અમેરિકાનું ‘ઓપરેશન સાઉધર્ન સ્પિયર’: આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને માનવાધિકારો પર ઘેરાતો વિવાદ
અમેરિકી સેના દ્વારા ‘ડ્રગ બોટ્સ’ (નશીલા દ્રવ્યોની હેરફેર કરતી નૌકાઓ) પર કરવામાં આવી રહેલા ઘાતક હુમલાઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક નવી કાનૂની અને માનવીય ચર્ચા છેડી દીધી છે. ‘ઓપરેશન સાઉધર્ન સ્પિયર’ હેઠળ અમેરિકી સેનાએ કેરેબિયન અને પૂર્વી પ્રશાંત મહાસાગરમાં શંકાસ્પદ તસ્કરી કરતી નૌકાઓ પર હવાઈ હુમલા તેજ કર્યા છે, જેને વહીવટીતંત્ર “સશસ્ત્ર સંઘર્ષ” (armed conflict) ગણાવી રહ્યું છે.
તાજેતરનો હુમલો અને માદુરોની ધરપકડ
- નવીનતમ ઘટના: 23 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ અમેરિકી સેનાએ પૂર્વી પ્રશાંત મહાસાગરમાં એક નૌકા પર હુમલો કર્યો, જેમાં બે શંકાસ્પદ તસ્કર માર્યા ગયા અને એક જીવિત બચ્યો.
- માદુરોની ધરપકડ: વેનેઝુએલાના નેતા નિકોલસ માદુરોની ધરપકડ બાદ આ પ્રથમ મોટું ઘાતક સૈન્ય અભિયાન હતું. જાન્યુઆરી 2026ની શરૂઆતમાં, અમેરિકી દળોએ માદુરો અને તેમની પત્નીને વેનેઝુએલાથી પકડીને અમેરિકા પહોંચાડ્યા હતા, જ્યાં તેઓ ડ્રગ સ્મગલિંગના આરોપોનો સામનો કરી રહ્યા છે.
- અમેરિકી નિયંત્રણ: રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે જ્યાં સુધી વેનેઝુએલામાં સુરક્ષિત સત્તા પરિવર્તન ન થાય ત્યાં સુધી અમેરિકા ત્યાંનું વહીવટ સંભાળશે.
મૃત્યુઆંક અને સૈન્ય અભિયાન
સપ્ટેમ્બર 2025થી અત્યાર સુધીમાં અમેરિકી સૈન્ય હુમલામાં 100 થી વધુ લોકો માર્યા ગયા છે. આ ઓપરેશન્સમાં લગભગ 15,000 અમેરિકી સૈન્ય જવાનો તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે, જે શીત યુદ્ધ પછી આ ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટી સૈન્ય તૈનાતી પૈકીની એક છે. અમેરિકી રક્ષા સચિવ પીટ હેગસેથે તેને “નાર્કો-આતંકવાદી” સંગઠનોને નષ્ટ કરવાનું એક ઔપચારિક અભિયાન ગણાવ્યું છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ઉલ્લંઘન અને નિષ્ણાતોની ચિંતા
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) અને ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા નિષ્ણાતોએ આ હુમલાઓની કાયદેસરતા પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે:
- ન્યાયવિરોધી હત્યાઓ: યુએનના વિશેષ દૂત મોરિસ ટિડબોલ-બિન્ઝે આ હુમલાઓને “ન્યાયવિરોધી હત્યા” (extrajudicial killings) સમાન ગણાવ્યા છે અને ચેતવણી આપી છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો માત્ર ‘લેબલ’ અથવા ‘ધારણાઓ’ના આધારે મારવાની પરવાનગી આપતો નથી.
- સમુદ્રી કાયદો (UNCLOS): નિષ્ણાતો દલીલ કરે છે કે 1982ના સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સમુદ્રી કાયદા સંધિ હેઠળ, દેશોને આંતરરાષ્ટ્રીય જળ વિસ્તારમાં વિદેશી જહાજો પર હુમલો કરવાનો અધિકાર નથી, સિવાય કે તે ચાંચિયાગીરી અથવા ગુલામી જેવા મામલા હોય.
- આત્મરક્ષણની દલીલ: અમેરિકાએ આ હુમલાઓને ‘આત્મરક્ષણ’ (self-defence) તરીકે યોગ્ય ઠેરવ્યા છે, પરંતુ નિષ્ણાતોના મતે, ડ્રગ સ્મગલિંગને “સશસ્ત્ર હુમલો” માની શકાય નહીં જે સૈન્ય પ્રતિક્રિયાની મંજૂરી આપતું હોય.
અમેરિકાનો પક્ષ: “નાર્કો-આતંકવાદ” સામે યુદ્ધ
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની દલીલ છે કે નશીલા દ્રવ્યોની તસ્કરી અમેરિકી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે સીધો ખતરો છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે નશીલા પદાર્થોને કારણે હજારો અમેરિકનો માર્યા જઈ રહ્યા છે, તેથી આ હુમલાઓ આવશ્યક છે. વહીવટીતંત્રનું માનવું છે કે ડ્રગ કાર્ટેલ્સ હવે “બિન-રાજ્ય સશસ્ત્ર જૂથો” છે અને તેમની સામે બળનો પ્રયોગ કાયદેસર છે.
જ્યાં અમેરિકા આ હુમલાઓને પોતાના નાગરિકોની સુરક્ષા માટે જરૂરી ગણાવી રહ્યું છે, ત્યાં વૈશ્વિક સમુદાય તેને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોથી અમેરિકાના દૂર જવાના સંકેત તરીકે જોઈ રહ્યો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ અમેરિકાને આગ્રહ કર્યો છે કે તે સમુદ્રી અને આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર જવાબદારીઓને અનુરૂપ કાયદા અમલીકરણના પગલાંનું પાલન કરે.
