5-ડે બેંકિંગ અને લેબર કોડ: બેંક યુનિયનોએ કેમ આપ્યું ફેબ્રુઆરીમાં હડતાળનું એલાન?
31 જાન્યુઆરી 2026 ના તાજા અહેવાલો અનુસાર, ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં ફરી એકવાર આંદોલનના વાદળો છવાયા છે. વિવિધ બેંક યુનિયનોએ સંયુક્ત રીતે ફેબ્રુઆરી મહિનામાં દેશવ્યાપી હડતાળનું એલાન આપ્યું છે. આ હડતાળ માત્ર પગાર વધારા માટે નથી, પરંતુ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પ્રસ્તાવિત ‘નવા લેબર કોડ’ (New Labour Codes) ના વિરોધમાં છે.
હડતાળની તારીખ અને સમયગાળો
બેંક કર્મચારી સંગઠનો (UFBU – United Forum of Bank Unions) દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણય મુજબ, ફેબ્રુઆરીના મધ્યમાં (સંભવિત 12 અને 13 ફેબ્રુઆરી 2026) ના રોજ બેંકિંગ કામકાજ ઠપ્પ રાખવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. જો સરકાર સાથેની વાટાઘાટો નિષ્ફળ જશે, તો આ હડતાળ અનિશ્ચિતકાળ સુધી લંબાવવાની પણ ચીમકી આપવામાં આવી છે.
હડતાળનું મુખ્ય કારણ: ‘નવા લેબર કોડ્સ’
બેંક કર્મચારીઓના સંગઠનોનો મુખ્ય વિરોધ સરકાર દ્વારા લાગુ કરવામાં આવનારા ચાર નવા લેબર કોડ્સ સામે છે. કર્મચારીઓનું માનવું છે કે આ કાયદાઓથી તેમના અધિકારો છીનવાઈ જશે:
-
કામના કલાકોમાં વધારો: નવા કોડ હેઠળ કંપનીઓ અને બેંકો કામના કલાકો 8 થી વધારીને 12 કરી શકે તેવી જોગવાઈઓ છે. કર્મચારીઓનું કહેવું છે કે આનાથી તેમની સામાજિક અને માનસિક સ્થિતિ પર અસર પડશે.
-
હાયર એન્ડ ફાયર પોલિસી: યુનિયનોનો આરોપ છે કે નવા નિયમોથી કર્મચારીઓને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવા વધુ સરળ બનશે, જેનાથી જોબ સિક્યોરિટી જોખમમાં મુકાશે.
-
યુનિયનના અધિકારોમાં કાપ: હડતાળ પર જવા માટેની પ્રક્રિયાને વધુ જટિલ બનાવવામાં આવી રહી છે, જે કર્મચારીઓના લોકશાહી અધિકાર પર તરાપ સમાન છે.
-
સોશિયલ સિક્યોરિટીનો અભાવ: પીએફ (PF) અને ગ્રેચ્યુઈટીના ગણિતમાં થતા ફેરફારોથી કર્મચારીઓના ટેક-હોમ સેલેરી અને રિટાયરમેન્ટ બેનિફિટ્સ પર અસર થવાની ભીતિ છે.
અન્ય માંગણીઓ: 5-ડે બેંકિંગ અને પેન્શન અપડેશન
લેબર કોડ્સ ઉપરાંત બેંકિંગ યુનિયનોની જૂની માંગણીઓ પણ હજુ પેન્ડિંગ છે:
-
5-ડે બેંકિંગ (5-Day Banking): બેંક કર્મચારીઓ લાંબા સમયથી દર શનિવારે રજાની માંગ કરી રહ્યા છે. સરકાર દ્વારા સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી બાદ પણ અમલીકરણમાં વિલંબ થતા રોષ છે.
-
પેન્શન અપડેશન: જૂના પેન્શનધારકો માટે પેન્શન રિવાઈઝ કરવાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.
-
ખાલી જગ્યાઓની ભરતી: બેંકોમાં સ્ટાફની ભારે અછત છે, જેના કારણે હાલના કર્મચારીઓ પર કામનું ભારણ અસહ્ય બની ગયું છે.
સામાન્ય જનતા પર શું અસર પડશે?
ફેબ્રુઆરીમાં સૂચિત આ હડતાળને કારણે સામાન્ય નાગરિકોને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી શકે છે:
-
રોકડની તંગી: બેંકો બંધ રહેવાથી એટીએમ (ATM) માં રોકડની અછત સર્જાઈ શકે છે.
-
ચેક ક્લિયરન્સ: લાખો કરોડો રૂપિયાના ચેક ક્લિયરિંગ અટકી જશે, જેનાથી વેપારીઓના વ્યવહારો પર અસર પડશે.
-
સરકારી વ્યવહારો: ટેક્સ ભરવો કે ચલણ જમા કરાવવા જેવા કામોમાં અવરોધ આવશે.
-
ડિજિટલ બેંકિંગ: જોકે UPI અને નેટ બેંકિંગ ચાલુ રહેશે, પરંતુ ટેકનિકલ સમસ્યા સર્જાય તો બેંકમાં હાજર કર્મચારીઓ વગર તેનું નિરાકરણ મુશ્કેલ બનશે.
કર્મચારી સંગઠનોનો રણકોર
ઓલ ઇન્ડિયા બેંક એમ્પ્લોઇઝ એસોસિએશન (AIBEA) ના પ્રતિનિધિઓએ જણાવ્યું છે કે, “અમે સરકારને વારંવાર રજૂઆત કરી છે કે મજૂર કાયદામાં ફેરફાર કર્મચારી વિરોધી છે. જો સરકાર અમારી વાત નહીં સાંભળે, તો અમારે રસ્તા પર ઉતરવાની ફરજ પડશે. આ હડતાળ માત્ર બેંકિંગ ક્ષેત્ર પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ દેશના દરેક શ્રમિકના હિત માટે છે.”
સરકારનું વલણ
બીજી તરફ, સરકારનું કહેવું છે કે નવા લેબર કોડ્સ રોકાણ વધારવા અને રોજગારીની નવી તકો ઊભી કરવા માટે જરૂરી છે. સરકાર હડતાળ ટાળવા માટે યુનિયનો સાથે વાતચીત કરવા તૈયાર છે, પરંતુ મૂળભૂત માળખાકીય ફેરફારો પાછા ખેંચવા તૈયાર નથી.
નિષ્કર્ષ
ફેબ્રુઆરીની આ હડતાળ ભારતના અર્થતંત્ર માટે પડકારરૂપ બની શકે છે. જો સરકાર અને કર્મચારીઓ વચ્ચે કોઈ મધ્યમ માર્ગ નહીં નીકળે, તો સામાન્ય જનતાએ બેંકિંગ સેવાઓ વગર મુશ્કેલી વેઠવી પડશે. રોકાણકારો અને ગ્રાહકોએ સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ તેમના મહત્વના બેંકિંગ કામો ફેબ્રુઆરીના બીજા સપ્તાહ પહેલા પૂર્ણ કરી લે.
