યુદ્ધ, શાંતિ અને ફરી યુદ્ધ: યુદ્ધવિરામ છતાં લેબનોન પર ઇઝરાયેલના હુમલા યથાવત
પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધના વાદળો ફરી એકવાર ઘટ્ટ બન્યા છે. અમેરિકાની મધ્યસ્થતા બાદ બુધવારે ઇઝરાયેલ અને લેબનોન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) ની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, પરંતુ શાહીના ડાઘ સુકાય તે પહેલાં જ ગુરુવારે લેબનોનમાં નવા હુમલા શરૂ થઈ ગયા છે. આ પરિસ્થિતિએ વિશ્વભરના મુત્સદ્દીઓને મુંઝવણમાં મૂકી દીધા છે કે શું આ યુદ્ધવિરામ માત્ર કાગળ પર જ છે? આ હુમલાઓમાં એક યુએન શાંતિદૂત (UN Peacekeeper) ના મોત અને અન્ય બેના ઘાયલ થવાના સમાચારથી વૈશ્વિક સ્તરે આક્રોશ ફેલાયો છે.
યુદ્ધવિરામ છતાં કેમ ચાલી રહ્યા છે હુમલા?
ઇઝરાયેલના સંરક્ષણ મંત્રી ઇઝરાયેલ કાત્ઝે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે યુદ્ધવિરામનો અર્થ એ નથી કે ઇઝરાયેલ પોતાની સુરક્ષા સાથે બાંધછોડ કરશે. તેમણે અમેરિકી સમર્થન સાથે એવી સ્પષ્ટતા કરી છે કે જો હિઝબુલ્લાહ દ્વારા ઇઝરાયેલી નાગરિકો પર હુમલો કરવામાં આવશે, તો ઇઝરાયેલ બેરૂત (લેબનોનની રાજધાની) પર હુમલો કરવાની ‘સંપૂર્ણ આઝાદી’ ધરાવે છે. ઇઝરાયેલી સેના (IDF) હજુ પણ લેબનોનના સુરક્ષા ઝોનમાં સ્થિત રહેશે અને જ્યાં સુધી ત્યાંની વસ્તી પરત ન ફરે અને આતંકવાદી માળખું સંપૂર્ણપણે તોડી ન પડાય ત્યાં સુધી તેમના ઓપરેશન ચાલુ રહેશે.
યુએન શાંતિદૂતનું મોત: એક કરુણ ઘટના
યુએન શાંતિ મિશન (UNIFIL) એ આપેલી માહિતી મુજબ, દક્ષિણ-પૂર્વ લેબનોનના મારજાયૂન વિસ્તારમાં મોર્ટાર શેલ પડવાથી એક યુએન શાંતિદૂતનું મૃત્યુ થયું છે, જ્યારે અન્ય બે ઘાયલ થયા છે. આ ઘટના બુધવારે મોડી રાત્રે બની હતી, જે યુદ્ધવિરામના અમલીકરણના પ્રયાસોને મોટો ફટકો છે. આ ઉપરાંત, અલ-જઝીરાના અહેવાલ મુજબ, યુદ્ધવિરામ હોવા છતાં ઇઝરાયેલી ડ્રોને એક વાહનને નિશાન બનાવ્યું હતું, જેમાં અનેક લોકો ઘાયલ થયા છે.
હિઝબુલ્લાહ અને ઇઝરાયેલનો ટકરાવ
એક તરફ યુદ્ધવિરામની વાતો ચાલી રહી છે, તો બીજી તરફ હિઝબુલ્લાહનું વલણ હજુ પણ આક્રમક છે. હિઝબુલ્લાહે સત્તાવાર રીતે યુદ્ધવિરામ વિશે કોઈ ટિપ્પણી કરી નથી. તે ઇઝરાયેલના સૈનિકો પર સતત રોકેટ હુમલા અને ડ્રોન હુમલા કરી રહ્યું છે. લેબનોન સરકાર હિઝબુલ્લાહને નિઃશસ્ત્ર કરવાના પ્રયાસો કરી રહી છે, પરંતુ જૂથનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી ઇઝરાયેલ દ્વારા હુમલા ચાલુ રહેશે, ત્યાં સુધી તેઓ લડવાનું બંધ નહીં કરે. ખાસ કરીને 28 ફેબ્રુઆરીના રોજ ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લાહ અલી ખામેનેઈના મોત બાદ, આ જૂથનું વલણ અત્યંત ઉગ્ર બન્યું છે.
વારંવાર નિષ્ફળ જતા યુદ્ધવિરામ
ઇઝરાયેલ અને લેબનોન વચ્ચે યુદ્ધવિરામનો આ પહેલો પ્રયાસ નથી. આ પહેલા 16 એપ્રિલે પ્રથમ યુદ્ધવિરામ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તે લાંબો સમય ટકી શક્યો નહીં. ત્યાર બાદ અનેક વાર યુદ્ધવિરામની જાહેરાતો થઈ, જે થોડા સમયમાં જ તૂટી ગઈ. બંને પક્ષો એકબીજા પર કરારના ઉલ્લંઘનનો આરોપ લગાવે છે અને યુદ્ધ વધુ તીવ્ર બની જાય છે. સિનિયર હિઝબુલ્લાહ અધિકારી મહમૂદ કોમાતીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે તેમનું જૂથ ‘અંશતઃ યુદ્ધવિરામ’ (Partial Ceasefire) સ્વીકારશે નહીં.
અમેરિકા-ઈરાન સંબંધો પર ખતરો
યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એવી આશા વ્યક્ત કરી હતી કે લેબનોનનો સંઘર્ષ અને ઈરાન સાથેનું યુદ્ધ અલગ-અલગ છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા અલગ છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચીને ચેતવણી આપી છે કે જો બેરૂત પર કોઈપણ હુમલો થશે, તો તે સમગ્ર વિસ્તારમાં ‘પૂર્ણ-સ્કેલ યુદ્ધ’ ને ફરીથી શરૂ કરી દેશે. વ્હાઇટ હાઉસે એવી શરત મૂકી છે કે લેબનોન સાથેનો કરાર હિઝબુલ્લાહ દ્વારા હુમલાઓના ‘સંપૂર્ણ અંત’ પર નિર્ભર છે. પરંતુ ટ્રમ્પ પોતે પણ માને છે કે આ પ્રદેશમાં યુદ્ધવિરામનો અર્થ માત્ર ‘ઓછી તીવ્રતા સાથે ગોળીબાર’ બની રહ્યો છે.
