મનમાંથી તણાવ, ડર અને ક્રોધ કાયમ માટે દૂર કરવા જાણો ગીતાના 5 મહાન ઉપદેશ!
આજના દોડધામ ભરેલા અને તણાવપૂર્ણ જીવનમાં દરેક વ્યક્તિ માનસિક શાંતિ, સફળતા અને ખુશીની શોધમાં ભટકી રહી છે. જીવનના આ અનેક સવાલો અને મુશ્કેલીઓનો સૌથી સચોટ ઉકેલ આપણને બીજે ક્યાંય નહીં, પરંતુ પવિત્ર ગ્રંથ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતામાં મળે છે. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે મહાભારતના યુદ્ધ દરમિયાન અર્જુનને જે ઉપદેશો આપ્યા હતા, તે માત્ર તે સમય માટે જ નહોતા, પરંતુ આજના સમયમાં પણ માનવતા માટે એક અમૂલ્ય માર્ગદર્શિકા છે.
ગીતાનો દરેક શબ્દ અને શ્લોક જીવનનો ગહન સાર ધરાવે છે; જેઓ તેને આત્મસાત કરે છે તેઓ દરેક પરિસ્થિતિમાં અડગ રહે છે અને સફળતાના સોપાન સર કરતા રહે છે. આજે આપણે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના આવા પાંચ મુખ્ય અને અમૂલ્ય ઉપદેશો વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું—એવા ઉપદેશો કે જેમને સમજવાથી અને જીવનમાં ઉતારવાથી જીવનના તમામ દુઃખો અને માનસિક પીડાઓ દૂર થઈ શકે છે.
૧. આ શરીર નશ્વર છે, આત્મા અમર છે
શ્રીકૃષ્ણ ગીતામાં પહેલો મોટો સંદેશ એ આપે છે કે આ ભૌતિક શરીર સંપૂર્ણપણે નશ્વર છે. ન તો આ શરીર હંમેશાં માટે તમારું છે અને ન તો તમે આ શરીરના માલિક છો. આ શરીર પ્રકૃતિના પાંચ મૂળભૂત તત્વો એટલે કે અગ્નિ, જળ, વાયુ, પૃથ્વી અને આકાશથી મળીને બન્યું છે અને અંતે આ જ પંચમહાભૂતમાં વિલીન થઈ જશે. પરંતુ આનાથી વિપરીત, આત્મા સંપૂર્ણપણે સ્થિર, અજર અને અમર છે. જ્યારે મનુષ્ય આ ઊંડા સત્યને સમજી લે છે, ત્યારે તેના મનમાંથી શરીર સાથેનો મોહ અને મૃત્યુનો ભય હંમેશ માટે સમાપ્ત થઈ જાય છે.
૨. આત્માને કોઈ નુકસાન પહોંચાડી શકતું નથી
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સમજાવે છે કે જે રીતે આપણે જૂના વસ્ત્રોને ત્યાગીને નવા વસ્ત્રો ધારણ કરીએ છીએ, તે જ રીતે આત્મા એક શરીરને છોડીને બીજું શરીર ધારણ કરે છે. ભૌતિક સંસારના અસ્ત્ર-શસ્ત્ર આ અમર આત્માને ક્યારેય કાપી શકતા નથી, પ્રજ્વલિત અગ્નિ તેને બાળી શકતી નથી, જળ તેને ભીની કરી શકતું નથી અને તેજ હવા તેને સૂકવી શકતી નથી. કષ્ટ, પીડા, દર્દ અને નાશ માત્ર આ નશ્વર શરીરનો થાય છે, આત્માનું ક્યારેય કોઈ નુકસાન થઈ શકતું નથી. આ શાશ્વત સત્યને જાણી લેવાથી માનવીનો આંતરિક ભય નાશ પામે છે.
૩. પોતાની ક્ષમતા અનુસાર કર્તવ્ય-કર્મ કરવું જોઈએ
કર્મ પ્રધાન આ સંસારમાં મનુષ્યએ પોતાની શારીરિક અને માનસિક શક્તિ અનુસાર હંમેશાં પોતાનું કર્તવ્ય-કર્મ કરતા રહેવું જોઈએ. શ્રીકૃષ્ણ ઉપદેશ આપે છે કે માનવીએ સુખ-દુઃખ, લાભ-હાનિ અને જીત-હાર જેવા દ્વંદ્વની સતત ચિંતા કરવાનું ટાળવું જોઈએ. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ફળની લાલસા અથવા પરિણામોના અહંકારથી મુક્ત થઈને માત્ર પોતાની પૂરી નિષ્ઠા અને ક્ષમતા સાથે પોતાના કર્તવ્યોનું પાલન કરે છે, ત્યારે તેને કોઈપણ પ્રકારના કર્મ-બંધન કે પાપના ભાગી બનવું પડતું નથી. તેનું જીવન સહજ અને સરળ બની જાય છે.
4. માત્ર કર્મ કરવું જ મનુષ્યના અધિકાર ક્ષેત્રમાં છે
ગીતાના સૌથી પ્રસિદ્ધ અને ક્રાંતિકારી ઉપદેશોમાંનો એક છે: “કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ કદાચન” (તમને તમારા નિર્ધારિત કર્તવ્યનું પાલન કરવાનો અધિકાર છે, પરંતુ તેના ફળ પર તમારો કોઈ અધિકાર નથી). આનો સરળ અર્થ એ છે કે મનુષ્યનું નિયંત્રણ માત્ર કર્મ કરવા પૂરતું જ હોય છે; તે કર્મનું પરિણામ નક્કી કરવું એ મનુષ્યના હાથમાં નથી હોતું. તેથી, વ્યક્તિએ ક્યારેય પોતાના કર્મના ફળ પ્રત્યેના મોહ કે લોભમાં ફસાવું ન જોઈએ. પરિણામની ચિંતાને કારણે ક્યારેય પોતાનું નિર્ધારિત કર્તવ્ય કે સભાન પ્રયાસ છોડી દેવા ન જોઈએ. તમારું કાર્ય તો માત્ર સંપૂર્ણ પ્રામાણિકતા સાથે તમારું શ્રેષ્ઠ (સો ટકા) યોગદાન આપવાનું છે.
5. આસક્તિ, ભય અને ક્રોધમાંથી મુક્તિનો માર્ગ
અંતે, શ્રીકૃષ્ણ તે પરમ અવસ્થાનું વર્ણન કરે છે જે આત્મ-સાક્ષાત્કાર પામેલી અને જ્ઞાની વ્યક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે. જે વ્યક્તિ જીવનના અચાનક આવતા દુઃખોથી માનસિક રીતે વિચલિત થતી નથી, જે સુખની લાલસા કે અહંકારથી અસ્પૃષ્ટ રહે છે અને જેના મનમાંથી સાંસારિક આસક્તિ, ભય તથા અન્ય પ્રત્યેનો ક્રોધ સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ ગયા છે—તેવી વ્યક્તિને જ સાચા અર્થમાં સ્થિર બુદ્ધિવાળા ઋષિ અથવા આત્મ-સાક્ષાત્કારી પુરુષ માનવામાં આવે છે.
સુખ અને દુઃખ જીવનના બે શાશ્વત પાસાં છે, જે તડકા અને છાંયડાની જેમ આવતા-જતા રહે છે. જે મનુષ્ય આ બંને સ્થિતિમાં સમાન ભાવ જાળવી રાખે છે, તેના જીવનમાંથી તમામ વિકારો આપોઆપ સમાપ્ત થઈ જાય છે અને તેને આંતરિક શાંતિની પ્રાપ્તિ થાય છે.
