ઠંડી હવા માટે મિકેનિકની જરૂર નથી, આ ટ્રીકથી ઘરે જ ચેક કરો AC ગેસ
ભીષણ ગરમીના આ સમયમાં AC (Air Conditioner) કોઈ વરદાનથી ઓછું નથી લાગતું. પણ વિચારો, બહાર સૂરજ આગ ઓકી રહ્યો હોય અને તમારું AC ઠંડી હવા આપવાને બદલે માત્ર પંખાની જેમ હવા ફેંકવા લાગે, તો કેટલી અકળામણ થાય! અવારનવાર લોકો કુલિંગ ઓછું થવા પર ગભરાઈ જાય છે અને તરત જ મિકેનિકને ફોન કરી દે છે. મિકેનિક આવતાની સાથે જ પહેલું વાક્ય બોલે છે— “સાહેબ, આમાં તો ગેસ ઉડી ગયો છે.”
ઘણીવાર આ વાત સાચી હોય છે, પણ ઘણીવાર આપણને પૂરતી જાણકારી ન હોવાને કારણે ખોટા પૈસા પણ ખર્ચવા પડે છે. શું તમે જાણો છો કે કોઈ મિકેનિકને બોલાવ્યા વગર કે કોઈ ખાસ સાધનો વગર, તમે પોતે ઘરે બેઠા જ જાણી શકો છો કે તમારા AC માં ગેસ (Refrigerant) ઓછો છે કે નહીં?
ચાલો, જાણીએ એવી સરળ રીતો વિશે જે તમને ‘AC એક્સપર્ટ’ બનાવી દેશે:
૧. ટેમ્પરેચર ડ્રોપ ટેસ્ટ: હવાની ઠંડક માપો
આ સૌથી સરળ અને પાયાની રીત છે. તેને ટેકનિકલ ભાષામાં ‘ડેલ્ટા-ટી’ (Delta-T) ટેસ્ટ પણ કહેવામાં આવે છે. આ માટે તમારે માત્ર એક સામાન્ય થર્મોમીટરની જરૂર પડશે.
-
કેવી રીતે ચેક કરવું: સૌથી પહેલા તમારા AC ને સૌથી ઓછા તાપમાન (જેમ કે 16°C અથવા 18°C) પર ચલાવો અને તેને ઓછામાં ઓછી 15-20 મિનિટ સુધી ચાલવા દો. હવે થર્મોમીટરને ત્યાં રાખો જ્યાંથી AC હવા ખેંચી રહ્યું છે (ઇન્ડોર યુનિટનો ઉપરનો ભાગ). ત્યારબાદ થર્મોમીટરને તે ગ્રીલ પાસે લઈ જાઓ જ્યાંથી ઠંડી હવા બહાર આવી રહી છે.
-
પરિણામ: જો આ બંને તાપમાન વચ્ચે 8°C થી 10°C કે તેથી વધુનો તફાવત હોય, તો તમારું AC બરાબર કામ કરી રહ્યું છે. જો તફાવત બહુ ઓછો હોય, તો સમજી લેવું કે ગેસનું લેવલ ઘટી ગયું છે.
૨. કોપર પાઇપ પર જામેલો બરફ: એક મોટો ચેતવણી સંકેત
ઘણા લોકો એવું માને છે કે જો AC ની પાઇપ પર બરફ જામેલો હોય, તો તેનો અર્થ એ કે AC બહુ જ ઠંડક કરી રહ્યું છે. પરંતુ હકીકતમાં આ વાત તદ્દન ઉંધી છે.
-
શું જોવું: તમારા આઉટડોર યુનિટ (જે અગાસી કે બાલ્કનીમાં હોય છે) પાસે જાઓ. ત્યાં તમને તાંબાની (Copper) બે પાઇપ દેખાશે. એક પાતળી અને એક જાડી.
-
સંકેત: જો પાતળી પાઇપ (Discharge line) પર સફેદ બરફનું પડ જામેલું દેખાય, તો તે 100% સંકેત છે કે તમારા AC માં ગેસ ઓછો છે.
-
કારણ: જ્યારે ગેસ ઓછો થાય છે, ત્યારે પાઇપની અંદરનું દબાણ (Pressure) ઘટી જાય છે, જેના કારણે તાપમાન શૂન્યથી નીચે જતું રહે છે અને હવામાં રહેલો ભેજ પાઇપ પર બરફ બનીને જામી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં AC તરત જ બંધ કરી દેવું, નહીંતર તમારું કિંમતી કોમ્પ્રેસર બળી શકે છે.
