રોમનું પ્રાચીન ‘ટ્રેજન માર્કેટ’: ‘એમિલી ઇન પેરિસ’ એ વધારી ‘દુનિયાના પહેલા શોપિંગ મોલ’ની ચમક
નેટફ્લિક્સની લોકપ્રિય સીરીઝ ‘એમિલી ઇન પેરિસ’ (Emily in Paris) ની સીઝન 5 એ રોમના એક ઐતિહાસિક અજાયબી, મર્કાટી ડી ટ્રેજાનો (Mercati di Traiano) ને ફરી એકવાર ચર્ચામાં લાવી દીધું છે. આ પ્રાચીન રોમન સંકુલને અવારનવાર “દુનિયાનો પહેલો શોપિંગ મોલ” કહેવામાં આવે છે. શોના એક દ્રશ્યમાં, જ્યારે એમિલી તેના રોમન પ્રેમી માર્સેલો સાથે આ ભવ્ય ઇમારત પાસેથી પસાર થાય છે, ત્યારે તે દર્શકોનું ધ્યાન પોતાની તરફ ખેંચી લે છે.
ઇતિહાસ અને નિર્માણની ભવ્યતા
રોમના હૃદય સમાન વિસ્તારમાં આવેલું આ સંકુલ લગભગ 1900 વર્ષ જૂનું છે અને તેનું નિર્માણ બીજી સદી (ઈ.સ. 100-110) દરમિયાન સમ્રાટ ટ્રેજનના શાસનકાળમાં થયું હતું. જોકે, આધુનિક સંશોધનો અને ઇંટો પર મળેલા ટેક્સ સ્ટેમ્પ પરથી જાણવા મળે છે કે તેનું નિર્માણ કાર્ય સમ્રાટ ડોમિટિયનના સમયમાં જ શરૂ થઈ ગયું હશે. આ બહુમાળી ઇમારત ક્વિરિનલ ટેકરી (Quirinal Hill) ના ઢોળાવ પર ઇંટો અને કોંક્રિટથી બનાવવામાં આવી હતી.
મહાન આર્કિટેક્ટ: એપોલોડોરસ ઓફ દમાસ્કસ
આ અદભૂત સ્થાપત્યનો શ્રેય સીરિયન-રોમન આર્કિટેક્ટ અને એન્જિનિયર એપોલોડોરસ ઓફ દમાસ્કસ (Apollodorus of Damascus) ને આપવામાં આવે છે. એપોલોડોરસ સમ્રાટ ટ્રેજનના મનપસંદ આર્કિટેક્ટ હતા અને તેમણે રોમન સ્થાપત્યમાં ગુંબજો (domes) ને એક પ્રમાણભૂત તત્વ તરીકે સ્થાપિત કર્યા. તેમના વિશે એક દુખદ વાર્તા એ પણ છે કે સમ્રાટ હેડ્રિયનના સ્થાપત્ય પ્રત્યે ટીકાત્મક વલણ અપનાવવાને કારણે તેમને દેશનિકાલ કરવામાં આવ્યા હતા અને સંભવતઃ મારી નાખવામાં આવ્યા હતા.
વહીવટી કેન્દ્ર કે શોપિંગ મોલ?
જોકે તે ‘શોપિંગ મોલ’ તરીકે ઓળખાય છે, પરંતુ તાજેતરના પુરાતત્વીય સંશોધનો સૂચવે છે કે તેનો મુખ્ય ઉપયોગ સમ્રાટ ટ્રેજનના ફોરમ માટે વહીવટી અને સંચાલકીય કચેરીઓ તરીકે કરવામાં આવતો હતો. આ સંકુલના મુખ્ય આકર્ષણોમાં સામેલ છે:
- વાયા બિબેરાટિકા (Via Biberatica): આ એક પ્રાચીન રસ્તો છે જે માર્કેટની વચ્ચેથી પસાર થાય છે, જ્યાં એક સમયે રોમન દારૂખાના (taverns) અને કરિયાણાની દુકાનો હતી.
- ગ્રેટ હોલ (Great Hall): આમાં કોંક્રિટથી બનેલો એક વિશાળ ગુંબજ છે, જેને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો હતો કે અંદર પ્રકાશ અને તાજી હવા આવતી રહે.
- મફત ઘઉં વિતરણ: સંકુલનો નીચેનો ભાગ તે જગ્યા હતી જ્યાં પ્રાચીન રોમના નાગરિકોને મફત ઘઉંનું વિતરણ કરવામાં આવતું હતું.
મધ્ય યુગથી આધુનિક મ્યુઝિયમ સુધી
રોમન સામ્રાજ્યના પતન પછી પણ આ ઇમારત ઉપયોગમાં રહી હતી. મધ્ય યુગ દરમિયાન, તેને કિલ્લામાં ફેરવી દેવામાં આવી અને 1300 ની આસપાસ અહીં ‘ટોરે ડેલે મિલિઝી’ (Torre delle Milizie) નામનો એક સંરક્ષણ મિનારો બનાવવામાં આવ્યો. 16મી સદીમાં તેનો ઉપયોગ કોન્વેન્ટ (મઠ) તરીકે થયો અને બાદમાં તેને સૈન્ય બેરેકમાં બદલી દેવામાં આવ્યો.
આજે, આ સંકુલમાં ‘મ્યુઝિયમ ઓફ ધ ઈમ્પિરિયલ ફોરા’ (Museo dei Fori Imperiali) આવેલું છે, જે 2007 માં જનતા માટે ખોલવામાં આવ્યું હતું. અહીં પ્રવાસીઓ માત્ર પ્રાચીન રોમન કલાકૃતિઓ જ જોઈ શકતા નથી, પરંતુ બાલ્કનીમાંથી ટ્રેજન ફોરમ અને વિટોરિયાનોનો અદભૂત નજારો પણ માણી શકે છે.
આ પ્રાચીન સંકુલ આધુનિક આર્કિટેક્ચર અને શહેરી આયોજન માટે એક પ્રાચીન બ્લુપ્રિન્ટ જેવું છે. જે રીતે આજના મોટા વ્યવસાયિક સંકુલ ઓફિસો અને દુકાનોનું સંગમ હોય છે, તેવી જ રીતે ટ્રેજન માર્કેટ સદીઓ પહેલા રોમની વહીવટી અને સામાજિક પ્રવૃત્તિઓનું કેન્દ્ર હતું.
