સાવધાન! જો તમને પણ રાત્રે ખાંસી આવે છે, તો તે સામાન્ય શરદી નહીં પણ અસ્થમાના સંકેત હોઈ શકે
હાલના સમયમાં વાતાવરણમાં આવતા અચાનક બદલાવની સૌથી ગંભીર અસર જો કોઈ પર પડતી હોય, તો તે અસ્થમા અથવા શ્વાસની તકલીફ ધરાવતા દર્દીઓ છે. તાપમાનમાં વધ-ઘટ, હવામાં ભેજનું પ્રમાણ અને પ્રદૂષણ એ અસ્થમાના દર્દીઓ માટે એક મોટો પડકાર બની જાય છે. જ્યારે ઋતુ બદલાય છે, ત્યારે આપણું શરીર નવા પર્યાવરણ સાથે અનુકૂલન સાધવાનો પ્રયત્ન કરે છે, પરંતુ નબળા ફેફસાં ધરાવતી વ્યક્તિઓ માટે આ પ્રક્રિયા મુશ્કેલ બને છે.
બદલાતું હવામાન અને અસ્થમા: એક ગંભીર જોડાણ
અસ્થમા એ શ્વાસનળીની લાંબા ગાળાની બીમારી છે જેમાં શ્વાસ લેતી વખતે ફેફસાં સુધી હવા પહોંચાડતી નળીઓમાં સોજો આવી જાય છે. જ્યારે હવામાનમાં ઠંડક વધે છે અથવા હવામાં ભેજ વધે છે, ત્યારે આ શ્વાસનળીઓ વધુ સંકોચાય છે. ખાસ કરીને વહેલી સવાર અને મોડી રાતની ઠંડી હવા અસ્થમાના એટેક માટે ‘ટ્રિગર’નું કામ કરે છે.
ઘણીવાર લોકો શ્વાસ ફૂલવો કે હળવી ખાંસીને સામાન્ય શરદી સમજીને ટાળી દે છે. પરંતુ આ બેદરકારી ધીમે ધીમે ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા ઘટાડી શકે છે. અસ્થમાના દર્દીઓ માટે સાવચેતી એ જ શ્રેષ્ઠ સારવાર છે.
જીવનશૈલીમાં જરૂરી ફેરફારો અને સાવચેતી
બદલાતી ઋતુમાં અસ્થમાને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે તમારી દિનચર્યામાં કેટલાક પાયાના ફેરફારો કરવા અનિવાર્ય છે:
-
દવા અને ઈનહેલરનો નિયમિત ઉપયોગ: ડૉક્ટરે સૂચવેલી દવાઓ કે ઈનહેલર ક્યારેય પણ પૂછ્યા વગર બંધ ન કરો. ઈનહેલર એ અસ્થમાના દર્દીઓ માટે જીવનરક્ષક છે, જે સીધું ફેફસાં સુધી પહોંચીને શ્વાસની નળીઓને ખોલે છે.
-
માસ્કનો ઉપયોગ: જ્યારે પણ ઘરની બહાર નીકળો, ત્યારે માસ્ક પહેરવાની આદત પાડો. તે માત્ર કોરોનાથી જ નહીં, પણ હવામાં રહેલા ધૂળના રજકણો, પરાગરજ અને પ્રદૂષણથી પણ તમને બચાવશે.
-
ઘરની સ્વચ્છતા: ઘરમાં ધૂળ જમા ન થવા દો. પડદા, ચાદર અને કાર્પેટને સમયાંતરે ગરમ પાણીથી ધોવા જોઈએ, કારણ કે તેમાં રહેલા ‘ડસ્ટ માઈટ્સ’ અસ્થમાના લક્ષણોને વધારી શકે છે.
-
હાઈડ્રેશન અને પોષણ: પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવો. ગરમ કે હુંફાળું પાણી પીવાથી ગળા અને શ્વાસનળીમાં રહેલો કફ સાફ થાય છે. આદુ, તુલસી અને હળદર જેવી કુદરતી ચીજોનો ખોરાકમાં સમાવેશ કરો જે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે.
કયા સંકેતોને જોખમી માનવા?
જો તમને નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય, તો તેને સામાન્ય થાક કે વાતાવરણની અસર માનીને અવગણવા નહીં:
-
રાત્રિના સમયે તકલીફ: જો ઊંઘમાં વારંવાર ખાંસી આવતી હોય અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવાને કારણે ઊંઘ ઊડી જતી હોય, તો તે અસ્થમા વધવાના સંકેત છે.
-
છાતીમાં જકડન: જો તમને એવું લાગે કે છાતી પર કોઈ વજન મૂક્યું છે અથવા શ્વાસ લેતી વખતે સીટી જેવો અવાજ (Wheezing) આવે છે, તો તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો.
-
ઈનહેલરની અસર ઓછી થવી: જો ઈનહેલર લીધા પછી પણ થોડી જ વારમાં ફરી શ્વાસ ચડવા લાગે, તો સમજી લેવું કે સ્થિતિ ગંભીર છે અને તબીબી સારવારની તાત્કાલિક જરૂર છે.
-
રોજિંદા કામમાં શ્વાસ ફૂલવો: ચાલવામાં, દાદર ચઢવામાં કે બોલવામાં પણ જો હાંફ ચઢતો હોય, તો આ લક્ષણોને જરાય હળવાશથી ન લો.
કસરત અને પ્રાણાયામની ભૂમિકા
ફેફસાંને મજબૂત બનાવવા માટે હળવી કસરતો અને યોગાભ્યાસ વરદાનરૂપ સાબિત થાય છે. ‘અનુલોમ-વિલોમ’ અને ‘ભ્રામરી’ જેવા પ્રાણાયામ શ્વાસ લેવાની ક્ષમતામાં સુધારો કરે છે. જોકે, યાદ રાખવું કે ખૂબ જ ઠંડા વાતાવરણમાં અથવા પ્રદૂષણ હોય ત્યારે ખુલ્લા મેદાનમાં કસરત કરવાનું ટાળવું જોઈએ. કસરત શરૂ કરતા પહેલા તમારા ફિઝિશિયનની સલાહ લેવી ખૂબ જરૂરી છે જેથી તેઓ તમારી સ્થિતિ મુજબ યોગ્ય વર્કઆઉટ પ્લાન સૂચવી શકે.
