અમેરિકાએ રશિયન તેલના ફસાયેલા જહાજોને ભારત આવવાની મંજૂરી આપી.
વૈશ્વિક સ્તરે જ્યારે ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે યુદ્ધની જ્વાળાઓ પ્રબળ બની રહી છે, ત્યારે તેની સૌથી મોટી અસર ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને પુરવઠા પર પડી રહી છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારત માટે એક મહત્વપૂર્ણ અને ‘આશ્ચર્યજનક’ જાહેરાત કરી છે. અમેરિકાએ રશિયન સમુદ્રી સીમામાં ફસાયેલા તેલના જહાજોને ભારતીય બંદરો સુધી પહોંચાડવા માટે ૩૦ દિવસની કામચલાઉ મુક્તિ આપી છે.
ભારત માટે કેમ જરૂરી છે આ છૂટ?
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૫% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે. હાલમાં ભારત પાસે માત્ર ૨૫ દિવસનો કાચા તેલનો ભંડાર (Strategic Reserves) બાકી છે. ભારત જે તેલ મધ્ય-પૂર્વ (Middle East) માંથી મંગાવે છે, તેનો ૪૦% હિસ્સો ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) દ્વારા પસાર થાય છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે આ રૂટ અત્યંત જોખમી બની ગયો છે. જો ત્યાં પુરવઠો ખોરવાય તો ભારતમાં ઈંધણના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે તેમ છે. આ સંજોગોમાં રશિયન તેલ ભારત માટે એકમાત્ર વિકલ્પ બચ્યો છે.
૩૦ દિવસની રાહત અને ટેરિફમાંથી મુક્તિ
અમેરિકાના બે વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ પુષ્ટિ કરી છે કે આ નિર્ણયનો હેતુ વૈશ્વિક તેલ બજાર પરના દબાણને ઓછો કરવાનો છે. આ છૂટને કારણે ભારત પર લટકતી ૨૫% ટેરિફની તલવાર પણ હાલ પૂરતી ટળી ગઈ છે. આ સાથે જ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે એક વચગાળાના વેપાર કરાર પર સહમતિ બની હોવાના અહેવાલો છે. ૨૦૨૨માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ બાદ ભારત રશિયન તેલનો સૌથી મોટો ગ્રાહક બન્યો હતો, પરંતુ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬થી અમેરિકાના દબાણને કારણે ભારતીય રિફાઇનરીઓએ ખરીદી ઘટાડી દીધી હતી, જે હવે ફરી શરૂ થશે.
ભારતીય રિફાઇનરીઓ એક્શન મોડમાં
અમેરિકાની લીલી ઝંડી મળતા જ ભારતની સરકારી તેલ કંપનીઓ જેવી કે ઇન્ડિયન ઓઇલ (IOC), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL), અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) ફરી સક્રિય થઈ ગઈ છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ કંપનીઓએ રશિયન વેપારીઓ સાથે વાતચીત તેજ કરી છે અને અંદાજે ૨૦ મિલિયન બેરલ તેલની ખરીદીની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે. ખાસ કરીને HPCL અને MRPL જેવી કંપનીઓ, જેમણે નવેમ્બર ૨૦૨૫ પછી રશિયન તેલ લીધું નહોતું, તેઓ હવે ડિલિવરી લેવા માટે તૈયાર છે.
કિંમત કરતા ‘ઉપલબ્ધતા’ વધુ મહત્વની
બજારના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હવે ભારતીય કંપનીઓ માટે તેલ કેટલું સસ્તું છે તેના કરતા તેલ સમયસર મળે તે વધુ મહત્વનું છે. એક વેપારીએ જણાવ્યું કે, “હવે અમે માત્ર ડિસ્કાઉન્ટ નથી જોઈ રહ્યા, અમને તેલના પરમાણુઓ (Molecules) જોઈએ છે. પુરવઠાની ઉપલબ્ધતા અત્યારે સૌથી મોટી સમસ્યા છે.” ફેબ્રુઆરીમાં જે રશિયન તેલ બ્રેન્ટ ક્રૂડ કરતા ૧૩ ડોલર સસ્તું મળતું હતું, તેની કિંમતો હવે વધી છે, તેમ છતાં ભારત તેની ખરીદી કરી રહ્યું છે જેથી દેશમાં ઊર્જા કટોકટી ન સર્જાય.
૩૦ દિવસ પછી શું?
અત્યારે આ છૂટ માત્ર ૩૦ દિવસ માટે છે અને તે પણ માત્ર એવા કાર્ગો માટે જે રશિયન પાણીમાં ફસાયેલા છે. ૩૦ દિવસ પછી ટ્રમ્પ સરકાર આ છૂટ લંબાવશે કે નહીં તે અંગે હજુ અનિશ્ચિતતા છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે જો ઈરાન સાથેનો તણાવ ચાલુ રહ્યો તો અમેરિકા ભારતને વધુ રાહત આપી શકે છે, કારણ કે ભારતને પોતાની સાથે રાખવું એ ટ્રમ્પની એશિયા નીતિનો મુખ્ય ભાગ છે.
