જૂનું ઘર વેચીને નવું ઘર ખરીદનારાઓ માટે ખુશખબર: જાણો ITRમાં ટેક્સ બચાવવાની ‘માસ્ટર કી’
ભારતમાં પોતાની મિલકત કે ઘર વેચવું એ માત્ર નાણાકીય વ્યવહાર નથી, પરંતુ એક મોટી કાનૂની અને કરવેરાની જવાબદારી પણ છે. જ્યારે તમે તમારું જૂનું ઘર, ફ્લેટ કે જમીન વેચીને નફો કમાવો છો, ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે સરકાર તે નફા પર ટેક્સની અપેક્ષા રાખે છે. આ નફાને ટેકનીકલ ભાષામાં ‘મૂડી લાભ’ (Capital Gain) કહેવામાં આવે છે. જો તમે મિલકત ખરીદ્યાના બે વર્ષ (24 મહિના) પછી તેને વેચો છો, તો તે ‘લાંબા ગાળાના મૂડી લાભ’ (LTCG) હેઠળ આવે છે, જેના પર સામાન્ય રીતે 20 ટકાના દરે ટેક્સ લાગે છે.
પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આવકવેરા કાયદામાં એક એવી જોગવાઈ છે જે તમારા લાખો રૂપિયાનો ટેક્સ બચાવી શકે છે? આવકવેરા કાયદાની કલમ 54 હેઠળ, સરકાર કરદાતાઓને જૂનું ઘર વેચીને નવું ઘર ખરીદવા પર ટેક્સમાં મોટી રાહત આપે છે. જો તમે આ નિયમોને બરાબર સમજી લો, તો તમારે સરકારને એક પણ રૂપિયો ટેક્સ ચૂકવવો નહીં પડે.
શું છે કલમ 54 અને તેના ફાયદા?
કલમ 54 મુખ્યત્વે રહેણાંક મિલકતના વેચાણ પર મળતા મૂડી લાભ સાથે સંબંધિત છે. જો તમે તમારું રહેણાંક મકાન વેચો અને તેમાંથી મળેલા નફાનો ઉપયોગ નવું રહેણાંક મકાન ખરીદવા અથવા બનાવવા માટે કરો, તો તમને ટેક્સમાંથી મુક્તિ મળે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જો જૂના મકાનનો નફો નવા મકાનમાં રોકાણ કરવામાં આવે, તો તે નફો કરમુક્ત બને છે. જોકે, સરકારે તાજેતરના બજેટમાં આ કલમ હેઠળ મહત્તમ મુક્તિ મર્યાદા ₹10 કરોડ નક્કી કરી છે.
સમય મર્યાદાનું પાલન છે અનિવાર્ય
ટેક્સ બચાવવા માટે માત્ર નવું ઘર ખરીદવું પૂરતું નથી, પરંતુ તે નિર્ધારિત સમય મર્યાદામાં હોવું જોઈએ:
-
ખરીદી માટે: જૂનું ઘર વેચ્યાના એક વર્ષ પહેલાં અથવા વેચાણ પછીના બે વર્ષની અંદર નવું મકાન ખરીદવું જરૂરી છે.
-
બાંધકામ માટે: જો તમે નવું મકાન બનાવી રહ્યા છો, તો જૂની મિલકતના વેચાણના ત્રણ વર્ષની અંદર તેનું બાંધકામ પૂર્ણ થઈ જવું જોઈએ.
-
ભૌગોલિક મર્યાદા: આ મુક્તિનો લાભ ત્યારે જ મળે જો નવું ઘર ભારતમાં જ ખરીદવામાં આવ્યું હોય. વિદેશમાં ખરીદેલી મિલકત પર આ લાભ મળતો નથી.
કેપિટલ ગેઇન્સ એકાઉન્ટ સ્કીમ (CGAS): જ્યારે નવું ઘર તરત ન મળે ત્યારે…
ઘણીવાર એવું બને છે કે જૂનું ઘર વેચાઈ જાય પણ મનપસંદ નવું ઘર મળતા સમય લાગે. અથવા ITR ફાઇલ કરવાની છેલ્લી તારીખ (સામાન્ય રીતે 31 જુલાઈ) આવી જાય પણ સોદો પૂરો ન થયો હોય. આવી સ્થિતિમાં ‘કેપિટલ ગેઇન્સ એકાઉન્ટ સ્કીમ’ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થાય છે.
તમારે ફક્ત એટલું કરવાનું છે કે ITR ફાઇલ કરવાની છેલ્લી તારીખ પહેલાં કોઈપણ માન્ય બેંકમાં ખાસ ‘મૂડી લાભ ખાતું’ ખોલાવીને નફાની રકમ તેમાં જમા કરાવી દેવી. ITR ફાઇલ કરતી વખતે તમે આ જમા રકમના આધારે ટેક્સ મુક્તિનો દાવો કરી શકો છો. બાદમાં, તમે આ ખાતામાંથી પૈસા ઉપાડીને નિર્ધારિત સમયમાં નવું ઘર ખરીદી શકો છો.
ITR ફાઇલ કરતી વખતે રાખવાની સાવચેતી
મૂડી લાભ પર ટેક્સ મુક્તિ મેળવવા માટે યોગ્ય ITR ફોર્મની પસંદગી ખૂબ મહત્વની છે. સામાન્ય પગારદાર લોકો જે ITR-1 ફોર્મ ભરે છે, તેમાં મૂડી લાભની વિગતો બતાવી શકાતી નથી. આ માટે તમારે ITR-2 ફોર્મ પસંદ કરવું પડશે.
રિટર્ન ફાઇલ કરતી વખતે “Schedule Capital Gains” કોલમમાં જૂની મિલકતની વેચાણ કિંમત, ઇન્ડેક્સેશન સાથેની ખરીદ કિંમત અને ચોખ્ખો નફો દર્શાવવો પડે છે. ત્યારબાદ, કલમ 54 હેઠળ નવા રોકાણની વિગતો આપતા તમારી ટેક્સ જવાબદારી શૂન્ય થઈ જશે. યોગ્ય અને સચોટ માહિતી ભરવાથી ભવિષ્યમાં આવકવેરા વિભાગની નોટિસ આવવાનું જોખમ રહેતું નથી.
