કેન્દ્ર સરકારનો મોટો નિર્ણય: 100 mg થી વધુની નિમેસ્યુલાઈડ પેઈનકિલર પર પ્રતિબંધ

કેન્દ્ર સરકારનો મોટો નિર્ણય: 100 mg થી વધુની નિમેસ્યુલાઈડ પેઈનકિલર પર પ્રતિબંધ; પશુઓ માટેના ઉપયોગ પર પણ સંપૂર્ણ રોક

કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે જાહેર સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને એક મોટું પગલું ભર્યું છે. સરકારે તાત્કાલિક અસરથી મનુષ્યો માટે 100 મિલિગ્રામ (mg) થી વધુના તમામ ઓરલ નિમેસ્યુલાઈડ ફોર્મ્યુલેશન (immediate release dosage form) ના ઉત્પાદન, વેચાણ અને વિતરણ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદી દીધો છે. નિષ્ણાતોની ચેતવણીઓ બાદ સરકારે સ્વીકાર્યું છે કે આ દવાના ઊંચા ડોઝથી મનુષ્યોને ગંભીર સ્વાસ્થ્ય જોખમો થઈ શકે છે અને બજારમાં તેના સુરક્ષિત વિકલ્પો પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ છે.

નિષ્ણાતોની ભલામણ પર લેવાયો નિર્ણય

આ પ્રતિબંધ ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) ના અહેવાલ અને ડ્રગ ટેકનિકલ એડવાઇઝરી બોર્ડ (DTAB) ની ભલામણો બાદ લાદવામાં આવ્યો છે. નિષ્ણાતોએ શોધી કાઢ્યું છે કે નિમેસ્યુલાઈડનો વધુ પડતો ડોઝ લિવર (hepatotoxicity) અને કિડનીને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ખાસ કરીને 60 વર્ષથી વધુ વયના વડીલોમાં તેના ઉપયોગથી પેટમાં રક્તસ્રાવ અને અલ્સર (gastrointestinal bleeding and perforation) જેવી જીવલેણ સમસ્યાઓ જોવા મળી છે.

પશુચિકિત્સામાં પહેલેથી જ પ્રતિબંધિત

આ અગાઉ, સરકારે ડિસેમ્બર 2024 માં એક જાહેરનામું બહાર પાડીને પશુચિકિત્સા (veterinary use) માં નિમેસ્યુલાઈડના તમામ ફોર્મ્યુલેશન પર રોક લગાવી દીધી હતી, જેનો જાન્યુઆરી 2025 થી કડક અમલ કરવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ પર્યાવરણની સુરક્ષા અને ગીધની લુપ્ત થતી વસ્તીને બચાવવાનું હતું. બોમ્બે નેચરલ હિસ્ટ્રી સોસાયટી (BNHS) અને અન્ય સંશોધનોમાં જાણવા મળ્યું છે કે નિમેસ્યુલાઈડથી સારવાર કરાયેલા પશુઓના મૃતદેહ ખાવાના 24 કલાકની અંદર જ ગીધના મોત થઈ રહ્યા હતા.

કેન્સર સામે વૈજ્ઞાનિકો જંગ જીત્યા: નવી દવા સ્વાદુપિંડના દર્દીઓનું આયુષ્ય બમણું કરશે

એસીમાં સૂતી વખતે સાંધા જકડાઈ જાય છે? જાણો ડોક્ટર પાસેથી તેનું અસલી કારણ!

વૈશ્વિક સ્તરની સ્થિતિ અને ભારતમાં ઇતિહાસ

નિમેસ્યુલાઈડને લઈને સુરક્ષાની ચિંતાઓ ઘણી જૂની છે. આ દવા અમેરિકા, બ્રિટન, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને જાપાન જેવા ઘણા દેશોમાં ક્યારેય મંજૂર કરવામાં આવી નથી અથવા સુરક્ષાના કારણોસર ત્યાં ઉપલબ્ધ નથી.

• ભારતમાં 2011 માં 12 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે તેના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
• માર્ચ 2023 માં ઇન્ડિયન ફાર્માકોપિયા કમિશને પણ તેના કારણે થતા ચામડીના લાલ ચકામા (Fixed Drug Eruption) અંગે ચેતવણી જાહેર કરી હતી.

સુરક્ષિત વિકલ્પો ઉપલબ્ધ

સરકાર અને નિષ્ણાતોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દુખાવો અને તાવ માટે નિમેસ્યુલાઈડના બદલે અન્ય સુરક્ષિત NSAIDs (નોન-સ્ટીરોઇડલ એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી ડ્રગ્સ) નો ઉપયોગ કરી શકાય છે. જેમાં આઈબુપ્રૂફેન (Ibuprofen), ડાયક્લોફેનાક (Diclofenac) અને નેપ્રોક્સેન (Naproxen) જેવા વિકલ્પો શામેલ છે.

સાવધાની: નિષ્ણાતોની સલાહ છે કે દર્દીઓએ ડોક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર કોઈ પણ પેઈનકિલર લેવી જોઈએ નહીં, કારણ કે લાંબા સમય સુધી તેનું સેવન લિવર અને કિડની માટે ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે.