શું ડેન્ટિસ્ટ હેર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરી શકે? કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી
ભારતમાં હેર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ અને કોસ્મેટિક સર્જરીનો ક્રેઝ ઝડપથી વધી રહ્યો છે, તેની સાથે જ આ પ્રક્રિયા કોણ કરી શકે તે અંગેનો કાયદાકીય જંગ પણ તેજ બન્યો છે. તાજેતરમાં રાજ્યસભામાં આ મુદ્દે પૂછાયેલા એક પ્રશ્નના જવાબમાં આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી અનુપ્રિયા પટેલે મહત્વની માહિતી આપી હતી. આ સ્પષ્ટતા બાદ ડેન્ટલ કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (DCI) અને નેશનલ મેડિકલ કમિશન (NMC) વચ્ચેના વિવાદમાં નવો વળાંક આવ્યો છે.
સરકારની સ્પષ્ટતા: કોણ કરી શકે સર્જરી?
કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે, જે દંત ચિકિત્સકોએ ઓરલ એન્ડ મેક્સિલોફેસિયલ સર્જરી (OMFS) માં માસ્ટર ઓફ ડેન્ટલ સર્જરી (MDS) પૂર્ણ કર્યું છે, તેઓ ચોક્કસ પ્રકારની એસ્થેટિક સર્જરી અને હેર રિસ્ટોરેશન (હેર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ) પ્રક્રિયાઓ કરવા માટે લાયક છે. જોકે, સરકાર દ્વારા એક મહત્વની શરત મૂકવામાં આવી છે કે આ પ્રક્રિયાઓ ફક્ત ‘ક્રેનિયો-મેક્સિલોફેસિયલ’ (Cranio-maxillofacial) વિસ્તાર એટલે કે ચહેરા અને જડબાના ભાગ પૂરતી જ મર્યાદિત હોવી જોઈએ.
મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે OMFS નિષ્ણાતો તેમના અભ્યાસક્રમ દરમિયાન ચહેરાની રચના, એનેટોમી અને જટિલ સર્જરીઓની વ્યાપક તાલીમ મેળવે છે, જે તેમને આ પ્રક્રિયાઓ કરવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
તેલંગાણાથી શરૂ થયેલો વિવાદ
આ વિવાદની શરૂઆત જૂન 2025માં તેલંગાણામાં થઈ હતી. તેલંગાણા મેડિકલ કાઉન્સિલે એક એડવાઈઝરી બહાર પાડીને દાવો કર્યો હતો કે ડેન્ટિસ્ટ અને ઓરલ સર્જનો પાસે હેર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કે એસ્થેટિક પ્રક્રિયાઓ કરવા માટે જરૂરી લાયકાત નથી. આ બાબતનો ડેન્ટલ કાઉન્સિલે ઉગ્ર વિરોધ કર્યો હતો. ડેન્ટલ કાઉન્સિલના મતે, OMFS સર્જનો ગંભીર અકસ્માતોમાં ચહેરાના હાડકાં અને ચામડીની સર્જરી કરે છે, તેથી હેર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ જેવી પ્રક્રિયાઓ તેમના કાર્યક્ષેત્રમાં જ આવે છે.
NMC અને DCI વચ્ચેનો ગજગ્રાહ
આ મામલે બે મુખ્ય સંસ્થાઓના મંતવ્યો અલગ છે:
- નેશનલ મેડિકલ કમિશન (NMC): NMC મુજબ, હેર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ એ એક સર્જિકલ પ્રક્રિયા છે જે આદર્શ રીતે પ્લાસ્ટિક સર્જન (MCh/DNB) અથવા ડર્મેટોલોજિસ્ટ (MD Dermatology) દ્વારા જ થવી જોઈએ.
- ડેન્ટલ કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (DCI): DCI એ 2022 માં એક જાહેર નોટિસ બહાર પાડીને જણાવ્યું હતું કે યોગ્ય તાલીમ મેળવેલા ઓરલ સર્જનો આ પ્રક્રિયાઓ કરી શકે છે.
દર્દીઓની સુરક્ષા સર્વોપરી
સરકારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે હેર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ એ કોઈ ‘ઇમરજન્સી સર્જરી’ નથી, પરંતુ તેમાં એનેસ્થેસિયા અને સર્જિકલ કૌશલ્યની જરૂર હોય છે. ખોટી રીતે કરાયેલું ટ્રાન્સપ્લાન્ટ જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે. તેથી, માત્ર ડિગ્રી હોવી પૂરતી નથી, પરંતુ સંબંધિત કાઉન્સિલ દ્વારા માન્ય તાલીમ હોવી પણ અનિવાર્ય છે.
સરકારની આ સ્પષ્ટતાથી સામાન્ય ડેન્ટિસ્ટ (BDS) ને હેર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવાની છૂટ મળતી નથી, પરંતુ MDS (OMFS) ના નિષ્ણાતો માટે રસ્તો સાફ થયો છે. તેમ છતાં, નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે કોઈપણ એસ્થેટિક સર્જરી કરાવતા પહેલા ક્લિનિકની સુવિધાઓ અને ડૉક્ટરની ચોક્કસ લાયકાતની તપાસ કરવી જોઈએ.
