માનસિક તણાવ આપતા ૯ પ્રકારના ઓફિસ કલીગ્સ: તમારી શાંતિ છીનવી લે તે પહેલાં અંતર રાખો
કોઈપણ ઓફિસ કે વર્કપ્લેસમાં આપણો અડધાથી વધુ દિવસ પસાર થાય છે. ત્યાંનું વાતાવરણ કેવું છે, તેના પર આપણી પ્રોડક્ટિવિટી અને મેન્ટલ હેલ્થનો મોટો આધાર હોય છે. જો તમારી આસપાસ સકારાત્મક લોકો હોય તો કામ કરવાનો ઉત્સાહ બમણો થઈ જાય છે, પણ જો તમારી ટીમમાં ઝેરીલા અથવા ‘ટોક્સિક’ (Toxic) સાથીદારો આવી જાય તો ઓફિસ જવું એ એક સજા સમાન બની જાય છે.
આવા લોકો માત્ર તમારા કામને જ અસર નથી કરતા, પરંતુ તમારી માનસિક શાંતિ પણ છીનવી લે છે. ચાલો આજે આપણે ઓફિસમાં જોવા મળતા આવા જ ૯ પ્રકારના ટોક્સિક સાથીદારો (Toxic Colleagues) વિશે વિગતવાર વાત કરીએ, જેમનાથી તમારે હંમેશા અંતર જાળવી રાખવું જોઈએ.
૧. ધ ક્રેડિટ હોગ (બીજાના કામનો યશ લેનારા)
આ એવા લોકો છે જે મહેનત ઓછી કરે છે પરંતુ જ્યારે બોસ સામે પ્રશંસા મેળવવાની વાત આવે ત્યારે સૌથી આગળ આવી જાય છે. તમે રાત-દિવસ એક કરીને જે આઈડિયા વિચાર્યો હોય અથવા જે પ્રોજેક્ટ પૂરો કર્યો હોય, તે આઈડિયા અને મહેનતને આ લોકો પળવારમાં પોતાના નામે ચડાવી દે છે.
-
તેમની ઓળખ: તેઓ તમારી સામે ખૂબ સારા બનશે, પણ જ્યારે મીટિંગમાં મેનેજમેન્ટ સામે પ્રેઝન્ટેશન આપવાનું હશે ત્યારે એવું દર્શાવશે કે આ બધું તેમણે એકલાએ જ કર્યું છે.
-
નુકસાન: આવા લોકો માટે તમારી સફળતા ક્યારેય પ્રાથમિકતા નથી હોતી. તેઓ માત્ર પોતાના સ્વાર્થ અને પ્રમોશન વિશે જ વિચારે છે.
૨. ધ ઇન્ફો સ્પ્રેડર (અફવાઓ ફેલાવનારા)
દરેક ઓફિસમાં એક એવું પાત્ર હોય છે જેને કંપનીના કામ કરતાં કોના જીવનમાં શું ચાલી રહ્યું છે તેમાં વધુ રસ હોય છે. અફવાઓ ફેલાવવી અને અંગત વાતોને ઓફિસમાં મસાલો લગાવીને રજૂ કરવી એ જાણે તેમનો ફૂલ-ટાઈમ જોબ હોય છે.
-
તેમની ઓળખ: “તને ખબર છે પેલીના ડિપાર્ટમેન્ટમાં શું થયું?” અથવા “સાંભળ્યું છે કે આ મહિને કોઈને બોનસ નથી મળવાનું…” જેવા વાક્યો તેમની જીભ પર જ હોય છે.
-
નુકસાન: આવા લોકો ઓફિસમાં માત્ર ડ્રામા (નાટક) ઊભો કરે છે, ક્યારેય વિશ્વાસપાત્ર વાતાવરણ બનવા દેતા નથી. તેમની વાતોમાં આવવાથી તમારું ધ્યાન કામ પરથી હટી જાય છે.
૩. ધ ગ્રોથ બ્લોકર (તમારી પ્રગતિ રોકનારા)
જ્યારે તમે કંઈક નવું શીખવાનો કે આગળ વધવાનો પ્રયત્ન કરો છો, ત્યારે આ પ્રકારના સહકર્મચારીઓ તમને રોકવા માટે અવનવા પેતરા અજમાવે છે. તેઓ તમને બહુ જ ચાલાકીથી અને ધીમેથી નિરુત્સાહિત કરે છે, જેથી તમે આગળ ન વધી શકો.
