તહેલકા મેગેઝિનના પૂર્વ તંત્રી તરૂણ તેજપાલ રેપ કેસમાં દોષિત જાહેર: બોમ્બે હાઈકોર્ટે નીચલી અદાલતનો ચુકાદો રદ કર્યો
ભારતીય પત્રકારત્વ જગતના સૌથી ચર્ચિત અને હાઈ-પ્રોફાઈલ યૌન ઉત્પીડન કેસમાં બોમ્બે હાઈકોર્ટે બહુચર્ચિત ચુકાદો સંભળાવ્યો છે. તહેલકા મેગેઝિનના ભૂતપૂર્વ એડિટર-ઇન-ચીફ તરૂણ તેજપાલને વર્ષ 2013ના દુષ્કર્મ કેસમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા છે. ગોવા સ્થિત બોમ્બે હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે નીચલી અદાલત (ટ્રાયલ કોર્ટ) દ્વારા વર્ષ 2021માં તરૂણ તેજપાલને નિર્દોષ છોડી મુકવાના ચુકાદાને સંપૂર્ણપણે રદ કરી દીધો છે. ન્યાયમૂર્તિ નીલા ગોખલે અને ન્યાયમૂર્તિ અમિત જમસાંડેકરની પીઠે આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય સંભળાવતા સ્પષ્ટ કર્યું કે ટ્રાયલ કોર્ટનો નિર્ણય કાયદાકીય રીતે ત્રુટિપૂર્ણ હતો.
આ કેસ ૧૩ વર્ષથી વધુ સમયથી દેશભરમાં ભારે ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. આ ચુકાદા સાથે જ તરૂણ તેજપાલ માટે કાનૂની સંકટ અત્યંત ગંભીર બની ગયું છે. બોમ્બે હાઈકોર્ટે ચુકાદો આપતાની સાથે જ બંને પક્ષોને સજાના પ્રમાણ અંગે દલીલો રજૂ કરવા માટે આદેશ આપ્યો હતો, જેથી સજાની મુદત નક્કી કરી શકાય.
કોર્ટરૂમમાં રજૂ કરાયેલી ધારદાર દલીલો અને કાનૂની પ્રક્રિયા
હાઈકોર્ટે પોતાનો આદેશ સંભળાવતા સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે, “અમે સત્રો અદાલત (ટ્રાયલ કોર્ટ)ના ચુકાદા અને આદેશને ફગાવી દઈએ છીએ અને તરૂણ તેજપાલને દોષિત ઠેરવીએ છીએ.” આ સાથે જ અદાલતે ભારતીય દંડ સહિંતા (IPC)ની કલમ 376(2)(f), 376(2)(k), 354A અને 354B હેઠળ તેજપાલને ગુનેગાર ઠેરવ્યા છે. ચુકાદો આવ્યા બાદ સજાના સમયગાળા પર તુરંત જ ચર્ચા શરૂ કરવામાં આવી હતી.
અદાલતમાં સુનાવણી દરમિયાન સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતા અને તરૂણ તેજપાલના સિનિયર એડવોકેટ આબાદ પોંડા વચ્ચે તીખી દલીલો થઈ હતી. તેજપાલના વકીલે અદાલત સમક્ષ નરમ વલણ અપનાવવાની અપીલ કરતા કહ્યું કે:
વરિષ્ઠ નાગરિક અને પ્રથમ ગુનો: આરોપી 62 વર્ષના વરિષ્ઠ નાગરિક છે અને આ તેમનો પ્રથમ ગુનો છે, તેથી કાયદા હેઠળ નક્કી કરાયેલી લઘુત્તમ સજા આપવી જોઈએ.
જેલવાસનો સમયગાળો: કેસની તપાસ દરમિયાન તેમણે અગાઉ ભોગવેલા 6 મહિનાના જેલવાસના સમયને ધ્યાનમાં લેવો જોઈએ.
સર્વોચ્ચ અદાલતમાં અપીલનો અધિકાર: ટ્રાયલ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટના પરસ્પર વિરોધી નિર્ણયોને કારણે તેમને સુપ્રીમ કોર્ટમાં જવાનો કાનૂની અધિકાર છે.
બીજી તરફ, સરકારી પક્ષ વતી હાજર રહેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ સખત વિરોધ નોંધાવતા જણાવ્યું કે, “આરોપીએ પોતાના કૃત્ય પ્રત્યે કોઈ પશ્ચાતાપ કે અફસોસ દર્શાવ્યો નથી. ઘટનાના બીજા જ દિવસે તેણે ફરીથી આવું વર્તન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જે તેની નિર્ભય અને ગુનાહિત માનસિકતા દર્શાવે છે.”
પોતાનો બચાવ કરતા તરૂણ તેજપાલનું નિવેદન
અદાલતે તરૂણ તેજપાલને પણ સજાના પ્રશ્ને પોતાનો પક્ષ રાખવાની મંજૂરી આપી હતી. કોર્ટરૂમમાં બોલતા તેજપાલે ભાવુક થઈને કહ્યું કે, “મેં છેલ્લા 30 વર્ષથી પત્રકારત્વ દ્વારા સત્ય અને તથ્યોને સમાજ સામે લાવવાનું કામ કર્યું છે. પરંતુ આજે એ વાતનું કોઈ મહત્વ રહ્યું નથી. હું બે દીકરીઓનો પિતા છું અને મારી પાસે એક પરિવાર છે. મારે માત્ર એટલું જ કહેવું છે કે અમારી પાસે હવે ઉપલી અદાલતમાં અપીલ કરવાનો વિકલ્પ ખુલ્લો છે.”
