યુએસ પ્રમુખ ટ્રમ્પે ફોર્સ્ડ લેબર મુદ્દે 17 દેશો પર લગાવ્યો ભારી ટેરિફ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા વૈશ્વિક વેપાર અને કૂટનીતિના મોરચે વધુ એક અત્યંત આક્રમક અને ચોંકાવનારૂ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. મિડલ ઇસ્ટમાં સળગતા તણાવ અને ભૂ-રાજકીય ઉથલપાથલ વચ્ચે, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રએ દુનિયાના 17 મુખ્ય દેશો સામે એક મોટો ‘ટેરિફ બોમ્બ’ ફોડ્યો છે. અમેરિકી વેપાર પ્રતિનિધિ કાર્યાલય (USTR) દ્વારા ટ્રેડ એક્ટના ‘સેક્શન 301’ હેઠળ આ સખત નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે, જેની સીધી અસર ભારત અને પાકિસ્તાન સહિતના અનેક દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પર પડવાની છે.
આ નવા નિર્ણય અંતર્ગત અમેરિકાએ આયાતી માલસામાન પર વધારાનું શુલ્ક લાદી દીધું છે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર જગતમાં હડકંપ મચી ગયો છે. આવો વિસ્તારથી જાણીએ કે આ નિર્ણય પાછળનું અસલી કારણ શું છે અને ભારત-પાકિસ્તાન પર તેની કેટલી અસર પડશે.
ફોર્સ્ડ લેબર (જબરદસ્તી મજૂરી) વિરુદ્ધ ટ્રમ્પનું મોટું એક્શન
યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું આ પગલું મુખ્યત્વે ‘જબરદસ્તી મજૂરી’ સાથે સંકળાયેલા ઉત્પાદનો સામે નિર્દેશિત છે. યુએસ વહીવટીતંત્ર મક્કમ વલણ જાળવી રાખે છે: જે દેશો કામદારોના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે – સ્થાનિક રીતે અથવા તેમની સપ્લાય ચેઇનમાં – અને બળજબરીથી મજૂરી કરીને માલનું ઉત્પાદન કરે છે તેમને યુએસ બજારમાં ભારે કિંમત ચૂકવવી પડશે.
પેન્ટાગોન અને યુએસ ટ્રેડ ઓફિસ દલીલ કરે છે કે વૈશ્વિક વેપારમાં શ્રમ ધોરણોનું પાલન ફરજિયાત છે. તે મુજબ, યુએસએ વિશ્વભરમાં આશરે 60 અર્થતંત્રોની સમીક્ષા કરી અને અંતે 17 દેશોની ઓળખ કરી – જેમાં ભારતનો પણ સમાવેશ થાય છે – જેમના ઉત્પાદનોને કડક આર્થિક પગલાં લેવાની જરૂર હોવાનું માનવામાં આવ્યું હતું.
ભારત અને પાકિસ્તાન પર કેટલા ટકા ટેરિફ લાગ્યો?
આ સમગ્ર નિર્ણયમાં સૌથી વધુ ચર્ચા આ વાતની છે કે ભારત અને આપણા પાડોશી દેશ પાકિસ્તાન પર અમેરિકાએ કેટલો વધારાનો ટેરિફ (Additional Tariff) લગાવ્યો છે:
-
ભારત: શરૂઆતના દોરમાં અમેરિકી ગલિયારામાં આ ચર્ચા જોરશોરથી ચાલી રહી હતી કે ભારતથી આયાત થતા સામાન પર 12.5 ટકા સુધીનો ભારે-ભરખમ ટેરિફ લાદવામાં આવી શકે છે. જો કે, હાલમાં જ ભારતે પોતાની વિદેશ વેપાર નીતિ અને જબરદસ્તી મજૂરી સાથે જોડાયેલા કેટલાક ઉત્પાદનોની આયાતમાં આંતરિક સ્તરે કડક પગલાં લીધા હતા. જેના કારણે અમેરિકાએ થોડી રાહત આપતા ભારત પર 10 ટકાનો વધારાનો ટેરિફ લગાવ્યો છે. ભારત જેવા મોટા નિકાસકાર દેશ માટે આ એક મોટો આટકો જરૂર છે, કારણ કે તેનાથી અમેરિકી બજારમાં ભારતીય સામાન મોંઘો થઈ જશે.