-
તેમની ઓળખ: તેઓ વારંવાર તમને એવું અહેસાસ કરાવશે કે આ કામ તમારા બસનું નથી અથવા નવું જોખમ લેવાની કોઈ જરૂર નથી.
-
નુકસાન: તમારી પ્રગતિ તેમના કમ્ફર્ટ ઝોન માટે જોખમ સમાન હોય છે. તેઓ ડરતા હોય છે કે જો તમે આગળ નીકળી ગયા, તો તેઓ પાછળ રહી જશે.
૪. ધ ફેક ફ્રેન્ડ (કપટી મિત્ર)
આ પ્રકારના સાથીદારો સૌથી વધુ ખતરનાક સાબિત થાય છે કારણ કે તેઓ મોઢા પર મીઠા અને પીઠ પાછળ ખંજર ભોંકનારા હોય છે. તમારી સામે તેઓ એટલી મીઠી વાતો કરશે કે તમને લાગશે કે આનાથી સારો મિત્ર આખી ઓફિસમાં કોઈ નથી.
-
તેમની ઓળખ: તમારી સામે હંમેશા બનાવટી સ્મિત (False Smiles) રાખશે, પણ તમારી પીઠ પાછળ બોસ કે બીજા લોકો પાસે તમારી ખામીઓની આકરી ટીકા કરશે.
-
નુકસાન: તેમના મનમાં હંમેશા છુપાયેલા ઈરાદા હોય છે. તેમની આ મીઠાશ પાછળ તમને નુકસાન પહોંચાડવાની ગણતરી હોઈ શકે છે.
૫. ધ કોન્સ્ટન્ટ કમ્પ્લેનર (હંમેશાં ફરિયાદ કરનારા)
આ લોકોને દુનિયાની કોઈ પણ વસ્તુથી સંતોષ નથી હોતો. ઓફિસનું એસી હોય, સેલેરી હોય, બોસનો સ્વભાવ હોય કે પછી કેન્ટીનની ચા—તેમને બધી જ બાબતોમાં માત્ર ખામીઓ જ દેખાય છે.
-
તેમની ઓળખ: તેઓ ક્યારેય કોઈ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવાનો પ્રયત્ન નહીં કરે, બસ સવારથી સાંજ સુધી નકારાત્મક વાતો રડ્યા કરશે.
-
નુકસાન: નકારાત્મકતા એક ચેપી રોગ જેવી છે. જો તમે આવા લોકોની સાથે વધુ સમય વિતાવશો, તો ધીમે-ધીમે તમે પણ તમારા કામ અને ઓફિસ પ્રત્યે નકારાત્મક બનવા લાગશો.
૬. ધ બ્લેમ ગેમ એક્સપર્ટ (ભૂલો બીજા પર ઢોળનારા)
જ્યારે કોઈ પ્રોજેક્ટ નિષ્ફળ જાય અથવા કામમાં કોઈ મોટી ભૂલ થાય, ત્યારે આ લોકો ક્યારેય પોતાની જવાબદારી સ્વીકારતા નથી. તેઓ હંમેશા પોતાની ભૂલનો ટોપલો બીજા કોઈ સાથીદાર પર ઢોળવા માટે તૈયાર જ બેઠા હોય છે.
-
તેમની ઓળખ: “મેં તો બરાબર જ કર્યું હતું, પણ પેલીએ મોડું સબમિટ કર્યું એટલે પ્રોબ્લેમ થયો” જેવા બહાના તેમની પાસે તૈયાર હોય છે.
-
નુકસાન: જવાબદારી (Accountability) શબ્દ તેમના શબ્દકોશમાં જ હોતો નથી. તેમની સાથે કામ કરવામાં હંમેશા એ ડર રહે છે કે ક્યારે તમારી મહેનત પર પાણી ફરી વળશે અને દોષ તમારા પર આવી જશે.
૭. ધ આઈડિયા ડિસ્ટ્રોયર (વિચારોનો નાશ કરનારા)
તમે કોઈ પણ નવો કે અનોખો વિચાર (Innovation) લઈને આવો, આ વ્યક્તિ તરત જ તેના પર પાણી ફેરવી દેશે. તેઓ કોઈપણ નવીનતાને સ્વીકારવા તૈયાર જ નથી હોતા અને નકારાત્મકતા ફેલાવીને તમારા આત્મવિશ્વાસને તોડી નાખે છે.
