ભારતીય તટરક્ષક દળનો આવતીકાલે 50મો સ્થાપના દિવસ: 49 વર્ષમાં બન્યું સમુદ્રનું અભેદ્ય સુરક્ષા કવચ
ભારતીય તટરક્ષક દળ (Indian Coast Guard – ICG) 1 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ પોતાનો 50મો સ્થાપના દિવસ ઉજવવા જઈ રહ્યું છે. વર્ષ 1977 માં માત્ર 7 જહાજો સાથે શરૂ થયેલું આ દળ આજે 155 જહાજો અને 80 વિમાનોના વિશાળ કાફલા સાથે દેશની દરિયાઈ સુરક્ષાની સૌથી મહત્વની તાકાત બની ગયું છે.
સ્થાપના અને મુખ્ય હેતુ
ભારતીય તટરક્ષક દળની સ્થાપના 1 ફેબ્રુઆરી 1977 ના રોજ ભારતની દરિયાઈ સીમાઓની સુરક્ષા માટે કરવામાં આવી હતી. આ દળનો મુખ્ય હેતુ ભારતીય તટોનું રક્ષણ કરવું, સમુદ્રમાં કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવી, દાણચોરી અને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ રોકવી, સમુદ્રમાં ફસાયેલા લોકોના જીવ બચાવવા અને દરિયાઈ પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવાનો છે.
દેખરેખ હેઠળનો વિશાળ વિસ્તાર
તટરક્ષક દળ ભારતની આશરે 11,098 કિલોમીટર લાંબી દરિયાઈ પટ્ટી અને 2.01 મિલિયન ચોરસ કિલોમીટરના વિશિષ્ટ આર્થિક ક્ષેત્ર (EEZ) ની દેખરેખ રાખે છે. આધુનિક જહાજો, વિમાનો અને ઈલેક્ટ્રોનિક સર્વેલન્સ સિસ્ટમ્સ દ્વારા ICG ચોવીસે કલાક સમુદ્ર પર નજર રાખે છે.
સમુદ્રમાં ‘દેવદૂત’ સમાન ભૂમિકા
સમુદ્રમાં કોઈપણ પ્રકારની આપત્તિ આવે ત્યારે ભારતીય તટરક્ષક દળ સૌથી પહેલા મદદ માટે પહોંચે છે. અત્યાર સુધીમાં ICG 11,800 થી વધુ લોકોના જીવ બચાવી ચૂક્યું છે. વાવાઝોડું હોય, બોટ અકસ્માત હોય કે મેડિકલ ઈમરજન્સી, તટરક્ષક દળની ભૂમિકા હંમેશા નિર્ણાયક રહી છે. ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ દરમિયાન પણ ભારતીય નૌકાદળ સાથે મળીને આ દળે શાનદાર પ્રદર્શન કર્યું હતું.
2030 સુધીનું લક્ષ્ય અને આત્મનિર્ભર ભારત
સરકારના લક્ષ્યાંક મુજબ, વર્ષ 2030 સુધીમાં ભારતીય તટરક્ષક દળના કાફલામાં 200 જહાજો અને 100 વિમાનો સામેલ થશે. ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અભિયાન હેઠળ દળમાં સ્વદેશી જહાજો, હેલિકોપ્ટર અને દેખરેખના સાધનો સામેલ કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, ICG માં મહિલાઓને દરિયાઈ અને હવાઈ ભૂમિકાઓમાં સમાન તક આપીને દળને વધુ સમાવેશી બનાવવામાં આવ્યું છે.
વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની ઓળખ
માનવીય સહાય અને આપત્તિ રાહત કાર્યો દ્વારા ICG એ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતનું માન વધાર્યું છે. વર્ષ 2025 માં, વિશ્વના તટરક્ષક સંગઠનોએ ‘ગ્લોબલ કોસ્ટ ગાર્ડ સમિટ’ ની અધ્યક્ષતા ભારતને સોંપી હતી, જે ભારતની વધતી દરિયાઈ શક્તિનું પ્રતિક છે.
50મા સ્થાપના દિવસ નિમિત્તે રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ, વડાપ્રધાન અને સંરક્ષણ મંત્રીએ તમામ અધિકારીઓ અને જવાનોને અભિનંદન પાઠવ્યા છે. ભારતીય તટરક્ષક દળ આજે માત્ર એક સુરક્ષા દળ નથી, પરંતુ સમુદ્રમાં દેશનો અતૂટ ભરોસો બની ચૂક્યું છે.
