“અમેરિકા અને ઈરાન પરમાણુ કરારની ખૂબ નજીક…” – ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો મોટો દાવો, સાથે જ આપી મિલિટરી એક્શનની ચેતવણી
પશ્ચિમ એશિયા અને મધ્ય પૂર્વમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા રાજકીય અને સૈન્ય તણાવને હળવો કરવા માટે વૈશ્વિક સ્તરે મોટા રાજદ્વારી પ્રયાસો શરૂ થઈ ગયા છે. પાકિસ્તાન બાદ હવે વધુ એક પ્રભાવશાળી મુસ્લિમ દેશ ઇજિપ્ત (Egypt) અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થતા કરવા અને શાંતિ કરાર કરાવવા માટે સક્રિય ભૂમિકામાં આગળ આવ્યો છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલી અરાજકતા અને યુદ્ધના ભયને ટાળવા માટે વૈશ્વિક સ્તરે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી ઘટનાક્રમ સામે આવી રહ્યો છે. પાકિસ્તાન દ્વારા શાંતિ સ્થાપવાના પ્રયાસો બાદ, હવે મધ્ય પૂર્વના અગ્રણી મુસ્લિમ દેશ ઇજિપ્તે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વ્યાપક શાંતિ કરાર કરાવવા માટે સત્તાવાર રીતે હાથ લંબાવ્યો છે. ઇજિપ્તના રાષ્ટ્રપતિ અબ્દેલ-ફત્તાહ અલ-સીસીએ ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત દરમિયાન પ્રાદેશિક પરિસ્થિતિ પર ગહન ચર્ચા કરી હતી અને જણાવ્યું હતું કે તેમનો દેશ વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે લાંબા ગાળાના શાંતિ કરાર સુધી પહોંચવામાં મદદ કરવા માટે તમામ સંબંધિત પક્ષો સાથે સતત અને નજીકના સંપર્કમાં છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને સાર્વભૌમત્વનું સન્માન અનિવાર્ય
ચીનની સત્તાવાર સમાચાર એજન્સી ‘સિન્હુઆ’ ના અહેવાલ અનુસાર, ફોન પર થયેલી આ ઉચ્ચ સ્તરીય વાતચીતમાં રાષ્ટ્રપતિ અલ-સીસીએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, “આ વિવાદિત મુદ્દા પર ઇજિપ્તનું વલણ હંમેશાં આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના સ્થાપિત સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. અમે તમામ દેશોની સાર્વભૌમત્વ અને તેમના કુદરતી સંસાધનો પ્રત્યે આદર જાળવવાના પક્ષધર છીએ.” બીજી તરફ, ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોને પણ મધ્ય પૂર્વને અરાજકતાના ખાઈમાં ધકેલાતો અટકાવવા માટે ફ્રાન્સના પ્રયાસોનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેમણે વૈશ્વિક વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Hormuz Strait) ને ખુલ્લી રાખવા પર ભાર મૂક્યો હતો, જેથી આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની અવરજવર પર કોઈ આડકતરો પ્રતિબંધ ન આવે.