-
તેમની ઓળખ: “આ આઈડિયા બિલકુલ નકામો છે”, “આવું આપણી કંપનીમાં ક્યારેય ન ચાલે” જેવી વાતો કહીને તેઓ તમને પોતાના પર જ શંકા કરવા માટે મજબૂર કરી દે છે.
-
નુકસાન: તેઓ નવા વિચારો અને ક્રિએટિવિટીનો શ્વાસ રૂંધી નાખે છે. તેમની હાજરીમાં ટીમમાં ક્યારેય કંઈ નવું અને સારું થઈ શકતું નથી.
૮. ધ ઓફિસ પોલિટિશિયન (રાજકારણ રમનારા)
આવા કર્મચારીઓ કામના આધારે નહીં, પરંતુ ઓફિસ પોલિટિક્સ અને લોકોની ચાપલૂસી કરીને આગળ વધવામાં માને છે. તેઓ લોકોને એકબીજાની સામે ઉશ્કેરવામાં અને મેનીપ્યુલેટ (જોડતોડ) કરવામાં માહિતગાર હોય છે.
-
તેમની ઓળખ: તેઓ પોતાના ફાયદા માટે ગમે તેની સાથે મિત્રતા કરી શકે છે અને ગમે ત્યારે તેને દગો આપી શકે છે.
-
નુકસાન: આવા લોકો માટે સંબંધો એ માત્ર એક સાધન છે, કોઈ સાચું જોડાણ નથી. તેઓ પોતાની ખુરશી અને પ્રમોશન માટે ગમે તે હદ સુધી જઈ શકે છે.
૯. ધ કંટ્રોલ ફ્રીક (માઇક્રોમેનેજમેન્ટ કરનારા)
આ એવા સાથીદારો અથવા મેનેજરો હોય છે જેમને દરેક નાની બાબતમાં પોતાની મરજી ચલાવવી હોય છે. તેઓ ટીમના સભ્યો પર સહેજ પણ વિશ્વાસ નથી રાખતા અને દરેક નાના કામ પર બાજ નજર રાખે છે.
-
તેમની ઓળખ: તેઓ ક્યારેય કામ બીજાને સોંપતા (Delegate) નથી. જો સોંપે તો પણ મિનિટે-મિનિટે રિપોર્ટ માંગ્યા કરે છે.
-
નુકસાન: આજે તે તમારી સ્પેસ અને કામ કરવાની આઝાદીને નિયંત્રિત (Control) કરી રહ્યા છે, જે ભવિષ્યમાં તમારા ભારે માનસિક તણાવ (Burnout) નું કારણ બનશે.
આવા લોકોથી પોતાને કેવી રીતે બચાવશો?
ઓફિસમાં આવા નકારાત્મક લોકોથી સંપૂર્ણપણે બચી શકવું કદાચ શક્ય નથી, પરંતુ કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખીને તમે તમારી માનસિક શાંતિ જાળવી શકો છો:
૧. પ્રોફેશનલ બાઉન્ડ્રીઝ નક્કી કરો: આવા લોકો સાથે માત્ર કામ પૂરતી જ વાત રાખો. તમારા અંગત જીવનની કે કરિયર પ્લાનની વાતો તેમની સામે ક્યારેય ન કરો.
૨. લેખિતમાં પુરાવા રાખો: ખાસ કરીને ‘ક્રેડિટ હોગ’ અને ‘બ્લેમ ગેમ એક્સપર્ટ’ થી બચવા માટે દરેક મહત્વની વાતચીત અને કામના અપડેટ્સ ઈમેલ (Email) દ્વારા જ કરો, જેથી જરૂર પડ્યે તમારી પાસે પુરાવો રહે.
૩. નકારાત્મકતાને અવગણો: જ્યારે ‘કોન્સ્ટન્ટ કમ્પ્લેનર’ તમારી પાસે આવીને રડવાનું શરૂ કરે, ત્યારે બહુ ચાલાકીથી વિષય બદલી નાખો અથવા કામનું બહાનું કાઢીને ત્યાંથી નીકળી જાવ.
