ભારતની સરહદ નજીક ચીન અને બાંગ્લાદેશનો મોટો સૈન્ય દાવ: ઢાકામાં 447 કરોડ રૂપિયાની ડ્રોન ફેક્ટરી સ્થાપવામાં આવશે
દક્ષિણ એશિયાના ભૂ-રાજકીય પરિદ્રશ્યમાં મોટો ફેરફાર લાવતા, બાંગ્લાદેશે પોતાની સૈન્ય શક્તિને આધુનિક બનાવવા માટે ચીન સાથે એક ઐતિહાસિક સંરક્ષણ સમજૂતીને આખરી ઓપ આપ્યો છે. આ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી હેઠળ, બાંગ્લાદેશ એરફોર્સ (BAF) ચીનની મદદથી દેશની અંદર એક અદ્યતન સૈન્ય ડ્રોન (UAV) ઉત્પાદન પ્લાન્ટ સ્થાપવા જઈ રહ્યું છે.
447 કરોડ રૂપિયાનો મેગા પ્રોજેક્ટ
આ પ્રોજેક્ટનો કુલ ખર્ચ અંદાજે 608.08 કરોડ ટકા (ભારતીય ચલણમાં લગભગ 447 કરોડ રૂપિયા) અંદાજવામાં આવ્યો છે. બાંગ્લાદેશના નાણા મંત્રાલયે આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી હતી, જેને સત્તાવાર રીતે “માનવરહિત હવાઈ વાહનો (UAV) માટે ઉત્પાદન પ્લાન્ટની સ્થાપના અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર (ToT)” નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ માટે ચીનની સરકારી સંરક્ષણ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ કંપની, ‘ચાઈના ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ટેકનોલોજી ગ્રુપ કોર્પોરેશન’ (CETC) ઇન્ટરનેશનલ, ટેકનોલોજી અને તાલીમ પૂરી પાડશે.
પ્રોજેક્ટની મુખ્ય વિગતો:
- કુલ રોકાણ: 608.08 કરોડ ટકા, જેમાંથી મોટો હિસ્સો (570.60 કરોડ ટકા) ટેકનોલોજી આયાત અને ફેક્ટરી સેટઅપ માટે રાખવામાં આવ્યો છે.
- સમયગાળો: આ બજેટ આગામી ચાર નાણાકીય વર્ષોમાં (2028-29 સુધી) તબક્કાવાર ખર્ચવામાં આવશે.
- ઉદ્દેશ્ય: બાંગ્લાદેશને સૈન્ય ડ્રોનના ઉત્પાદન અને તેમની જાળવણીમાં આત્મનિર્ભર બનાવવું.
- અન્ય પ્રસ્તાવ: ચીને બાંગ્લાદેશમાં એરક્રાફ્ટ ઓવરહોલિંગ (સમારકામ) સુવિધા સ્થાપવાનો પણ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
‘ફોર્સિસ ગોલ 2030’ અને સૈન્ય આધુનિકીકરણ
આ પગલું બાંગ્લાદેશના મહત્વાકાંક્ષી સૈન્ય આધુનિકીકરણ કાર્યક્રમ, ‘ફોર્સિસ ગોલ 2030’ નો એક ભાગ છે. 2009 માં શરૂ થયેલા આ કાર્યક્રમનો લક્ષ્ય બાંગ્લાદેશી સેના, નૌકાદળ અને વાયુસેનાને અત્યાધુનિક દળમાં ફેરવવાનો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, બાંગ્લાદેશ પહેલેથી જ તેના સૈન્ય સાધનો માટે ચીન પર નિર્ભર છે; બાંગ્લાદેશ ચીનની કુલ વૈશ્વિક હથિયાર નિકાસનો લગભગ 19.8% હિસ્સો ખરીદે છે.
ભારત માટે વ્યૂહાત્મક ચિંતાઓ
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે બાંગ્લાદેશની ચીન સાથે વધતી સૈન્ય નિકટતા ભારત માટે ગંભીર સુરક્ષા પડકારો ઊભા કરી શકે છે. શેખ હસીના સરકારના પતન પછી, બાંગ્લાદેશના રાજકીય પરિદ્રશ્યમાં ચીન તરફનો ઝુકાવ વધ્યો છે.
ભારત માટેની મુખ્ય ચિંતાઓ:
- સિલીગુડી કોરિડોર (ચિકન નેક): ભારતને ડર છે કે બાંગ્લાદેશમાં ચીનની વધતી હાજરી ઉત્તર-પૂર્વ ભારતને બાકીના દેશ સાથે જોડતા આ સાંકડા માર્ગ માટે જોખમ બની શકે છે.
- બંગાળની ખાડીમાં પ્રભાવ: ચીનની ‘સ્ટ્રિંગ ઓફ પર્લ્સ’ વ્યૂહરચના હેઠળ બાંગ્લાદેશના બંદરો અને સૈન્ય મથકો સુધી તેની પહોંચ ભારતના દરિયાઈ પ્રભુત્વને પડકારી શકે છે.
- સુરક્ષા ભાગીદારી: ચીની ટેકનોલોજીથી ડ્રોનનું ઉત્પાદન પ્રાદેશિક સત્તાના સંતુલનને બીજિંગની તરફેણમાં ઝુકાવી શકે છે.
ભવિષ્યની રાહ
ચીની રાજદૂતે ઢાકામાં રાજકીય પક્ષો સાથે મુલાકાતો શરૂ કરી દીધી છે જેથી ભવિષ્યના સૈન્ય અને વ્યાપારી કરારો સુરક્ષિત કરી શકાય. જોકે બાંગ્લાદેશ તેની વિદેશ નીતિમાં સંતુલન જાળવવાનો દાવો કરે છે, પરંતુ સૈન્ય ક્ષેત્રમાં ચીનની આ ઊંડી પહોંચ દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણમાં એક નવા અધ્યાયની શરૂઆત છે.
ચીન અને બાંગ્લાદેશની આ સંરક્ષણ ભાગીદારીને એક ‘સુરક્ષા છત્રી’ તરીકે જોઈ શકાય છે, જેને બાંગ્લાદેશ પોતાની સાર્વભૌમત્વ અને આર્થિક વિકાસ માટે ફેલાવી રહ્યું છે, પરંતુ તેની છાયા પાડોશી દેશો, ખાસ કરીને ભારત માટે વ્યૂહાત્મક ચિંતાનો તડકો પેદા કરી રહી છે.
