ગાઝામાં શાંતિ સ્થાપવાના ટ્રમ્પના પ્રયાસોને મોટો ઝટકો: ‘હમાસ શસ્ત્રો ન મૂકે ત્યાં સુધી સેના પાછી નહીં ખેંચાય’ – નેતન્યાહૂનું સ્પષ્ટ નિવેદન
ગાઝામાં ચાલી રહેલા ભયાનક સંઘર્ષને અંત લાવવાના અને શાંતિ સ્થાપવાના પૂર્વ યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને અમેરિકી પ્રશાસનના પ્રયાસોને ભારે આંચકો લાગ્યો છે. ઇઝરાયેલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ અત્યંત સ્પષ્ટ અને કડક શબ્દોમાં જાહેરાત કરી દીધી છે કે ઇઝરાયેલી સેના (IDF) હાલમાં ગાઝામાં પોતાના કબ્જા હેઠળના વિસ્તારોમાંથી પાછી હટશે નહીં. તેમણે સ્પષ્ટ શરત મૂકી છે કે જ્યાં સુધી હમાસ સંપૂર્ણપણે પોતાના શસ્ત્રો હેઠા મૂકીને આત્મસમર્પણ નહીં કરે, ત્યાં સુધી યુદ્ધવિરામ કે સેનાની વાપસીનો કોઈ પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી.
નેતન્યાહૂના આ અડગ વલણને કારણે તાજેતરમાં જ આગળ વધેલી શાંતિ ડીલ પર અનિશ્ચિતતાના કાળા વાદળો ઘેરાયા છે. આ સાથે જ અમેરિકી પ્રશાસન અને ઇઝરાયેલી નેતૃત્વ વચ્ચેના મતભેદો પણ હવે ખુલ્લેઆમ સપાટી પર આવી ગયા છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના શાંતિ પ્રસ્તાવ અને પ્રસ્તાવિત ડીલનું ગણિત
ગાઝામાં યુદ્ધ અટકાવવા માટે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા એક ખાસ શાંતિ પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જેને યુદ્ધનો અંત લાવવા તરફ એક મોટું પગલું ગણવામાં આવતું હતું. આ પ્રસ્તાવ ઓક્ટોબર મહિનામાં થયેલી સીઝફાયર વાટાઘાટો પર આધારિત હતો, જેમાં મોટા સૈન્ય ઓપરેશન્સ બંધ કરવા અને બંધકોની મુક્તિ સુનિશ્ચિત કરવા અંગે ચર્ચા થઈ હતી.
આ ડીલના મુખ્ય પાસાઓ નીચે મુજબ હતા:
હમાસનું શસ્ત્રસમર્પણ: હમાસે તબક્કાવાર રીતે પોતાના હથિયારો સોંપવાના હતા અને સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ બંધ કરવાની હતી.
ઇઝરાયેલી સેનાની વાપસી: તેના બદલામાં ઇઝરાયેલે પોતાના હુમલા રોકીને ગાઝાના લગભગ ૬૦ ટકા જેટલા વિસ્તારમાંથી પોતાની સેના પાછી ખેંચવાની શરૂઆત કરવાની હતી, જેના પર હાલમાં ઇઝરાયેલી સૈન્ય કબ્જો ધરાવે છે.
પરંતુ, આ યોજના અમલમાં મૂકાય તે પહેલાં જ નેતન્યાહૂના નિવેદને આખી પ્રક્રિયા પર પૂર્ણવિરામ મૂકી દીધું છે.
“પહેલા શસ્ત્રો મૂકો, પછી જ પીછેહટ”: ઇઝરાયેલનો તર્ક
પોતાના વલણને વારંવાર સ્પષ્ટ કરતા બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ ભારપૂર્વક કહ્યું છે કે સમયમર્યાદા અથવા તબક્કાવાર પ્રક્રિયામાં સૌથી પહેલું કામ હમાસના શસ્ત્રસમર્પણનું હોવું જોઈએ. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઇઝરાયેલ પોતાના નાગરિકોની સુરક્ષા અને દેશની સરહદોના રક્ષણ સાથે કોઈ પણ સંજોગોમાં સમજૂતી નહીં કરે.
