વૈશ્વિક ઉર્જા કટોકટી વચ્ચે મોટી રાહત: IEA એ ખોલ્યો ઇમરજન્સી ઓઈલ રિઝર્વ; ભારત સહિત વિશ્વભરમાં તેલના ભાવ ઘટવાની આશા
વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલના વધતા ભાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સર્જાયેલા તણાવને કારણે જ્યારે વિશ્વ આર્થિક મંદીના ભય હેઠળ હતું, ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્સી (IEA) એ એક ક્રાંતિકારી નિર્ણય લીધો છે. વૈશ્વિક બજારોમાં ક્રૂડ ઓઈલની અછતને પહોંચી વળવા અને કિંમતોને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે IEA એ તેના સભ્ય દેશોના કટોકટી ભંડાર (Emergency Reserves) માંથી તેલ મુક્ત કરવાની જાહેરાત કરી છે.
શું છે IEA નો ‘માસ્ટર પ્લાન’?
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, સભ્ય દેશોએ બજારમાં તેલનો પુરવઠો વધારવા માટે જંગી માત્રામાં ક્રૂડ તેલ છોડવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ રિલીઝમાં અંદાજે ૭૨ ટકા હિસ્સો કાચું તેલ (Crude Oil) હશે અને બાકીનો ૨૮ ટકા હિસ્સો તૈયાર તેલ ઉત્પાદનો (જેમ કે ગેસોલિન અને ડીઝલ) નો હશે.
કિંમતોને કાબૂમાં લેવા માટે વિવિધ સરકારોએ નીચે મુજબની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે:
-
ઉદ્યોગના ફરજિયાત ભંડારમાંથી: ૧૧૬.૬ મિલિયન બેરલ તેલ.
-
ખાનગી ભંડારમાંથી: ૨૭૧.૭ મિલિયન બેરલ તેલ.
આમ, કુલ મળીને લાખો બેરલ તેલ બજારમાં ઠાલવવામાં આવશે, જેથી પુરવઠો વધતા કિંમતોમાં ઘટાડો થશે.
ભારત માટે આ સમાચાર કેમ મહત્વના છે?
ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતનો ૮૦% થી વધુ હિસ્સો આયાત કરે છે. જ્યારે પણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચું તેલ મોંઘું થાય છે, ત્યારે ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ અને પરિવહન ખર્ચ વધી જાય છે, જે સીધી મોંઘવારીમાં પરિણમે છે. IEA ના આ નિર્ણયથી: ૧. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ઘટાડો: બેરલ દીઠ કિંમતોમાં $૫ થી $૧૦ નો ઘટાડો થવાની સંભાવના છે. ૨. રૂપિયાની મજબૂતી: તેલની આયાત માટે ઓછું વિદેશી હૂંડિયામણ ખર્ચવું પડશે, જેથી ભારતીય રૂપિયો સ્થિર થશે. ૩. ગ્રાહકોને રાહત: જો કાચા તેલના ભાવ નીચા રહેશે, તો ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ઘટાડો કરી શકે છે.
વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા સામે સુરક્ષા કવચ
મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા વિવાદને કારણે સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ હતી. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાની અફવાઓને કારણે તેલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા હતા. આવી સ્થિતિમાં IEA દ્વારા તેની ‘તિજોરી’ ખોલવી એ બજારને એવો સંદેશ આપે છે કે વિશ્વ પાસે પુરવઠાની અછત નથી. આનાથી સટોડિયાઓ અને તેલના ભાવ વધારનારા પરિબળો પર અંકુશ આવશે.
ખાનગી અને સરકારી ભંડારનું સંયોજન
આ વખતે માત્ર સરકારો જ નહીં, પરંતુ ખાનગી તેલ કંપનીઓ પણ તેમના ભંડારમાંથી પુરવઠો આપવા સંમત થઈ છે. આ એક અભૂતપૂર્વ સહયોગ છે જે દર્શાવે છે કે વિશ્વના મોટા દેશો મોંઘવારીને રોકવા માટે એકસાથે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો આગામી ૨૪ થી ૪૮ કલાકમાં આ તેલ બજારમાં પહોંચવાનું શરૂ થશે, તો સોમવાર સાંજ સુધીમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં મોટો કડાકો જોવા મળી શકે છે.
IEA નો આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ભારત સરકાર પોતે પણ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ સ્થિર રાખવા માટે મથામણ કરી રહી છે. આ વૈશ્વિક ટેકાથી ભારતીય અર્થતંત્રને નવી ઉર્જા મળશે અને સામાન્ય જનતાને મોંઘવારીના મારમાંથી મોટી રાહત મળવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
