ચૈત્ર મહિનો ૨૦૨૬; ૪ માર્ચથી હિન્દુ નવવર્ષનો પ્રારંભ, જાણો મહત્વ, શુભ મુહૂર્ત અને પાળવાના નિયમો
સનાતન ધર્મમાં ચૈત્ર મહિનાનું સ્થાન સર્વોપરી છે. હિન્દુ પંચાંગ મુજબ ચૈત્ર એ વર્ષનો પ્રથમ મહિનો છે, જે નવી આશા અને નવી ઉર્જાનું પ્રતીક છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, આ જ મહિનામાં ભગવાન બ્રહ્માએ બ્રહ્માંડની રચના કરી હતી, તેથી તેને સૃષ્ટિનો પ્રારંભકાળ પણ કહેવામાં આવે છે. જ્યોતિષની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, આ મહિનાની પૂર્ણિમાએ ચંદ્ર ‘ચિત્રા’ નક્ષત્રમાં હોય છે, જેના પરથી આ મહિનાનું નામ ‘ચૈત્ર’ પડ્યું છે.
ચૈત્ર મહિનો ૨૦૨૬: ક્યારે શરૂ થાય છે?
વર્ષ ૨૦૨૬માં ચૈત્ર મહિનાની શરૂઆતને લઈને થોડી વિભિન્નતાઓ હોઈ શકે છે, પરંતુ ઉદય તિથિ મુજબ ગણતરી નીચે મુજબ છે:
પ્રતિપદા તિથિ પ્રારંભ: ૪ માર્ચ, ૨૦૨૬ના રોજ વહેલી સવારે ૦૫:૦૭ વાગ્યે.
તિથિ સમાપ્તિ: ૪ માર્ચના રોજ સાંજે ૦૪:૪૮ વાગ્યે.
હોળી અને નવવર્ષ: ઉદય તિથિ મુજબ, ૪ માર્ચ, બુધવાર થી ચૈત્ર માસનો પ્રારંભ થશે. યોગાનુયોગ આ દિવસે હોળી (ધૂળેટી) પણ ઉજવવામાં આવશે. આ વર્ષે ચૈત્ર મહિનાની શરૂઆત ધૃતિ યોગ અને પૂર્વા ફાલ્ગુની નક્ષત્રમાં થઈ રહી છે, જે આર્થિક અને સામાજિક ઉન્નતિ માટે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
આ મહિનાનું આધ્યાત્મિક મહત્વ
ચૈત્ર મહિનામાં અનેક મહત્વના તહેવારો આવે છે: ૧. ચૈત્ર નવરાત્રી: દેવી શક્તિની આરાધનાના નવ દિવસો, જે આત્મશુદ્ધિ માટે શ્રેષ્ઠ છે. ૨. રામ નવમી: મર્યાદા પુરુષોત્તમ ભગવાન રામનો જન્મોત્સવ. ૩. પાપમોચની એકાદશી: વર્ષની સૌથી મહત્વની એકાદશી જે જૂના પાપોમાંથી મુક્તિ અપાવે છે. ૪. ગુડી પડવો / ચૈત્રી નવરાત્રી: મહારાષ્ટ્ર અને અન્ય રાજ્યોમાં નવવર્ષની ધામધૂમથી ઉજવણી.
ચૈત્ર મહિનામાં શું કરવું? (નિયમો અને ઉપાયો)
સૂર્ય ઉપાસના: ચૈત્રમાં સૂર્યદેવનું તેજ વધે છે. દરરોજ સવારે સૂર્યને અર્ધ્ય આપવાથી માન-સન્માન અને સ્વાસ્થ્યમાં વધારો થાય છે.
જળનું દાન: ઉનાળાની શરૂઆત હોવાથી પશુ-પક્ષીઓ માટે પાણીની વ્યવસ્થા કરવી અને જરૂરિયાતમંદોને ઠંડા જળનું દાન કરવું અત્યંત પુણ્યશાળી છે.
નવરાત્રી અનુષ્ઠાન: શુક્લ પક્ષની પ્રતિપદાથી નવમી સુધી દેવી દુર્ગાના નવ સ્વરૂપોની પૂજા અને ઉપવાસ કરવા જોઈએ.
લાલ ફળોનું દાન: મંગળ ગ્રહની શાંતિ અને ઉર્જા માટે લાલ રંગના ફળો (જેમ કે સફરજન કે તરબૂચ) નું દાન કરવું શુભ છે.
શું ન કરવું? (સાવધાનીઓ)
ઋતુ પરિવર્તનને કારણે આ મહિનામાં સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવું અનિવાર્ય છે:
ગોળનો ત્યાગ: આયુર્વેદ મુજબ ચૈત્ર મહિનામાં ગોળ ન ખાવો જોઈએ. ગોળની પ્રકૃતિ ગરમ હોય છે અને ચૈત્રમાં ગરમી વધતી હોવાથી તે પિત્ત વધારી શકે છે.
તામસિક ભોજન: માંસ, મદિરા અને લસણ-ડુંગળી જેવા તામસિક ખોરાકથી દૂર રહેવું જોઈએ. આ મહિનો સાધનાનો છે, તેથી સાત્વિક આહાર જ લેવો.
વાસી ખોરાક: વધતા તાપમાનને કારણે ખોરાક જલ્દી બગડે છે, તેથી વાસી ખોરાક ખાવાનું ટાળવું જોઈએ, અન્યથા ફૂડ પોઈઝનિંગ થઈ શકે છે.
નકારાત્મકતા: નવા વર્ષની શરૂઆતમાં કોઈની ઈર્ષ્યા, નિંદા કે અપશબ્દો બોલવાથી બચવું જોઈએ. માનસિક પવિત્રતા જાળવવાથી લક્ષ્મીજી પ્રસન્ન થાય છે.
૨૦૨૬નો ચૈત્ર મહિનો આપણા માટે નવી તકો અને આધ્યાત્મિક ઉર્જા લઈને આવી રહ્યો છે. ૪ માર્ચથી શરૂ થતા આ માસમાં જો આપણે ધાર્મિક અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધી નિયમોનું પાલન કરીશું, તો આખું વર્ષ સુખદાયી રહેશે.