યુએસ-ઈરાન પરમાણુ વાટાઘાટો અને સંભવિત સમીકરણો
અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તાજેતરના દાવા અને ઇજિપ્ત-ફ્રાન્સની વૈશ્વિક ભૂમિકાની મુખ્ય વિગતો નીચે આપેલા કોષ્ટકમાં પ્રસ્તુત છે:
| રાજદ્વારી અને વૈશ્વિક પાસું | વર્તમાન સ્થિતિ અને મુખ્ય અપડેટ્સ | અમેરિકાની ટોચની અગ્રતા અને શરતો |
| ઇજિપ્તનું વલણ (Egypt’s Stand) | વિવિધ સંબંધિત પક્ષો સાથે સતત સંપર્ક. | આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને રાષ્ટ્રોની સાર્વભૌમત્વનો આદર. |
| ફ્રાન્સની ચિંતા (France’s Concern) | મધ્ય પૂર્વમાં કાયમી શાંતિની સ્થાપના. | હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મુક્ત વેપાર માટે સંપૂર્ણ ખુલ્લી રહેવી જોઈએ. |
| પરમાણુ શસ્ત્ર પ્રતિબંધ | માત્ર વિકાસ જ નહીં, ખરીદી પર પણ પ્રતિબંધ. | ઈરાન કોઈપણ ત્રીજા દેશ પાસેથી પરમાણુ હથિયાર ખરીદી શકશે નહીં. |
| અમેરિકાનો વૈકલ્પિક પ્લાન | “જો વાટાઘાટો નિષ્ફળ જશે તો લશ્કરી પગલાં.” | જો ઈરાન શરતો નહીં માને તો લશ્કરી કાર્યવાહીનો વિકલ્પ ખુલ્લો છે. |
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો મોટો દાવો: “અમે ખૂબ જ સારા કરારની નજીક છીએ”
આ વૈશ્વિક શાંતિ પ્રયાસો વચ્ચે, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના એક નિવેદને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે અમેરિકા અને ઈરાન પરમાણુ કરાર પર પહોંચવાની ખૂબ જ નજીક છે. જો કે, તેમણે હંમેશની જેમ પોતાની કડક શૈલીમાં ચેતવણી પણ આપી છે કે જો આ મુત્સદ્દીગીરી વાટાઘાટો નિષ્ફળ જશે, તો અમેરિકા માટે લશ્કરી કાર્યવાહી એ એક ખુલ્લો વિકલ્પ છે. વ્હાઇટ હાઉસ ખાતેથી ફોક્સ ન્યૂઝને આપેલા એક ખાસ ઇન્ટરવ્યુમાં ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે, “અમારા વહીવટીતંત્રની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા એ સુનિશ્ચિત કરવાની છે કે ઈરાન ક્યારેય પણ પરમાણુ શસ્ત્રો પ્રાપ્ત ન કરી શકે.”
વાટાઘાટોની શરતોનો વ્યાપ વધારાયો
ટ્રમ્પે ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન ખુલાસો કર્યો હતો કે શરૂઆતમાં ઈરાન માત્ર પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવા નહીં તે બાબતે સંમત થયું હતું. પરંતુ અમેરિકાએ જ્યારે એવી આશંકા વ્યક્ત કરી કે ઈરાન અન્ય કોઈ દેશ પાસેથી આ શસ્ત્રો ખરીદી શકે છે, ત્યારે વાટાઘાટોની શરતોને વધુ કડક અને વિસ્તૃત કરવામાં આવી હતી. ટ્રમ્પે ઉમેર્યું, “હવે કરારમાં એ પણ સ્પષ્ટપણે શામેલ કરવામાં આવ્યું છે કે ઈરાન કોઈપણ રીતે પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવશે પણ નહીં અને કોઈ ત્રીજા દેશ પાસેથી તેની ખરીદી પણ નહીં કરે. આ ખૂબ જ અઘરી વાટાઘાટો છે અને તેમાં સમય લાગી રહ્યો છે, પરંતુ ધીમે-ધીમે આપણે આપણા લક્ષ્ય તરફ સફળતાપૂર્વક આગળ વધી રહ્યા છીએ.”
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ યુદ્ધના બદલે વાટાઘાટો દ્વારા જ શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ પસંદ કરશે, પરંતુ જો અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની શરતો પૂરી કરવામાં નહીં આવે, તો તેઓ કડક લશ્કરી પગલાં લેવામાં સેજ પણ અચકાશે નહીં. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ઇજિપ્ત અને પાકિસ્તાન જેવા મુસ્લિમ દેશોની આ મધ્યસ્થતા વૉશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચેના દાયકાઓ જૂના અવિશ્વાસને દૂર કરવામાં કેટલી સફળ સાબિત થાય છે.
