કેન્સર સામેની લડાઈ: લાખોનો ખર્ચ અને ગરીબીનું સંકટ, શું છે સાચો રસ્તો?
આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાને કેન્સરની સારવારમાં અનેક ચમત્કારિક સફળતાઓ મેળવી છે. ખાસ કરીને અદ્યતન પ્રોસ્ટેટ કેન્સર (Advanced Prostate Cancer) સામેની લડાઈમાં ‘લ્યુટેશિયમ-૧૭૭ પીએસએમએ-૬૧૭’ (177Lu-PSMA-617) રેડિયોલિગન્ડ થેરાપી એક નવી આશાનું કિરણ બનીને ઉભરી છે. જોકે, આ નવીનતમ વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ અને વાસ્તવિક દુનિયાની આર્થિક સ્થિતિ વચ્ચે મોટું અંતર છે. જ્યારે વિકસિત દેશોમાં આ સારવારની ઉપલબ્ધતા અને સલામતી પર ચર્ચાઓ થઈ રહી છે, ત્યારે ભારત જેવા દેશોમાં આ સારવારનો ખર્ચ દર્દીઓ માટે જીવનભરનું દેવું કે ગરીબીનું કારણ બની રહ્યો છે.
નવી તબીબી આશા: લ્યુટેશિયમ-૧૭૭ થેરાપી
તાજેતરના સંશોધનો અને કેનેડા જેવા દેશોમાં કરવામાં આવેલા અભ્યાસો દર્શાવે છે કે 177Lu-PSMA-617 થેરાપી મેટાસ્ટેટિક કેસ્ટ્રેશન-રેઝિસ્ટન્ટ પ્રોસ્ટેટ કેન્સર (mCRPC) માટે અત્યંત અસરકારક છે. નોવાર્ટિસની ‘પ્લુવિક્ટો’ (Pluvicto) જેવી દવાઓએ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સમાં જે પરિણામો દર્શાવ્યા હતા, તે જ પરિણામો વાસ્તવિક જીવનના દર્દીઓમાં પણ જોવા મળ્યા છે. આ સારવાર પદ્ધતિ શરીરના ચોક્કસ ભાગોમાં કેન્સરના કોષોને શોધીને તેને નષ્ટ કરે છે, જે સામાન્ય કેન્સરની સારવારની સરખામણીમાં ઘણી ઓછી આડઅસર કરે છે. આ ટેકનોલોજી દર્દીઓનું આયુષ્ય વધારવા અને તેમના જીવનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે એક મજબૂત માધ્યમ બની રહી છે.
ભારતમાં આર્થિક બોજ અને તેની ભયાનકતા
જ્યારે આપણે ભારતની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જાય છે. ભારતમાં કેન્સરની સારવારનો ખર્ચ માત્ર દવાઓ પૂરતો સીમિત નથી. નિદાન માટેના અત્યાધુનિક સ્કેન, કીમોથેરાપી, રેડિયેશન અને નવીનતમ રેડિયોલિગન્ડ થેરાપીનો ખર્ચ સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય પરિવારની પહોંચની બહાર છે.
ભારતમાં સ્વાસ્થ્ય સેવાઓનો મોટો હિસ્સો દર્દીના ખિસ્સામાંથી (Out-of-pocket expenditure) ખર્ચાય છે. પ્રોસ્ટેટ કેન્સરની આવી અદ્યતન સારવાર લેવા જતાં અનેક પરિવારો પોતાની જમીન, મકાન વેચવા મજબૂર થાય છે અથવા તો દેવાના ડુંગર નીચે દબાઈ જાય છે. આને તબીબી ભાષામાં ‘ફાઇનાન્સિયલ ટોક્સિસિટી’ (Financial Toxicity) કહેવામાં આવે છે. કેન્સરના દર્દીને બચાવવાના પ્રયાસમાં આખું કુટુંબ આર્થિક રીતે કંગાળ થઈ જાય છે, જે એક સામાજિક દુર્ઘટના છે.
માળખાકીય સુધારાઓની તાતી જરૂરિયાત
નવી દવાઓ અને સારવાર પદ્ધતિઓ માત્ર પ્રયોગશાળા કે વિકસિત દેશો પૂરતી સીમિત ન રહેવી જોઈએ. તેને સામાન્ય માનવી સુધી પહોંચાડવા માટે માત્ર દવા સસ્તી કરવી પૂરતી નથી. તેના માટે ભારતીય આરોગ્ય માળખામાં મોટા ફેરફારોની જરૂર છે:
૧. જાહેર વીમા યોજનાઓ: સરકાર દ્વારા સંચાલિત સ્વાસ્થ્ય વીમા યોજનાઓમાં આવી અદ્યતન થેરાપીઓનો સમાવેશ કરવો અનિવાર્ય છે. જો વીમા કવચ મજબૂત હોય, તો જ સામાન્ય પરિવાર આવી સારવાર લેવાનું વિચારી શકે.
૨. સ્થાનિક ઉત્પાદન અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: અત્યારે આ દવાઓ આયાત કરવી પડે છે, જે તેને મોંઘી બનાવે છે. જો ભારતમાં જ આવી રેડિયો ફાર્માસ્યુટિકલ્સનું ઉત્પાદન વધારવામાં આવે અને દરેક મોટા શહેરમાં તેના માટે જરૂરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (જેમ કે ખાસ પ્રકારના ક્લિનિક્સ અને નિષ્ણાત ડોક્ટરો) ઊભું કરવામાં આવે, તો સારવારનો ખર્ચ ઘણો ઘટાડી શકાય છે.
૩. સાર્વત્રિક આરોગ્ય સેવા: સ્વાસ્થ્ય એ મૂળભૂત અધિકાર હોવો જોઈએ. જ્યારે કેન્સર જેવી જીવલેણ બીમારીઓની વાત આવે, ત્યારે આર્થિક સદ્ધરતાને આધારે સારવાર ન નક્કી થવી જોઈએ.