ઇઝરાયેલી વડા પ્રધાન કાર્યાલયના પ્રવક્તા ડોરોન સ્પીલમેને પણ સરકારના આ વલણને વ્યાજબી ઠેરવતા મહત્વપૂર્ણ અવલોકનો કર્યા હતા. સ્પીલમેને જણાવ્યું હતું કે:
“જો હમાસ સંપૂર્ણપણે શસ્ત્રો ન મૂકે અને અમે તે પહેલાં જ અમારી સેનાને ગાઝામાંથી પાછી ખેંચી લઈએ, તો તે એક ભયાનક ભૂલ સાબિત થશે. અમારું સૈન્ય આકલન કહે છે કે સેના હટતાની સાથે જ હમાસ સમગ્ર ગાઝા પર ફરીથી પોતાનું વર્ચસ્વ જમાવી દેશે. તેઓ પોતાનું આતંકવાદી માળખું (Terror Infrastructure) ફરીથી ઊભું કરી લેશે અને ભવિષ્યમાં ૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૩ જેવા વધુ ભયાનક હુમલાઓ કરવાની કોશિશ કરશે.”
૭ ઓક્ટોબરની ઘટનાનો ડર અને ઇઝરાયેલની સૈન્ય વ્યૂહરચના
ઇઝરાયેલ માટે ૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૩નો દિવસ એક કાળો અધ્યાય છે, જ્યારે હમાસે અચાનક હુમલો કરીને ૧૨૦૦થી વધુ લોકોની હત્યા કરી હતી અને સેંકડો નાગરિકોને બંધક બનાવી લીધા હતા. આ ઘટના બાદ ઇઝરાયેલનો મુખ્ય સૈન્ય હેતુ હમાસની સૈન્ય ક્ષમતાને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરવાનો રહ્યો છે.
ઇઝરાયેલી સુરક્ષા દળોનું માનવું છે કે જો ગાઝાના ૬૦% વિસ્તારમાંથી સેના હટાવી લેવામાં આવે, તો હમાસને ફરીથી સંગઠિત થવાનો અને શસ્ત્રો એકઠા કરવાનો પૂરતો સમય મળી જશે. તેથી, જ્યાં સુધી હમાસ કાયમી ધોરણે એક લડાયક જૂથ તરીકે ખતમ ન થાય અથવા સંપૂર્ણપણે શસ્ત્રો ન મૂકે, ત્યાં સુધી ઇઝરાયેલ સેના પાછી ખેંચીને કોઈ જોખમ લેવા માંગતું નથી.
અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ વચ્ચે વધતો રાજદ્વારી તણાવ
આ ઘટનાક્રમે અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેના મુત્સદ્દી સંબંધોમાં પણ તિરાડ ઊભી કરી છે. એક તરફ અમેરિકી પ્રશાસન અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ ક્ષેત્રમાં ટૂંક સમયમાં યુદ્ધવિરામ કરાવીને શાંતિ પ્રસ્થાપિત કરવાનો ક્રેડિટ લેવા માંગે છે, તો બીજી તરફ નેતન્યાહૂ સરકાર પોતાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે સંબંધિત મુદ્દાઓ પર અમેરિકાના દબાણ સામે ઝૂકવા તૈયાર નથી.
નેતન્યાહૂના આ કડક વલણથી વોશિંગ્ટનમાં પણ ચિંતા વધી છે, કારણ કે મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં જો યુદ્ધ લાંબો સમય ચાલશે તો તેની અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા પર પણ પડશે.
આગળનો માર્ગ: ગાઝાના ભવિષ્ય પર અનિશ્ચિતતાના એંધાણ
વર્તમાન પરિસ્થિતિ જોતા એ સ્પષ્ટ થાય છે કે ગાઝામાં ટૂંક સમયમાં યુદ્ધવિરામ થવાની શક્યતાઓ અત્યંત ધૂંધળી બની ગઈ છે.
માનવીય સંકટ: સેનાની હાજરી અને હુમલા ચાલુ રહેવાને કારણે ગાઝાના લાખો વિસ્થાપિત નાગરિકો માટે માનવીય રાહત પહોંચાડવી વધુ મુશ્કેલ બનશે.
વાટાઘાટોમાં અડચણ: હમાસ અને ઇઝરાયેલ બંને પોતપોતાની શરતો પર અડગ હોવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય મધ્યસ્થીઓ (જેમ કે કતર અને ઇજિપ્ત) માટે પણ રસ્તો કાઢવો જટિલ બની ગયો છે.
હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની નજર એ વાત પર ટકેલી છે કે શું ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને અમેરિકી પ્રશાસન ઇઝરાયેલને પોતાના પ્રસ્તાવ પર રાજી કરી શકશે કે પછી મધ્ય પૂર્વમાં આ સંઘર્ષ એક નવા અનંત તબક્કામાં પ્રવેશ કરશે.
