મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા ચૂંટણી: કલ્યાણકારી યોજનાઓ અને ભ્રષ્ટાચારના મુદ્દાઓ વચ્ચે ફસાયો મતદાર; દિગ્ગજ નેતા સંદીપ જોશીનો રાજનીતિમાંથી સન્યાસ
મહારાષ્ટ્રમાં વિધાનસભા ચૂંટણીના પગરવ અને તાજેતરની સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓની ચૂંટણીના પરિણામો વચ્ચે રાજ્યનું રાજકારણ એક નિર્ણાયક વળાંક પર આવી ગયું છે. એક તરફ જ્યાં ‘લોકનીતિ-CSDS’ અને ‘MIT-SOG’ ના સર્વેક્ષણે મતદારો વચ્ચે એક ‘મિશ્ર મૂલ્યાંકન’ (mixed assessment) રજૂ કર્યું છે, ત્યાં બીજી તરફ ભાજપના કદાવર નેતા અને મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસના નજીકના ગણાતા સંદીપ જોશીએ સક્રિય રાજનીતિમાંથી સન્યાસ લઈને સૌને ચોંકાવી દીધા છે.
મતદારોનો મૂડ: બેરોજગારી અને મોંઘવારી સૌથી મોટા મુદ્દા
તાજેતરમાં કરવામાં આવેલા સર્વેક્ષણ મુજબ, મહારાષ્ટ્રનો મતદાર હાલમાં કોઈ એક ગઠબંધન તરફ પૂરેપૂરો ઝુકેલો જોવા મળતો નથી. સર્વેમાં સામેલ ૨૪% મતદારોએ બેરોજગારી અને ૨૨% લોકોએ મોંઘવારીને સૌથી મોટો ચૂંટણી મુદ્દો ગણાવ્યો છે. લગભગ ૭૪% લોકોનું માનવું છે કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં મોંઘવારી વધી છે.
ભ્રષ્ટાચાર પણ એક ગંભીર ચિંતા તરીકે ઉભરી આવ્યો છે. ૪૨% મતદારો માને છે કે મહાયુતિ સરકાર દરમિયાન ભ્રષ્ટાચાર વધ્યો છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે જ્યાં ઉદ્ધવ ઠાકરે સરકારને સામાજિક સૌહાર્દ અને સર્વાંગી વિકાસ માટે બહેતર રેટિંગ મળ્યું છે, ત્યાં એકનાથ શિંદે સરકારને રસ્તા, વીજળી અને પાણી પુરવઠા જેવી પાયાની સુવિધાઓમાં સુધારા માટે પ્રશંસા મળી છે.
સંદીપ જોશીનો ચોંકાવનારો નિર્ણય
નાગપુરના રાજકારણના સ્તંભ અને ભાજપના MLC સંદીપ જોશી (૫૫ વર્ષ) એ ૧૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ રાજનીતિમાંથી સન્યાસ લેવાની જાહેરાત કરી છે. નિતિન ગડકરી અને દેવેન્દ્ર ફડણવીસના ‘જમણા હાથ’ ગણાતા જોશીએ પત્ર લખીને જણાવ્યું કે તેઓ હવે અટકવા માંગે છે જેથી ‘નવા યુવાનો’ ને તક મળી શકે.
જોશીની રાજકીય સફર એક સેલ્સમેનથી શરૂ થઈને નાગપુરના મેયર સુધી પહોંચી હતી. તેમણે પોતાના પત્રમાં રાજનીતિમાં વધતી ‘તકવાદીતા’ અને ‘પક્ષપલટા’ પર નિરાશા વ્યક્ત કરી હતી. જોકે તેઓ ૧૩ મે ૨૦૨૬ સુધી તેમનો MLC તરીકેનો કાર્યકાળ પૂર્ણ કરશે, પરંતુ ત્યારબાદ તેઓ કોઈ પદ સ્વીકારશે નહીં.
કલ્યાણકારી યોજનાઓની અસર
મહાયુતિ સરકાર પોતાની ચૂંટણીની નૈયા પાર કરવા માટે કલ્યાણકારી યોજનાઓ, ખાસ કરીને ‘લાડકી બહેન યોજના’ પર ભરોસો કરી રહી છે.
- આ યોજના વિશે ૧૦ માંથી ૮ મતદારો જાગૃત છે અને ૭૦% લોકોએ તેનો સીધો લાભ લીધો છે.
- જોકે, અન્ય રાજ્ય સ્તરની યોજનાઓ જેવી કે ‘કિસાન મિત્ર ઊર્જા યોજના’ ની પહોંચ મર્યાદિત રહી છે.
- કેન્દ્રની ઉજ્જવલા યોજના (૪૫% લાભાર્થી) અને આયુષ્માન ભારત (૩૫% લાભાર્થી) ની પહોંચ રાજ્યની યોજનાઓ કરતાં વધુ વ્યાપક હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
સ્થાનિક ચૂંટણીમાં મહાયુતિનો દબદબો
તાજેતરમાં આવેલા મહારાષ્ટ્રની સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણીના વલણોમાં મહાયુતિની લહેર જોવા મળી છે.
- નાગપુરમાં ભાજપે દમદાર પ્રદર્શન કરતાં ૧૫૧ માંથી ૧૦૧ બેઠકો પર લીડ મેળવી છે.
- બીએમસી (BMC) ચૂંટણીમાં પણ ભાજપ ૧૦૦ નો આંકડો વટાવી ચૂકી છે, જેનાથી એવી શક્યતા વધી ગઈ છે કે આ વખતે મુંબઈમાં ભાજપના મેયર બની શકે છે.
- જોકે, વિરોધ પક્ષના નેતા સંજય રાઉતે દાવો કર્યો છે કે શિંદે જૂથના ઘણા નવા ચૂંટાયેલા કોર્પોરેટરો ભાજપના મેયર ઈચ્છતા નથી.
મરાઠા અનામત અને જાતિગત સમીકરણો
રાજ્યમાં મરાઠા અનામત એક મોટો મુદ્દો બનેલો છે, જેના પર લગભગ સામાજિક સંમતિ દેખાય છે. સર્વેક્ષણ મુજબ, મરાઠા સમુદાયનો મોટો હિસ્સો (૫૮%) અનામતના વર્તમાન કાયદા વિશે જાણે છે. મનોજ જરાંગે પાટીલના નેતૃત્વ હેઠળના આંદોલનની અસર આગામી ચૂંટણીઓ પર પડવી નક્કી છે.
વર્તમાનમાં, મહાયુતિને ઉચ્ચ જ્ઞાતિઓ, ઓબીસી અને દલિતોમાં વધુ સમર્થન મળતું હોય તેવું લાગે છે, જ્યારે એમવીએ (MVA) મુસ્લિમ અને બૌદ્ધ મતદારોની પ્રથમ પસંદગી બની રહ્યું છે.
મહારાષ્ટ્રનો ચૂંટણી જંગ હવે નેતૃત્વના ચહેરા કરતાં ગઠબંધનની બારીકીઓ અને પાયાના મુદ્દાઓ પર કેન્દ્રિત થઈ ગયો છે. જ્યાં મહાયુતિ પોતાની વિકાસ યોજનાઓ અને સંગઠનાત્મક મજબૂતીના જોરે આગળ વધી રહી છે, ત્યાં એમવીએ બેરોજગારી અને મોંઘવારી જેવા મુદ્દાઓ પર સત્તાવિરોધી લહેરનો લાભ લેવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
