ટ્રમ્પનો ઐતિહાસિક નિર્ણય: 70 આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સાથે સંબંધ તોડ્યા, WHO થી સંપૂર્ણપણે અલગ થયું અમેરિકા
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના બીજા કાર્યકાળમાં “અમેરિકા ફર્સ્ટ” ની નીતિને વધુ કડક બનાવતા વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) માંથી અમેરિકાની સદસ્યતા સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત કરી દીધી છે. 22 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ આ પ્રક્રિયા સત્તાવાર રીતે પૂર્ણ થઈ ગઈ, જેના પછી અમેરિકા હવે આ સંસ્થાનો ભાગ રહ્યું નથી અને તેણે પોતાનું તમામ ફંડિંગ રોકી દીધું છે.
વૈશ્વિક સંસ્થાઓમાંથી મોટા પાયે પીછેહઠ
આ પગલું ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની એ વ્યાપક રણનીતિનો ભાગ છે, જેના હેઠળ અમેરિકાએ માત્ર એક વર્ષમાં લગભગ 70 આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ અને કરારોથી કિનારો કરી લીધો છે. 7 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ જારી કરાયેલા રાષ્ટ્રપતિના મેમોરેન્ડમ મુજબ, અમેરિકા 31 સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) સંસ્થાઓ અને 35 બિન-UN સંગઠનોમાંથી હટી ગયું છે. જેમાં મુખ્યત્વે નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
- આબોહવા અને પર્યાવરણ: પેરિસ ક્લાઈમેટ એગ્રીમેન્ટ, UNFCCC, IPCC, અને ઈન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ.
- વિકાસ અને લિંગ સમાનતા: UN વુમન, UN પોપ્યુલેશન ફંડ (UNFPA), અને યુનેસ્કો (UNESCO).
- આર્થિક અને કાનૂની: UNCTAD, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર કેન્દ્ર (ITC), અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા પંચ.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનો તર્ક છે કે આ સંસ્થાઓ “વોક (woke) એજન્ડા” અને “પ્રગતિશીલ વિચારધારા” ને પ્રોત્સાહન આપે છે, જે અમેરિકી સાર્વભૌમત્વ અને હિતોની વિરુદ્ધ છે. જોકે, અમેરિકા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ, વિશ્વ ખાદ્ય કાર્યક્રમ (WFP) અને UNHCR માં જોડાયેલું રહેશે, કારણ કે તેને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને માનવીય મદદ માટે જરૂરી માનવામાં આવે છે.
WHO થી અલગાવ અને નાણાકીય ફટકો
ટ્રમ્પે 20 જાન્યુઆરી 2025 ના રોજ તેમના કાર્યકાળના પ્રથમ દિવસે જ એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર 14155 પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જેમાં WHO પર કોવિડ-19 મહામારીને યોગ્ય રીતે ન સંભાળવા અને રાજકીય દબાણ હેઠળ કામ કરવાનો આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો. અમેરિકા, જે 1948 થી WHO નું સ્થાપક સભ્ય અને સૌથી મોટું નાણાકીય યોગદાન આપનાર હતું, તેણે હવે તેના તમામ વૈજ્ઞાનિકો અને કર્મચારીઓને પાછા બોલાવી લીધા છે. સંસ્થાને વાર્ષિક અંદાજે 570 મિલિયન ડોલરનું સ્વૈચ્છિક યોગદાન આપનાર અમેરિકા હવે તેનું બાકી લેણું ચૂકવવાનો પણ ઇનકાર કરી રહ્યું છે.
વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય પર સંકટની ચેતવણી
નિષ્ણાતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ આ નિર્ણયને “વિનાશક” ગણાવ્યો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકાના આ પગલાથી વૈશ્વિક આરોગ્ય સેવાઓ પર ગંભીર અસર પડી શકે છે:
- બીમારીઓનું જોખમ: ‘સ્ટોપ ટીબી પાર્ટનરશિપ’નો અંદાજ છે કે USAID ફંડિંગ અટકવાને કારણે માત્ર 2025 ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં જ 11,000 વધારાના મોત થઈ શકે છે.
- HIV/AIDS: WHO એ ચેતવણી આપી છે કે HIV કાર્યક્રમોમાં અવરોધ આવવાથી 10 મિલિયન નવા કેસ સામે આવી શકે છે અને 3 મિલિયન મોત થઈ શકે છે.
- માતૃ સ્વાસ્થ્ય: અંદાજ છે કે ફંડિંગ કપાતને કારણે લગભગ 8,340 મહિલાઓનું ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન મૃત્યુ થઈ શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા
ચીનના વિદેશ મંત્રાલયે પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું છે કે WHO ની ભૂમિકાને નબળી પાડવાને બદલે મજબૂત કરવી જોઈએ. બીજી તરફ, WHO ના મહાનિર્દેશક ટેડ્રોસ એડનોમ ઘેબ્રેયસસે આ નિર્ણય પર ખેદ વ્યક્ત કરતા સંસ્થાના બજેટમાં ભારે કાપ અને નવી નિમણૂકો પર રોક લગાવવાની જાહેરાત કરી છે.
આ નવી ઘટનાએ વિશ્વને “બહુધ્રુવીય વિશ્વ વ્યવસ્થા” (Multipolar World Order) તરફ ધકેલી દીધું છે, જ્યાં પરંપરાગત જોડાણો તૂટી રહ્યા છે અને બ્રિક્સ (BRICS) જેવા સંગઠનોનો પ્રભાવ વધી રહ્યો છે. નિષ્ણાતો માને છે કે અમેરિકાની આ ગેરહાજરીથી આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર ચીન અને રશિયા જેવા દેશોનો પ્રભાવ વધુ વધી શકે છે.
