સંપર્કથી દૂર રહેવું.
આરોગ્ય વિભાગે લોકોને સલાહ આપી છે કે જો તેમને તીવ્ર તાવ, માથાનો દુખાવો કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવા લક્ષણો અનુભવાય, તો તેઓએ તાત્કાલિક તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ.
