૮મા પગાર પંચ અંગે પ્રક્રિયા તેજ: ૧ કરોડ કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો માટે શું બદલાશે અને ક્યારે લાગુ થશે ભલામણો?
કેન્દ્ર સરકારના લાખો કર્મચારીઓ અને નિવૃત્ત પેન્શનરો માટે ૮મા કેન્દ્રીય પગાર પંચ (8th Central Pay Commission) ને લગતી પ્રક્રિયા હવે આગળ વધી રહી છે. કમિશને પોતાની પરામર્શ પ્રક્રિયા અંતર્ગત વિવિધ સરકારી કર્મચારી સંગઠનો, પેન્શનર એસોસિએશનો, ફેડરેશનો અને અન્ય મુખ્ય હિસ્સેદારો સાથે સત્તાવાર બેઠકો યોજવાની અને રાજ્યવાર મુલાકાતો લેવાની શરૂઆત કરી દીધી છે. તમામ પક્ષો પાસેથી પ્રાપ્ત થયેલા સૂચનો અને ઇનપુટ્સના આધારે કમિશન આગામી સમયમાં નવી પગાર શ્રેણી અને ભથ્થાં અંગેની ભલામણો તૈયાર કરશે.
આ ભલામણોથી દેશના ૧ કરોડથી વધુ લોકોને સીધો આર્થિક લાભ થવાની ધારણા છે. જેમાં આશરે ૫૦ લાખ હાલના કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને લગભગ ૬૫ લાખ પેન્શનરોનો સમાવેશ થાય છે. આ સિવાય ભારતીય રેલ્વે, સંરક્ષણ ક્ષેત્ર (આર્મી, નેવી, એરફોર્સ) ના કર્મચારીઓ તેમજ નિવૃત્ત કર્મચારીઓને પણ આ નવેસરથી ઘડાનારા પગાર માળખા હેઠળ આવરી લેવામાં આવશે.
સંદર્ભની શરતો (Terms of Reference) અને કમિશનની જવાબદારીઓ
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ૮મા પગાર પંચને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને વ્યાપક જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવી છે. પંચ મુખ્યત્વે હાલના પગાર મેટ્રિક્સ, ભથ્થાં, નિવૃત્તિ લાભો અને પેન્શન માળખાની સંપૂર્ણ સમીક્ષા કરશે.
કમિશન પોતાની ભલામણો આખરી આકાર આપતી વખતે દેશની વર્તમાન આર્થિક સ્થિતિ, રાજકોષીય શિસ્ત, સરકારી કલ્યાણકારી યોજનાઓ માટે જરૂરી નાણાકીય સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા અને રાજ્ય સરકારોના બજેટ પર પડનારી સંભવિત અસરોને ધ્યાનમાં રાખશે. આ ઉપરાંત, નોન-કન્ટ્રીબ્યુટરી પેન્શન યોજનાઓના ખર્ચની પણ વિગતવાર સમીક્ષા કરવામાં આવશે.
પગાર ધોરણો ઉપરાંત કર્મચારીઓના પ્રમોશન નિયમો, વાર્ષિક ઇન્ક્રીમેન્ટ, બોનસ સિસ્ટમ અને પર્ફોર્મન્સ આધારિત પ્રોત્સાહનો (Performance-Linked Incentives) માં સુધારાની ભલામણ પણ કમિશન દ્વારા કરવામાં આવશે, જેથી હોંશિયાર યુવાનો સરકારી સેવામાં જોડાવા આકર્ષાય અને કર્મચારીઓની જવાબદારી તથા કાર્યક્ષમતામાં વધારો થાય.
પેન્શનરો અને ગ્રેચ્યુઇટી માટે કયા ફેરફારો થશે?
નિવૃત્ત કર્મચારીઓ અને પેન્શનરોના કલ્યાણ માટે કમિશન ખાસ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. નવી પેન્શન યોજના (NPS) અને હાલમાં ચર્ચામાં રહેલી યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) હેઠળ આવરી લેવાયેલા કર્મચારીઓ માટે ‘ડેથ-કમ-રિટાયરમેન્ટ ગ્રેચ્યુઇટી’ (DTRG) ના નિયમોની સમીક્ષા કરવામાં આવશે.
જે કર્મચારીઓ NPS કે UPS ના દાયરામાં નથી આવતા, તેમના માટે પેન્શન સુધારા અને ગ્રેચ્યુઇટીની જોગવાઈઓ અંગે અલગથી મજબૂત ભલામણો રજૂ કરવામાં આવશે, જેથી ફુગાવાના સમયમાં નિવૃત્ત કર્મચારીઓનું જીવન ધોરણ સચવાઈ રહે.
રિપોર્ટ સબમિશન અને અમલીકરણની સમયસીમા
૮મા કેન્દ્રીય પગાર પંચની વિધિવત રચના ૩ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ કરવામાં આવી હતી. કમિશનને પોતાનો સંપૂર્ણ અને આખરી અહેવાલ તૈયાર કરવા માટે ૧૮ મહિનાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે, જે મુજબ અંતિમ રિપોર્ટ રજૂ કરવાની સમયસીમા મે ૨૦૨૭ નક્કી કરવામાં આવી છે. જો કે જરૂર જણાય તો કમિશન આ સમયગાળા દરમિયાન વચગાળાનો રિપોર્ટ (Interim Report) પણ સરકાર સમક્ષ રજૂ કરી શકે છે.
રિપોર્ટ સોંપાયા બાદ સરકાર દ્વારા તેને મંજૂરી આપવાની અને દેશભરમાં લાગુ કરવાની પ્રક્રિયામાં સમય લાગે છે. ભૂતકાળના પગાર પંચોના અનુભવને આધારે આ તમામ વહીવટી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવામાં બે થી ત્રણ વર્ષનો સમય લાગી શકે છે. આથી, મે ૨૦૨૭ માં સબમિટ થનારા રિપોર્ટનો વાસ્તવિક આર્થિક લાભ અને પગાર વધારાની સંપૂર્ણ અસર કર્મચારીઓ તથા પેન્શનરોના બેંક ખાતામાં ૨૦૨૯ અથવા ૨૦૩૦ ની આસપાસ જોવા મળી શકે છે.
