ઈરાનમાં મહાસંકટ: સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેનેઈની રહસ્યમય ચૂપકીદી, કથળતી તબિયત અને ભભૂકતો જન-આક્રોશ
ઈરાન અત્યારે તેના સૌથી મુશ્કેલ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. એક તરફ દેશના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈની કથળતી તબિયત અને તેમની જાહેર ગેરહાજરીએ સત્તાના ગલિયારામાં હલચલ મચાવી દીધી છે, તો બીજી તરફ આર્થિક બદહાલીથી જન્મેલો જન-આક્રોશ રસ્તાઓ પર હિંસાનું સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂક્યો છે.
ખામેનેઈની તબિયત પર ઘેરાતું રહસ્ય
૮૬ વર્ષીય સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેનેઈ છેલ્લા સાત દિવસથી જાહેરમાં દેખાયા નથી, તેમની છેલ્લી હાજરી ૨૫ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ હતી. વિવિધ અહેવાલો અનુસાર, તેઓ ગંભીર બીમારી અને માનસિક ક્ષમતામાં ઘટાડા (cognitive impairment) થી ઝઝૂમી રહ્યા છે, અને કેટલાક સ્ત્રોતોનો દાવો છે કે તેઓ કોમા જેવી સ્થિતિમાં પણ હોઈ શકે છે. ‘ઈરાન ઈન્ટરનેશનલ’ ના જણાવ્યા અનુસાર, ખામેનેઈના સ્વાસ્થ્યમાં ઘટાડાને કારણે તેમને દેશના મહત્વના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા નિર્ણયોથી અલગ કરી દેવામાં આવ્યા છે અને હવે વાસ્તવિક કમાન ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ના હાથમાં હોવાનું માનવામાં આવે છે.
આર્થિક બદહાલી અને ભભૂકતા વિરોધ-પ્રદર્શનો
ઈરાનનું અર્થતંત્ર સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યું છે. ફુગાવો (inflation) ૪૯% સુધી પહોંચી ગયો છે અને ઈરાની રિયાલના મૂલ્યમાં ભારે ઘટાડો થયો છે. આ આર્થિક સંકટ અને વધતી મોંઘવારીના વિરોધમાં દેશભરમાં પ્રદર્શનો શરૂ થયા છે, જેમાં અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા ૭ લોકોના મોતના સમાચાર છે. પ્રદર્શનકારીઓ માત્ર આર્થિક સુધારાની માંગ જ નથી કરી રહ્યા, પરંતુ “મહિલા, જીવન, સ્વતંત્રતા” જેવા નારાઓ સાથે વર્તમાન શાસનના અંતની હાકલ કરી રહ્યા છે. સરકારે પ્રદર્શનોને દબાવવા માટે શાળાઓ અને યુનિવર્સિટીઓ બંધ કરી દીધી છે.
ઈન્ટરનેટ પર ‘અદ્રશ્ય’ પાબંધી (Stealth Blackout)
વિરોધના અવાજને દબાવવા માટે ઈરાની શાસને “સ્ટીલ્થ ઈન્ટરનેટ બ્લેકઆઉટ” ની નવી પદ્ધતિ અપનાવી છે. આમાં વૈશ્વિક સ્તરે ઈન્ટરનેટ ચાલુ દેખાય છે, પરંતુ દેશની અંદર ડીપ પેકેટ ઇન્સ્પેક્શન (DPI) દ્વારા માત્ર સરકારી માન્ય સેવાઓને જ ચાલવા દેવામાં આવે છે. આ સેન્સરશિપ હોવા છતાં, ઈરાનમાં VPN ની માંગમાં ૭૦૭% નો તોતિંગ વધારો જોવા મળ્યો છે કારણ કે નાગરિકો દુનિયા સાથે જોડાવા માટે રસ્તા શોધી રહ્યા છે.
ઉત્તરાધિકારની જંગ: કોણ હશે આગામી સર્વોચ્ચ નેતા?
ખામેનેઈની ગેરહાજરીએ તેમના ઉત્તરાધિકારીને લઈને ચર્ચાઓ તેજ કરી છે. નિષ્ણાતો બે મુખ્ય નામોને રેસમાં સૌથી આગળ જોઈ રહ્યા છે:
- મોજતબા ખામેનેઈ: અલી ખામેનેઈના પ્રભાવશાળી પુત્ર, જેમને નેતૃત્વ માટે તાલીમ આપવામાં આવી છે.
- હસન ખુમૈની: ઈરાનના સ્થાપક ખુમૈનીના પૌત્ર, જેમને સુધારાવાદી જૂથોનું સમર્થન મળી શકે છે.
ઈરાન અત્યારે એક એવી સુકાન વિનાની હોડી જેવું છે જે વિશાળ મોજાઓ વચ્ચે ફસાઈ છે. જ્યાં સુધી સર્વોચ્ચ નેતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ ન થાય અને આર્થિક સુધારાની નક્કર પહેલ ન કરવામાં આવે ત્યાં સુધી દેશમાં સ્થિરતાની આશા ઓછી જ દેખાય છે.
આ લેખની કેટલીક માહિતી (જેમ કે ખામેનેઈની માનસિક સ્થિતિ અને ગુપ્ત ઉત્તરાધિકારના સમાચાર) સ્ત્રોતોના વિશ્લેષણ પર આધારિત છે જેની સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ કરવી મુશ્કેલ છે.
