ચણા પાકમાં યુરિયા, ફોસ્ફરસ અને સિંચાઈ પદ્ધતિથી ઉત્પાદન ગુણવત્તાનો સુધારો
ચણા ભારતમાં રવી સીઝનનો અગત્યનો કઠોળ પાક માનવામાં આવે છે. પ્રોટીન, રેશા અને જરૂરી ખનિજો ધરાવતા આ પાકથી ખેડૂતોને ઓછી કિંમતમાં વધુ ઉછેર મળવાની શક્યતા રહે છે. ચણાની ખેતીમાં પાણીની યોગ્ય વ્યવસ્થા અને ખાતરોનો સમજપૂર્વક ઉપયોગ કરવામાં આવે તો ઉત્પાદનમા સારો વધારો જોવા મળે છે. ખાસ કરીને યુરિયા જેવી ખાતરની અસર યોગ્ય તબક્કે કરવામાં આવે તો દાણા ભરાવ અને શીંગાની રચનામાં સુધારો થાય છે. નીચે ચણા પાકમાં સિંચાઈ અને ખાતર વ્યવસ્થાપન અંગે માહિતી અલગ અલગ તબક્કામાં રજૂ છે.
ચણા પાક માટે સિંચાઈનો સમય અને જરૂરીતા
ચણા ઓછી સિંચાઈમાં પણ સફળતાપૂર્વક વિકાસ પામે છે, તેથી પાણીનું સંચાલન ખૂબ વિચારપૂર્વક કરવું જરૂરી બને છે. પહેલી સિંચાઈ વાવણી બાદ અંદાજે ૪૫ થી ૬૦ દિવસ વચ્ચે કરવાથી વૃદ્ધિ સબળ બને છે. બીજી સિંચાઈ શીંગા બંધાયા પછી કરવાથી ઉપજમાં વધારો મળવાનો અવકાશ છે. ફૂલ દેખાવાની સ્થિતિમાં પાણી આપવાનું ટાળવું, કેમ કે આ તબક્કે પાણીના પ્રભાવથી ફૂલ પડી જવાની શક્યતા વધે છે અને અનાવશ્યક નીંદણ પણ ફેલાઈ શકે છે. રવી કઠોળ પાકો માટે ચારથી પાંચ સેન્ટિમીટર જેટલી હળવી સિંચાઈ પૂરતી ગણાય છે, વધુ પાણી આપવાથી વૃદ્ધિ તો વધી શકે પરંતુ દાણા ઘટાડે છે.
સિંચાઈની પદ્ધતિ અને વધારાની સલાહ
જો પાણી ઉપલબ્ધ હોય તો સ્પ્રિંકલર આધારિત સિંચાઈ પદ્ધતિથી ભેજનું સમાન વિતરણ થાય છે અને પાણીનો વ્યય ઓછો થાય છે. આ પદ્ધતિ જમીનની સપાટી પર ભેજ લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખે છે, પરિણામે છોડ તંદુરસ્ત રહે છે. ખેતી પહેલા જમીનમાં જેટલો ભેજ સચવાઈ શકશે, એટલો શોષણ ગુણ વધુ સારું જોવા મળશે. સિંચાઈ વચ્ચે યોગ્ય અંતર જાળવીને પાકને સૂકી અને ભીની સ્થિતિ વચ્ચેનું સંતુલન આપવું અત્યંત લાભદાયી છે. ખાસ કરીને ઠંડા વાતાવરણમાં પાણી ઓછું આપવાથી દાણા પરિપક્વતા તરફ સારી રીતે આગળ વધે છે.
ચણા પાકમાં ખાતરોની યોગ્ય રીત
ચણા કુદરતી રીતે હવામાં રહેલું નાઇટ્રોજન બંધારણ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, છતાં સંતુલિત ખાતર આપવાથી ઉપજની ગુણવત્તા સુધરે છે. પ્રતિ હેક્ટરે નાઇટ્રોજન ૨૦ કિલો, ફોસ્ફરસ ૬૦ કિલો, પોટાશ ૨૦ કિલો અને સલ્ફર ૨૦ કિલો જેટલી માત્રા ઉપયુક્ત મનાય છે. આ તમામ ખાતરો વાવણીના સમયે ખેતરની ક્યારીમાં નાખવાથી બીજ અને પોષક તત્વો વચ્ચે યોગ્ય અંતર જળવાઈ રહે છે. શરૂઆતમાં ખાતર જમીનમાં ફેલાવવાથી મૂળનો વિકાસ સશક્ત બને છે અને પછીની પોષક જરૂરિયાતો સરળતાથી પૂરી થાય છે. યોગ્ય ખાતર સંચાલન શરૂઆતથી જ કરવાથી પાકમાં રોગપ્રતિકાર શક્તિ પણ મજબૂત બને છે.
યુરિયાનો છંટકાવ અને તેનો ફાયદો
જો વાવણીમાં વિલંબ થયો હોય અથવા પાણીની ઉપલબ્ધિ ઓછી હોય તો ફૂલ આવવાની અવસ્થામાં બે ટકા યુરિયાના દ્રાવણનો પાંદડાઓ પર છંટકાવ કરવો. આ પ્રક્રિયાથી શીંગા યોગ્ય રીતે બને છે અને દાણા ભરાવ વધુ ઘન અને તંદુરસ્ત થાય છે. છંટકાવ સવાર કે સાંજના ઠંડા સમયમાં કરવાથી અસર વધુ મળી શકે છે, કારણ કે તે સમયે પાંદડાઓ પર ભેજ ટકાઉ રહે છે. વધારે ઘન દ્રાવણ ન બનાવવું, કેમ કે અતિનાઇટ્રોજનથી પાંદડાઓની વૃદ્ધિ વધે છે અને શીંગાની સંખ્યા ઘટી શકે છે. નિયમિત નિરીક્ષણ અને જરૂરી મુજબ સ્પ્રે કરવાથી પાકની ઉપજમાં સ્પષ્ટ વધારો જોવા મળે છે.