તેજપાલે આત્મસમર્પણની પ્રક્રિયા પહેલા અદાલતને વિનંતી કરી હતી કે તેમને સર્વોચ્ચ અદાલતમાં અપીલ કરવા માટે પૂરતો સમય આપવામાં આવે, પરંતુ દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હોવાથી કાયદાકીય પ્રક્રિયા મુજબ તેમને ન્યાયિક હિરાસતમાં લેવાની તજવીજ હાથ ધરવામાં આવી છે.
શું હતો સમગ્ર વિવાદ? 2013ની ઘટનાની પૃષ્ઠભૂમિ
આ સમગ્ર મામલો નવેમ્બર 2013નો છે, જ્યારે ‘તહેલકા’ મેગેઝિન દ્વારા ગોવા સ્થિત એક પાંચ તારા હોટેલમાં ‘થિંક ફેસ્ટ’ (ThinkFest) નામના વાર્ષિક કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમ દરમિયાન તહેલકામાં જ કામ કરતી એક મહિલા પત્રકારે તરૂણ તેજપાલ પર ગંભીર આક્ષેપો કર્યા હતા.
મહિલા પત્રકારનો આરોપ હતો કે 7 અને 8 નવેમ્બર 2013ના રોજ હોટેલના લિફ્ટની અંદર તેજપાલે તેની મરજી વિરુદ્ધ યૌન ઉત્પીડન અને દુષ્કર્મ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ ઘટના બાદ મહિલા પત્રકારે મેગેઝિન પ્રશાસન અને પોલીસમાં ફરિયાદ નોંધાવી હતી. આ મામલો દેશભરના માધ્યમોમાં ભારે ચર્ચાનો વિષય બન્યો હતો.
આ ઘટના બાદ 30 નવેમ્બર 2013ના રોજ ગોવા પોલીસે તરૂણ તેજપાલની ધરપકડ કરી હતી. અગાઉ તેમણે આગોતરા જામીન મેળવવા માટે ઘણી કાનૂની લડાઈ લડી હતી, પરંતુ અદાલતોએ તેમને કોઈ રાહત આપી નહોતી. મે 2014માં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા તેમને જામીન આપવામાં આવ્યા તે પહેલાં તેમણે લગભગ છ મહિના જેલમાં વિતાવ્યા હતા.
ટ્રાયલ કોર્ટનો વિવાદાસ્પદ ચુકાદો અને રાજ્ય સરકારની અપીલ
ગોવાની સત્રો અદાલતે સાડા સાત વર્ષ સુધી ચાલેલી લાંબી સુનાવણી બાદ મે 2021માં તરૂણ તેજપાલને તમામ આરોપોમાંથી મુક્ત કર્યા હતા. ટ્રાયલ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં પૂરતા પુરાવાના અભાવ અને પીડિતાના વર્તન પર કેટલાંક પ્રશ્નો ઉભા કર્યા હતા.
નીચલી અદાલતના આ નિર્ણયની મહિલા અધિકાર સંગઠનો, કાનૂની નિષ્ણાતો અને નાગરિક સમાજ દ્વારા ભારે ટીકા કરવામાં આવી હતી. ગોવા સરકારે આ નિર્ણયને તાત્કાલિક બોમ્બે હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. સરકારી પક્ષનો તર્ક હતો કે ટ્રાયલ કોર્ટે પીડિતાના સ્ટેટમેન્ટ અને સીસીટીવી ફૂટેજ જેવા મહત્વપૂર્ણ પુરાવાઓની અવગણના કરી હતી અને કાયદાકીય જોગવાઈઓનું ખોટું અર્થઘટન કર્યું હતું.
હાઈકોર્ટે આ અપીલ પર વિગતવાર સુનાવણી કર્યા બાદ ટ્રાયલ કોર્ટના આદેશને ભૂલ ભરેલો ગણાવ્યો અને તેજપાલને દોષિત જાહેર કર્યા.
પત્રકારત્વ અને મીડિયા ક્ષેત્ર પર આ ચુકાદાની ઊંડી અસર
તરૂણ તેજપાલ એક સમયે ભારતમાં ‘ઇન્વેસ્ટિગેટિવ જર્નાલિઝમ’ (તપાસીય પત્રકારત્વ)નો મોટો ચહેરો માનવામાં આવતા હતા. ‘તહેલકા’ મેગેઝિને દેશના રાજકારણ અને સૈન્ય ખરીદીમાં ચાલતા ભ્રષ્ટાચારને ખુલ્લો પાડતા અનેક સ્ટિંગ ઓપરેશન્સ કર્યા હતા. પરંતુ 2013ના આ કેસ બાદ તેમનું વ્યાવસાયિક અને વ્યક્તિગત જીવન સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું.
આ કેસે ભારતમાં કાર્યસ્થળ પર મહિલાઓની સુરક્ષા અને ‘મી ટૂ’ (Me Too) ચળવળના સંદર્ભમાં એક નવો વળાંક આપ્યો હતો. પાવરફુલ પોઝિશન પર બેઠેલા વ્યક્તિઓ દ્વારા પોતાના કર્મચારીઓ પર કરવામાં આવતા આ શૌષણ સામે અવાજ ઉઠાવવા માટે આ કેસે એક ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું હતું.
હાઈકોર્ટના આ તાજેતરના નિર્ણયોથી એ સંદેશ સ્પષ્ટ થાય છે કે પદ કે વર્ચસ્વ ભલે ગમે તેટલું મોટું હોય, કાયદો બધા માટે સમાન છે. હવે આ કેસ સર્વોચ્ચ અદાલતમાં જવાની પૂરેપૂરી શક્યતાઓ છે, પરંતુ હાઈકોર્ટના આ ચુકાદાએ પીડિતા અને ન્યાયી પ્રક્રિયામાં વિશ્વાસ રાખનારાઓ માટે એક મોટો વિજય ચિહ્નિત કર્યો છે.
