સોનાની ચમક ફીકી પડી! બજેટના દિવસે કિંમતી ધાતુઓમાં લોઅર સર્કિટ, રોકાણકારોની સંપત્તિનું જંગી ધોવાણ
૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ રજૂ થયેલા કેન્દ્રીય બજેટની સાથે જ બુલિયન માર્કેટ (સોના-ચાંદીના બજાર) માં જે રીતે કડાકો જોવા મળ્યો છે, તેણે સમગ્ર વિશ્વના રોકાણકારોને સ્તબ્ધ કરી દીધા છે. માત્ર બે જ દિવસમાં રોકાણકારોની અબજો રૂપિયાની સંપત્તિ સાફ થઈ ગઈ છે. સોના અને ચાંદી જેવી સલામત ગણાતી ધાતુઓમાં આવેલો આ ઐતિહાસિક ઘટાડો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓનો સૌથી મોટો કડાકો માનવામાં આવે છે.
સોના-ચાંદીના ભાવમાં ઐતિહાસિક કડાકો અને આંકડાકીય વિશ્લેષણ
ભારતીય વાયદા બજાર (MCX) પર સોના અને ચાંદીના ભાવમાં અકલ્પનીય ઘટાડો નોંધાયો છે. બજેટના દિવસે સોનાના ભાવમાં પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ ₹૩૩,૦૦૦ થી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જ્યારે ચાંદીમાં પ્રતિ કિલો ₹૧.૨૫ લાખ સુધીનો મોટો કડાકો બોલાયો હતો. આ ઘટાડો એટલો તીવ્ર હતો કે બજારમાં લોઅર સર્કિટ લાગી ગઈ હતી. માત્ર બે દિવસ પહેલા જે ચાંદી ₹૪ લાખ પ્રતિ કિલોના સ્તરને પાર કરી ગઈ હતી, તે ઘટીને ₹૨.૬૫ લાખની આસપાસ આવી ગઈ છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ બે દિવસીય કડાકામાં અંદાજે ₹૪૫૧ લાખ કરોડ જેટલી વૈશ્વિક બજાર કિંમત (Market Cap) ધોવાઈ ગઈ છે, જે આ ધાતુઓના ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું મૂલ્ય ધોવાણ છે.
અમેરિકી ફેડ રિઝર્વ અને ડોલરની મજબૂતીનું મુખ્ય કારણ
બુલિયન માર્કેટમાં આવેલા આ ધરખમ ઘટાડા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ અમેરિકામાં થયેલી રાજકીય અને આર્થિક હિલચાલ છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા યુએસ ફેડરલ રિઝર્વના આગામી ચેરમેન તરીકે કેવિન વોર્શના નામની જાહેરાત કરવામાં આવતા જ બજારનું સેન્ટિમેન્ટ બદલાઈ ગયું છે. કેવિન વોર્શને ‘હોકિશ’ (કડક નીતિ ધરાવતા) નીતિ નિર્ધારક માનવામાં આવે છે. બજારને અપેક્ષા છે કે તેમના નેતૃત્વ હેઠળ વ્યાજ દરો ઊંચા રહેશે, જેના કારણે અમેરિકી ડોલર ઇન્ડેક્સ ૯૭ ના સ્તરને પાર કરી ગયો છે. જ્યારે પણ ડોલર મજબૂત થાય છે, ત્યારે સોના અને ચાંદી જેવી ડોલરમાં ટ્રેડ થતી ધાતુઓ પર દબાણ આવે છે અને તેના ભાવ ઘટવા લાગે છે.
નફાખોરી અને માર્જિનમાં વધારાની નકારાત્મક અસર
સોના અને ચાંદીના ભાવમાં પાછલા એક વર્ષમાં જે રીતે ઉછાળો આવ્યો હતો, તે જોઈને ટેકનિકલ એનાલિસ્ટ્સ પહેલેથી જ ચેતવણી આપી રહ્યા હતા કે બજાર ‘ઓવરબોટ’ (ખૂબ વધારે ખરીદાયેલું) ઝોનમાં છે. શુક્રવારે અને શનિવારે રોકાણકારોએ મોટા પાયે નફાખોરી (Profit Booking) કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. આ દરમિયાન, CME ગ્રુપ (Chicago Mercantile Exchange) દ્વારા સોના અને ચાંદીના ટ્રેડિંગ માટે માર્જિન મર્યાદા વધારી દેવામાં આવી હતી. સોના પર માર્જિન ૬% થી વધારીને ૮% અને ચાંદી પર ૧૧% થી વધારીને ૧૫% કરી દેવામાં આવ્યું. માર્જિન વધવાને કારણે નાના ટ્રેડરોએ ફરજિયાતપણે પોતાની પોઝિશન ખાલી કરવી પડી, જેનાથી વેચાણનું દબાણ વધી ગયું અને ભાવ ગગડી પડ્યા.
બજેટ ૨૦૨૬: ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટીમાં ઘટાડાની અટકળો અને સ્થાનિક બજાર
કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬ રજૂ થાય તે પહેલા જ ભારતીય બજારમાં એવી અટકળો તેજ હતી કે સરકાર સોના અને ચાંદી પરની ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટી (આયાત જકાત) માં ઘટાડો કરી શકે છે. ભારત સોનાનો મોટો આયાતકાર દેશ હોવાથી, ડ્યુટીમાં કોઈ પણ ઘટાડો સ્થાનિક ભાવમાં સીધો ઘટાડો લાવે છે. આ અટકળોને કારણે ઘરેલું ઝવેરીઓ અને રોકાણકારોએ નવી ખરીદી અટકાવી દીધી હતી અને જૂનો સ્ટોક વેચવાનું શરૂ કર્યું હતું. બજેટની અનિશ્ચિતતા અને વૈશ્વિક કડાકાએ ભેગા મળીને ભારતીય બજારમાં ‘પેનિક સેલિંગ’ જેવી સ્થિતિ ઊભી કરી દીધી હતી.
બજારમાં હવે આગળનું વલણ શું રહેશે?
બુલિયન માર્કેટમાં આવેલા આ ભયંકર કડાકા બાદ હવે રોકાણકારોના મનમાં પ્રશ્ન છે કે શું ભાવ હજુ ઘટશે કે હવે ખરીદીનો સમય છે? બજારના નિષ્ણાતોના મતે, સોના માટે ₹૧,૪૦,૦૦૦ થી ₹૧,૪૫,૦૦૦ (પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ) એક મજબૂત સપોર્ટ ઝોન છે. જો વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ સ્થિર થશે, તો અહીંથી રિકવરી જોવા મળી શકે છે. જોકે, ટૂંકા ગાળા માટે બજારમાં ભારે વોલેટિલિટી (અસ્થિરતા) ચાલુ રહેશે. લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે આ ઘટાડો ‘બાય ઓન ડિપ’ (ઘટાડે ખરીદવાની) તક સાબિત થઈ શકે છે, પરંતુ નવા રોકાણકારોએ અત્યારે સાવચેતી રાખવી અને એકસાથે મોટું રોકાણ કરવાને બદલે SIP (ક્રમિક રોકાણ) પદ્ધતિ અપનાવવી જોઈએ.