-
પાકિસ્તાન: બીજી તરફ, આ યાદીમાં પાડોશી દેશ પાકિસ્તાનનું નામ પણ સામેલ છે. અમેરિકાએ પાકિસ્તાનથી આવતી પેદાશો પર પણ 10 ટકાનો વધારાનો ટેરિફ થોપવાનો નિર્ણય કર્યો છે. રાજકીય અને આર્થિક ભીંસનો સામનો કરી રહેલા પાકિસ્તાન માટે અમેરિકી બજારમાં પોતાના ઉત્પાદનો વેચવા હવે વધુ પડકારજનક બનશે.
અમેરિકા અને આ 17 દેશો વચ્ચે શા માટે વધી તણખલા?
સેક્શન 301 હેઠળ લેવાયેલો આ નિર્ણય માત્ર એક આર્થિક નિયમ નથી, પરંતુ તેના માધ્યમથી અમેરિકા દુનિયાભરના દેશો પર પોતાની શરતો મનાવવાનું દબાણ બનાવી રહ્યું છે. અમેરિકી વહીવટીતંત્રનું માનવું છે કે વૈશ્વિક બજારમાં નિષ્પક્ષ સ્પર્ધા (Fair Competition) હોવી જોઈએ. જે દેશોમાં મજૂરો પાસેથી ઓછા વેતન પર બળજબરીથી કામ કરાવવામાં આવે છે અથવા શ્રમ અધિકારોની અવગણના થાય છે, તેઓ અમેરિકી ઉદ્યોગો માટે અયોગ્ય સ્પર્ધા પેદા કરે છે.
ટ્રમ્પ પ્રશાસનના આ પગલાથી તે 17 દેશોની સરકારોની ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ છે, જેમની મોટી નિકાસ અમેરિકા તરફ થાય છે. ભારતના પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોઈએ તો અમેરિકા આપણો એક પ્રમુખ અને મોટો વેપારી ભાગીદાર છે. આવી સ્થિતિમાં 10% વધારાનો ટેરિફ લાગવાથી ભારતના ટેક્સટાઇલ, ચામડા, ઇજનેરી અને અન્ય શ્રમ-પ્રધાન ક્ષેત્રોના નિકાસકારોએ સખત સ્પર્ધાનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા અને ભારત પર શું થશે અસર?
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો આ ટેરિફ બોમ્બ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનને સંપૂર્ણપણે હચમચાવી શકે છે. જ્યારે અમેરિકા કોઈ દેશના સામાન પર વધારાનો ટેક્સ લગાવે છે, ત્યારે ત્યાંના આયાતકારો માટે તે સામાન મોંઘો થઈ જાય છે, જેના કારણે અંતે અમેરિકી ગ્રાહકોએ પણ મોંઘવારીનો સામનો કરવો પડે છે.
ભારત માટે આ સમય ખૂબ જ સંભાળીને ચાલવાનો છે. એક તરફ જ્યાં સરકાર પોતાના દેશના નિકાસકારોને રાહત આપવા માટે નવા વિકલ્પો શોધી રહી છે, તો બીજી તરફ અમેરિકા સાથે કૂટનીતિક વાતચીત દ્વારા આ ટેરિફના બોਝને ઓછો કરવાના પ્રયાસો પણ કરવામાં આવી રહ્યા છે. જો આ વિવાદ લાંબો ખેંચાય છે, તો ભારતના વેપાર ખાધ (Trade Deficit) પર તેની સીધી અસર જોવા મળી શકે છે.
હાલમાં, મિડલ ઇસ્ટના તણાવ વચ્ચે ટ્રમ્પનું આ વેપારી આક્રમણ એ સ્પષ્ટ કરી દે છે કે આગામી દિવસોમાં ગ્લોબલ ટ્રેડનો રસ્તો ખૂબ જ કાંટાળો રહેવાનો છે. દુનિયાભરની નજર એ વાત પર છે કે શું ભારત અને અન્ય પ્રભાવિત દેશો અમેરિકાના આ નિર્ણય સામે કોઈ કૂટનીતિક પલટવાર કરે છે કે પછી વાતચીત દ્વારા આ રસ્તો ઉકેલાય છે.
