ગોખણપટ્ટી નહીં પણ સમજણ! જાણો CISCE બોર્ડનો એ ‘જાદુ’ જે વિદ્યાર્થીઓને બનાવે છે કોમ્યુનિકેશન માસ્ટર
ભારતમાં જ્યારે પણ શાળાકીય શિક્ષણ અને શ્રેષ્ઠ અંગ્રેજી (English)ની વાત આવે છે, ત્યારે મનમાં સૌથી પહેલું નામ ICSE (ધોરણ 10) અને ISC (ધોરણ 12)નું આવે છે, જેનું સંચાલન કરતી સંસ્થા CISCE (Council for the Indian School Certificate Examinations) છે. અવારનવાર જોવામાં આવ્યું છે કે આ બોર્ડના વિદ્યાર્થીઓનો આત્મવિશ્વાસ, તેમનું શબ્દભંડોળ (Vocabulary) અને વાત કરવાની રીત અન્ય બોર્ડના વિદ્યાર્થીઓ કરતા ઘણી અલગ અને શુદ્ધ હોય છે.
પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આની પાછળનો અસલી ‘ફોર્મ્યુલા’ શું છે? શું આ માત્ર એક માન્યતા છે કે ખરેખર આ બોર્ડની વ્યૂહરચનામાં કંઈક ખાસ છે? ચાલો, આ બોર્ડની ભણાવવાની તે રીતનું વિશ્લેષણ કરીએ જે વિદ્યાર્થીઓને ગ્લોબલ લેવલ પર તૈયાર કરે છે.
૧. ગોખણપટ્ટીને સ્થાન નથી: ‘અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ’ પર આધારિત શિક્ષણ
CISCE બોર્ડની સૌથી મોટી વિશેષતા તેનો એપ્લિકેશન-બેઝ્ડ (Application-based) અભિગમ છે. જ્યાં અન્ય બોર્ડમાં વિદ્યાર્થીઓ વ્યાખ્યાઓ ગોખીને સારા માર્ક્સ મેળવી લે છે, ત્યાં ICSE માં પ્રશ્નો સીધા પુસ્તકમાંથી પૂછવામાં આવતા નથી. અહીં પ્રશ્નોને એવી રીતે ફેરવીને પૂછવામાં આવે છે કે વિદ્યાર્થી ત્યારે જ જવાબ આપી શકે જ્યારે તેણે વિષયને ઊંડાણપૂર્વક સમજ્યો હોય. આ ‘ઊંડાણપૂર્વક સમજવાની’ આદત જ વિદ્યાર્થીઓની વિચારવાની ક્ષમતા (Critical Thinking) ને વિકસિત કરે છે.
૨. સાહિત્ય (Literature) સાથે ગાઢ જોડાણ
આ બોર્ડમાં અંગ્રેજી સાહિત્યને જે મહત્વ આપવામાં આવે છે તે અદ્વિતીય છે. વિદ્યાર્થીઓને ધોરણ 9 થી જ વિલિયમ શેક્સપિયર (William Shakespeare)ના નાટકો, વિશ્વભરની ઉત્કૃષ્ટ કવિતાઓ અને અમર નવલકથાઓ ભણાવવામાં આવે છે.
-
જ્યારે એક વિદ્યાર્થી ‘મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ’ કે ‘જુલિયસ સીઝર’ જેવા અઘરા નાટકો વાંચે છે અને તેનું વિશ્લેષણ કરે છે, ત્યારે તેનું શબ્દભંડોળ કુદરતી રીતે જ સમૃદ્ધ થઈ જાય છે.
-
ભાષાની આ સમજ તેને માત્ર પરીક્ષામાં જ નહીં, પણ વાસ્તવિક જીવનમાં પણ અન્ય કરતા વધુ સારા કોમ્યુનિકેટર બનાવે છે.
૩. વિસ્તૃત અને વ્યાપક અભ્યાસક્રમ (Extensive Syllabus)
CISCE નો સિલેબસ ઘણો મોટો અને વિસ્તૃત માનવામાં આવે છે. તેને અવારનવાર વિદ્યાર્થીઓ માટે ‘પડકારજનક’ કહેવામાં આવે છે, પરંતુ આ જ તેની તાકાત છે.
-
આ બોર્ડ વિજ્ઞાન અને કળા (Science and Arts) વચ્ચે એક ઉત્તમ સંતુલન બનાવે છે.
-
અહીં અંગ્રેજીના બે પેપર હોય છે: ઇંગ્લિશ લેંગ્વેજ (Language) અને ઇંગ્લિશ લિટરેચર (Literature). લેંગ્વેજ પેપરમાં વિદ્યાર્થીઓની ગ્રામર અને રાઈટિંગ સ્કિલ્સ પર એટલો ભાર મૂકવામાં આવે છે કે તેઓ કોઈપણ વિષય પર અટક્યા વિના પ્રભાવશાળી રીતે લખી શકે.