૩. ઓઈલી ડાઘ અને ધૂળ: લીકેજની ઓળખ
૩. ઓઈલી ડાઘ અને ધૂળ: લીકેજની ઓળખAC નો ગેસ ક્યારેય ‘વપરાઈ’ જતો નથી. તે પેટ્રોલની જેમ બળતો નથી, પણ એક જ ગેસ વર્ષો સુધી ફરતો રહે છે. જો ગેસ ઓછો થયો છે, તો તેનો અર્થ એ કે ક્યાંક લીકેજ (Leakage) છે.
-
તપાસવાની રીત: AC ના ગેસની સાથે એક ખાસ લુબ્રિકેટિંગ ઓઈલ પણ પાઇપોમાં ફરતું હોય છે. જ્યાંથી ગેસ લીક થાય છે, ત્યાં આ તેલ પણ બહાર નીકળે છે.
-
ક્યાં જોવું: આઉટડોર યુનિટના જોઈન્ટ્સ (Joints), વાલ્વ અને કોપર પાઇપની આસપાસ ધ્યાનથી જુઓ. જો ક્યાંય તમને ચીકણા, કાળા કે ધૂળ જામેલા ‘ઓઈલી ડાઘ’ દેખાય, તો સમજી લો કે લીકેજ ત્યાં જ છે.
૪. કન્ડેન્સર ફેનની હવા અનુભવો
આઉટડોર યુનિટની બહાર એક મોટો પંખો લાગેલો હોય છે જેને કન્ડેન્સર ફેન કહે છે. તેની હવાથી પણ તમે ગેસ લેવલનો અંદાજ લગાવી શકો છો.
-
કેવી રીતે ચેક કરવું: જ્યારે AC ચાલતું હોય, ત્યારે આઉટડોર યુનિટના પંખાની સામે હાથ રાખીને જુઓ.
-
પરિણામ: જો બહાર નીકળતી હવા ગરમ હોય, તો તેનો અર્થ એ છે કે ગેસ બરાબર કામ કરી રહ્યો છે અને રૂમની ગરમીને બહાર ફેંકી રહ્યો છે. પરંતુ જો પંખાની હવા સામાન્ય કે ઠંડી હોય, તો તેનો અર્થ એ છે કે સિસ્ટમમાં ગરમી શોષવા માટે પૂરતો ગેસ બચ્યો નથી.
૫. વીજળીનું બિલ અને ચાલવાનો સમય
જો તમારું AC રૂમ ઠંડો કરવામાં પહેલા કરતા બમણો સમય લઈ રહ્યું હોય અથવા તમારું વીજળીનું બિલ અચાનક બહુ વધી ગયું હોય, તો આ પણ ગેસ ઓછો હોવાનો એક પરોક્ષ સંકેત છે. ગેસ ઓછો હોવાને કારણે કોમ્પ્રેસરને રૂમ ઠંડો કરવા માટે કલાકો સુધી સતત ચાલવું પડે છે, જેનાથી વીજળીનો વપરાશ વધે છે.
હવે આગળ શું કરવું?
ઉપર જણાવેલી રીતો તમને એ સમજવામાં મદદ કરશે કે સમસ્યા ગેસની છે કે બીજું કંઈક. જો તમને પાઇપ પર બરફ કે ઓઈલી ડાઘ દેખાય, તો:
-
AC તરત જ બંધ કરી દો: ઓછા ગેસમાં AC ચલાવવાથી કોમ્પ્રેસર ઓવરહીટ થઈને કાયમ માટે બગડી શકે છે.
-
માત્ર ગેસ ન ભરાવો: અવારનવાર ટેકનિશિયન આવીને સીધો ગેસ ટોપ-અપ કરી દે છે. યાદ રાખો, જ્યાં સુધી લીકેજ બંધ નહીં થાય ત્યાં સુધી નવો ગેસ પણ થોડા જ દિવસોમાં ઉડી જશે. તેથી પહેલા લીકેજ શોધીને રીપેર કરાવો, પછી જ ગેસ ભરાવો.
-
ફિલ્ટર સાફ રાખો: ઘણીવાર ગંદા ફિલ્ટરને કારણે પણ કુલિંગ ઓછું થઈ જાય છે અને બરફ જામવા લાગે છે. ગેસ ચેક કરતા પહેલા એકવાર ફિલ્ટર જરૂર ધોઈ લો.
ગરમીની આ સીઝનમાં થોડી સતર્કતા તમારા હજારો રૂપિયા બચાવી શકે છે અને તમને ભીષણ ગરમીમાં પણ ઠંડકનો અહેસાસ કરાવી શકે છે!
