સમાજવાદી પાર્ટીની ‘PDA’ રણનીતિ: 3 બળવાખોર ધારાસભ્યોને હાંકી કાઢ્યા અને અખિલેશ યાદવના મુખ્ય આક્ષેપો
ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં સમાજવાદી પાર્ટી (SP) ના વડા અખિલેશ યાદવની ‘PDA’ (પિછડા-OBC, દલિત-SC/ST, અલ્પસંખ્યક-Minority) રણનીતિ કેન્દ્રમાં રહી છે, જેણે 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં પાર્ટીને જ્વલંત વિજય અપાવ્યો છે. આ જ રણનીતિના ભાગરૂપે, પાર્ટીએ તાજેતરમાં રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં ક્રોસ-વોટિંગ કરનારા માત્ર ત્રણ બળવાખોર ધારાસભ્યોને પક્ષમાંથી હાંકી કાઢ્યા છે.
PDAની તાકાત અને ચૂંટણીલક્ષી સફળતા
અખિલેશ યાદવે ‘PDA’ શબ્દ 2022ની ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણી દરમિયાન આપ્યો હતો. આ વ્યૂહરચના લોકસભા ચૂંટણીમાં અત્યંત સફળ સાબિત થઈ, જ્યાં સપાએ 80માંથી 37 બેઠકો જીતીને રાજ્યમાં સૌથી મોટી પાર્ટી તરીકે ઉભરી આવી. આ પરિણામોએ ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)ની લોકસભા બેઠકોની સંખ્યાને ઉત્તર પ્રદેશમાં 33 સુધી મર્યાદિત કરી દીધી, જેનાથી કેન્દ્રમાં ભાજપ તેનું ‘400-પાર’નું લક્ષ્ય ચૂકી ગયું. સપાના 86% થી વધુ નવા ચૂંટાયેલા સાંસદો OBC, દલિત અને મુસ્લિમ પૃષ્ઠભૂમિમાંથી આવે છે, જે ટિકિટ વિતરણમાં પણ PDA સિદ્ધાંતના માર્ગદર્શનને દર્શાવે છે.
ત્રણ બળવાખોર ધારાસભ્યો સામે કાર્યવાહી
સપાએ અભય સિંહ (ગોસાઈગંજ), રાકેશ પ્રતાપ સિંહ (ગૌરીગંજ), અને મનોજ પાંડે (ઊંચાહાર)ને પક્ષ વિરોધી આચરણ અને વિભાજનકારી રાજકારણને પ્રોત્સાહન આપવાના આરોપસર પક્ષમાંથી બહાર કાઢ્યા છે. આ કાર્યવાહી લગભગ 16 મહિના પછી કરવામાં આવી છે, જ્યારે આ ત્રણેયે ફેબ્રુઆરી 2024માં રાજ્યસભાની ચૂંટણી દરમિયાન ભાજપ અને NDA-સમર્થિત ઉમેદવારોના પક્ષમાં ક્રોસ-વોટ કર્યું હતું.
પાર્ટીના સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, આ કાર્યવાહી એટલા માટે કરવામાં આવી કારણ કે તેમનું આચરણ પક્ષના શિસ્તની વિરુદ્ધ હતું અને તેઓ સમાજના વિવિધ વર્ગો, ખાસ કરીને PDA (પિછડા, દલિત અને અલ્પસંખ્યક), માટે હાનિકારક માનવામાં આવતી નીતિઓનું સમર્થન કરી રહ્યા હતા. મનોજ પાંડે, ખાસ કરીને, વિધાનસભામાં મુખ્ય સચેતક જેવા મહત્વના પદ પર હતા, અને તેમના આ ‘વિશ્વાસઘાત’થી ટોચના નેતૃત્વને “ગહન આઘાત” લાગ્યો છે.
નિષ્કાસનમાં ‘PDA’નો રાજકીય દાવ
રાજકીય નિરીક્ષકોનું ધ્યાન એ વાત પર છે કે હાંકી કાઢવામાં આવેલા ત્રણેય ધારાસભ્યો ‘PDA’ સમુદાયમાંથી નથી. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, સપાના આ નિર્ણયમાં એક વ્યાપક રાજકીય રણનીતિ સમાયેલી છે. પાર્ટીના એક વરિષ્ઠ પદાધિકારીએ જણાવ્યું કે આ ત્રણેય નેતાઓને દૂર કરવાનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે તેમણે સતત પક્ષની વિચારધારાની વિરુદ્ધ નિવેદનો આપ્યા, ખાસ કરીને ‘PDA’ કથાને નિશાન બનાવી.
સપાના આંતરિક સૂત્રોએ જણાવ્યું કે આઠ બળવાખોર ધારાસભ્યોમાંથી ત્રણ (મૌર્ય, પાલ અને પ્રજાપતિ) OBC છે, અને પાર્ટી તેમના વિરુદ્ધ કોઈ કાર્યવાહી કરવાના પક્ષમાં નહોતી, જ્યારે વિનોદ ચતુર્વેદી અને રાકેશ પાંડેને હજી પણ “નિરીક્ષણ” હેઠળ રાખવામાં આવ્યા છે. સપાના પ્રવક્તા ઉદયવીર સિંહે કહ્યું છે કે પાર્ટી તમામ બળવાખોર નેતાઓના કાર્યો પર નજીકથી નજર રાખી રહી છે અને યોગ્ય સમયે જરૂરી નિર્ણયો લેવામાં આવશે.
અખિલેશ યાદવના સરકાર પર અન્ય મુખ્ય આક્ષેપો
અખિલેશ યાદવે ઉત્તર પ્રદેશની યોગી આદિત્યનાથ સરકાર પર અનેક ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે:
- શિક્ષણ પર હુમલો: તેમણે શાળાઓને વિલીન કરવાની સરકારની યોજનાને “સાધનહીન બાળકોને ભણતા અટકાવવા અને તેમના જીવનને બરબાદ કરવાનું ગહન ષડયંત્ર” ગણાવ્યું છે, જેને તેમણે ‘શિક્ષા બંધ કરો યોજના’ કહી છે.
- સંવિધાનને ખતરો: યાદવે સંવિધાનને PDA સમુદાયો માટે “કિસ્મતની કિતાબ” ગણાવ્યું છે અને આક્ષેપ કર્યો છે કે ‘દબંગ તાકાતો’ તેને નબળું પાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.વોટ ચોરીનો આરોપ: તેમણે ચૂંટણી રોલોના વિશેષ સઘન સંશોધન ($SIR$) પર ગંભીર આરોપ લગાવતા કહ્યું કે
- એક બંધારણીય સંસ્થાનું ધ્યાન નામ ઉમેરવાને બદલે વોટ હટાવવા પર વધુ હોય તેવું લાગે છે.
- પત્રકારોને નિશાન બનાવવું: યાદવે બહરાઇચમાં સાંપ્રદાયિક હિંસાને વહીવટીતંત્ર દ્વારા ‘જાણી જોઈને’ આયોજિત કરવાનો આરોપ લગાવ્યો. તેમણે તે પત્રકાર પરના હુમલાનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો, જેણે હિંસાની શરૂઆતને કેદ કરી હતી, તેવું સૂચવતા કે સરકાર કવરેજને દબાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
અખિલેશ યાદવે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ‘PDA’ની રણનીતિ અને INDIA બ્લોકની તાકાત 2027ની ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં પણ મજબૂત રીતે કામ કરશે.