૪. પ્રોજેક્ટ વર્ક અને પ્રેક્ટિકલ લર્નિંગ
આ બોર્ડમાં ઇન્ટરનલ એસેસમેન્ટ (Internal Assessment) અને પ્રોજેક્ટ વર્કનો ઘણો મોટો હિસ્સો હોય છે. વિદ્યાર્થીઓએ દરેક વિષય પર વિસ્તૃત પ્રોજેક્ટ્સ બનાવવાના હોય છે, જેમાં સંશોધન (Research) સામેલ હોય છે.
-
પ્રેઝન્ટેશન: વિદ્યાર્થીઓને ક્લાસની સામે પ્રેઝન્ટેશન આપવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
-
આનાથી તેમના મનમાંથી સ્ટેજ ફિયર (મંચનો ડર) દૂર થાય છે અને પબ્લિક સ્પીકિંગની કળા ખીલે છે. આ જ કારણ છે કે ઇન્ટરવ્યુ કે ગ્રુપ ડિસ્કશનમાં આ બોર્ડના વિદ્યાર્થીઓ ઘણા સહજ જોવા મળે છે.
૫. ભાષા: માત્ર એક વિષય નહીં, પણ એક ‘માધ્યમ’
૫. ભાષા: માત્ર એક વિષય નહીં, પણ એક ‘માધ્યમ’CISCE બોર્ડમાં અંગ્રેજીને માત્ર માર્ક્સ લાવવાના વિષય તરીકે જોવામાં આવતું નથી. તે સંવાદ અને શીખવાનું પ્રાથમિક માધ્યમ છે. અહીં ઇતિહાસ, ભૂગોળ, અર્થશાસ્ત્ર અને વિજ્ઞાનના જવાબોમાં પણ ભાષાની શુદ્ધતા પર ધ્યાન આપવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થીઓ દરરોજ અંગ્રેજી ભાષા સાથે ‘જીવે’ છે, જેથી તે તેમની સ્વાભાવિક ભાષા બની જાય છે.
૬. વિસ્તૃત ઉત્તર લેખન
પરીક્ષાઓ દરમિયાન, વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી લાંબા અને તાર્કિક જવાબો લખવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. તેઓ ‘શોર્ટકટ’ અપનાવી શકતા નથી. તેમણે પોતાના વિચારોને વિગતવાર, ઉદાહરણો સાથે અને સાચા વ્યાકરણ સાથે રજૂ કરવાના હોય છે. આ નિરંતર અભ્યાસ તેમની લખવાની ક્ષમતાને એટલી શાર્પ બનાવી દે છે કે તેઓ પ્રોફેશનલ લાઈફમાં પણ શાનદાર ઈમેલ, રિપોર્ટ અને આર્ટિકલ્સ લખી શકે છે.
૭. સમગ્ર વ્યક્તિત્વ વિકાસ
અંતે, CISCE બોર્ડનું લક્ષ્ય માત્ર એક ‘માર્કશીટ’ તૈયાર કરવાનું નથી, પરંતુ એક વ્યક્તિત્વનું નિર્માણ કરવાનું છે. સર્જનાત્મકતા (Creativity), આત્મવિશ્વાસ (Confidence) અને સ્પષ્ટ વિચારસરણી (Clear Thinking) આ બોર્ડના ત્રણ મુખ્ય સ્તંભ છે. આ જ કારણ છે કે આ બોર્ડના વિદ્યાર્થીઓ માત્ર ભારતમાં જ નહીં પણ વિદેશની યુનિવર્સિટીઓમાં પણ બહુ ઝડપથી સેટ થઈ જાય છે અને સારું પ્રદર્શન કરે છે.
કારણ બિલકુલ સ્પષ્ટ છે—CISCE બોર્ડનો ફોર્મ્યુલા “ક્વોલિટી ઓવર કવોન્ટિટી” અને “એક્સપોઝર” પર ટકેલો છે. આ બોર્ડ વિદ્યાર્થીને માત્ર પુસ્તકિયો કીડો નથી બનાવતું, પરંતુ તેને એક એવો ‘કોમ્યુનિકેટર’ બનાવે છે જે પોતાની વાત દુનિયા સામે પૂરી સ્પષ્ટતા અને શાલીનતા સાથે રાખી શકે.
નવાઈની વાત એ નથી કે તેમની અંગ્રેજી સારી છે, પરંતુ નવાઈની વાત એ છે કે આ બોર્ડ કેટલી બારીકાઈથી એક વિદ્યાર્થીના મગજને ‘ગ્લોબલ સિટીઝન’ બનવા માટે તૈયાર કરી દે છે.
