જ્ઞાન, ધન કે સુંદરતા… કઈ બાબતનું અભિમાન કરી દે છે માનવીને બરબાદ? વાંચો ગીતાના અનમોલ ઉપદેશો
શ્રીમદ ભગવદ ગીતા માત્ર એક ધાર્મિક ગ્રંથ નથી; તે જીવન જીવવાની કળા અને એક એવું દર્શન છે જે વ્યક્તિને અત્યંત મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાંથી પણ બહાર આવતા શીખવે છે. મહાભારતના યુદ્ધ દરમિયાન કુરુક્ષેત્રના પવિત્ર રણમેદાનમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને આપેલો ઉપદેશ આજે પણ એટલો જ પ્રસ્તુત અને સચોટ છે. ગીતાના વચનોને અપનાવીને કોઈપણ વ્યક્તિ પોતાનું જીવન સરળ, સુંદર અને સફળ બનાવી શકે છે.
ગીતામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે ખૂબ જ સ્પષ્ટપણે સમજાવ્યું છે કે મનુષ્યના જીવનમાં જો કોઈ સૌથી મોટો શત્રુ હોય, તો તે છે અહંકાર અથવા ઘમંડ. શ્રીકૃષ્ણના અનુસાર, ઘમંડ માનવીના સારા કર્મો અને તેના ભાગ્યને દીમકની જેમ કોરી ખાય છે. આ વ્યક્તિના વિનાશનું સૌથી મોટો કારણ બને છે. આવો વિગતવાર જાણીએ કે ગીતા અનુસાર કઈ ચાર બાબતો પર માનવીએ ભૂલથી પણ અભિમાન ન કરવું જોઈએ:
1. પોતાના જ્ઞાન અને બુદ્ધિમત્તાનું અભિમાન
આજના સમયમાં થોડી સફળતા મળતાની સાથે જ કે થોડા પુસ્તકો વાંચી લીધા પછી લોકોમાં એવો ભ્રમ થઈ જાય છે કે તેઓ જ સૌથી મોટા જ્ઞાની છે. પરંતુ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતામાં ખૂબ સુંદર વાત કહેવામાં આવી છે કે માનવીએ ક્યારેય પોતાના જ્ઞાન પર ઘમંડ ન કરવો જોઈએ.
કેમ ન કરવું જોઈએ? જ્ઞાનનો અસલી ઉદ્દેશ્ય માનવીને નમ્ર બનાવવાનો છે, ન કે તેને અહંકારી બનાવવાનો. જે જ્ઞાની વ્યક્તિ સાચે જ સમજદાર હોય છે, તે હંમેશા શાંત અને સહજ રહે છે.
જ્ઞાન પર કરવામાં આવેલો અહંકાર માનવીની બુદ્ધિને દૂષિત કરી દે છે અને ધીમે ધીમે તેના જ્ઞાનનો નાશ થવા લાગે છે. એટલા માટે, હંમેશા શીખવાની જિજ્ઞાસા જાળવી રાખો અને ક્યારેય પોતાની જાતને સર્વજ્ઞ ન સમજો.
2. રૂપ, સૌંદર્ય અને યુવાનીનું અભિમાન
શારીરિક સુંદરતા અને યુવાની એવી બાબતો છે જે ઉંમરની સાથે બદલાતી રહે છે. તે ક્યારેય કાયમી હોતી નથી.
નશ્વર છે શરીર: આજે જે રૂપ-રંગ અને યુવાની તમને મળી રહી છે, તે સમયની સાથે ઢળી જશે. ગીતા કહે છે કે જે લોકો પોતાની સુંદરતા પર ઇતરાય છે અને બીજાના રૂપની મજાક ઉડાવે છે, તેમની આત્મા ક્યારેય પવિત્ર હોઈ શકે નહીં.
બાહ્ય સુંદરતા કરતા માનવીના વિચારો અને તેની આત્માની પવિત્રતા વધુ મહત્વપૂર્ણ છે. શરીર નશ્વર છે, તેથી તેના ઢળવા પર દુઃખ કે તેના હોવા પર ઘમંડ બંને વ્યર્થ છે.
3. ધન, વૈભવ અને સંપત્તિનો રોબ
3. ધન, વૈભવ અને સંપત્તિનો રોબજીવન ચલાવવા માટે ધન જરૂરી છે, પરંતુ જો આ જ ધન માનવીના માથા પર ચડીને બોલવા લાગે, તો તેનું પતન નિશ્ચિત છે.
દેખાડાની વૃત્તિ: ઘણા લોકો પોતાની સંપત્તિનું પ્રદર્શન કરે છે અને બીજાને નીચા દેખાડવાનો પ્રયાસ કરે છે. ગીતામાં સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું છે કે ધનનું અભિમાન કરનાર વ્યક્તિથી માં લક્ષ્મી રૂંઠાઈ જાય છે.
ધન આજે તમારી પાસે છે, કાલે કોઈ બીજાના પાસ હશે. આ હાથનો મેલ છે, જે આવતો-જતો રહે છે. પૈસાનો રોબ દેખાડનાર માનવીનું સમાજમાં માન-સન્માન પણ અંતે સમાપ્ત થઈ જાય છે.
4. ઉચ્ચ કુળ કે પરિવારનો અહંકાર
“હું કયા ઉચ્ચા ખાનદાન કે મોટા પરિવારથી સંબંધ રાખું છું” — આ વાતનું ઘમંડ ઘણા લોકોમાં જોવા મળે છે.
કર્મ જ ઓળખ છે: ગીતા અનુસાર, ઉચ્ચ કુળમાં જન્મ લેવો એ કોઈ મહાનતા કે તમારી પોતાની ઉપલબ્ધિ નથી, આ માત્ર ભાગ્ય અને તમારા પૂર્વજોના કર્મોનું ફળ છે.
કોઈ મોટા પરિવારમાં પેદા થવાથી કોઈ મહાન બનતું નથી, માનવી પોતાના સારા કર્મો અને વ્યવહારથી મહાન બને છે. જે લોકો પોતાના કુળ કે સત્તાનો રોબ દેખાડીને બીજાનું અપમાન કરે છે, તેમણે એકને એક દિવસ સમાજમાં ભારે અપમાનનો સામનો કરવો જ પડે છે.
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનના માધ્યમથી સમગ્ર માનવતાને આ સંદેશ આપ્યો છે કે જીવન ખૂબ ટૂંકું છે અને તેમાં કોઈપણ વાતનું અભિમાન કરવું મૂર્ખતા છે. જ્ઞાન, સુંદરતા, ધન અને કુળ—આ બધી બાબતો ક્ષણભંગુર (નાશવંત) છે. જે વ્યક્તિ પોતાના જીવનમાં નમ્રતા અને સાદગીને અપનાવે છે, તે જ વાસ્તવિક સુખ, શાંતિ અને આંતરિક આનંદ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
અંતે, જીવનમાં આગળ વધો, મહેનત કરો, પ્રગતિ કરો, પરંતુ તમારા પગ હંમેશા જમીન પર રાખો.
