અમૃત સાબિત થઈ રહી છે તમારી મનપસંદ કોફી! નવા રિસર્ચમાં લિવરની બીમારીઓને લઈને થયો મોટો ખુલાસો!
સવાર-સવારમાં ગરમાગરમ કોફીનો એક કપ આપણને આખો દિવસ તાજગી અને ઉર્જાથી ભરી દે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે તમારી આ મનપસંદ આદત તમને એક ગંભીર બીમારીથી પણ બચાવી શકે છે? તાજેતરમાં થયેલા એક નવા અને ચોંકાવનારા વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં સામે આવ્યું છે કે નિયમિતપણે કોફી પીવાથી લિવર (યકૃત) ની બીમારીઓ, લિવર કેન્સર અને લિવર ફેલ થવાને કારણે થતા મૃત્યુના જોખમમાં મોટો ઘટાડો થઈ શકે છે.
‘ક્લિનિકલ ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજી એન્ડ હેપેટોલોજી’ (Clinical Gastroenterology and Hepatology) નામના પ્રતિષ્ઠિત મેડિકલ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા આ અહેવાલ મુજબ, તમે જેટલી વધુ કોફી પીઓ છો, તેટલી જ લિવર સુરક્ષિત રહેવાની શક્યતા વધી જાય છે. સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે જે લોકો દિવસમાં પાંચ કે તેથી વધુ કપ કોફી પીવે છે, તેમનામાં લિવર કેન્સર થવાનું જોખમ સૌથી ઓછું જોવા મળ્યું હતું. જોકે, તબીબી નિષ્ણાતો એ સ્પષ્ટતા પણ કરે છે કે આ અભ્યાસ કોફી અને લિવરના સ્વાસ્થ્ય વચ્ચેનો એક સંબંધ (Association) દર્શાવે છે, તે કોઈ આખરી પુરાવો નથી કે માત્ર કોફી પીવાથી જ લિવરની બીમારીઓ અટકી જશે.
લિવરના સ્વાસ્થ્ય પર કોફીની અસર: સંશોધનના આંકડા શું કહે છે?
આ તારણ સુધી પહોંચવા માટે વૈજ્ઞાનિકોએ કોઈ નાનો-મોટો નહીં, પરંતુ બ્રિટનની પ્રખ્યાત ‘યુકે બાયોબેંક’ (UK Biobank) માં નોંધાયેલા 40 થી 69 વર્ષની વયના 3,54,957 પુખ્ત વયના લોકોના હેલ્થ ડેટાનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો હતો. ખાસ વાત એ હતી કે જ્યારે આ સંશોધન શરૂ થયું ત્યારે આમાંથી એકપણ વ્યક્તિને સરોસિસ (Cirrhosis – લિવર સંકોચાઈ જવું) કે લિવર કેન્સરની કોઈ બીમારી નહોતી. વૈજ્ઞાનિકોએ લાંબા સમય સુધી આ તમામ લોકોની જીવનશૈલી અને સ્વાસ્થ્ય પર નજર રાખી.
અભ્યાસના અંતે કોફીની માત્રા અને લિવર સુરક્ષા વચ્ચે એક સીધો અને સ્પષ્ટ સંબંધ જોવા મળ્યો:
-
દિવસમાં 1 થી 2 કપ કોફી: સરોસિસનું જોખમ 20%, લિવર કેન્સરનું જોખમ 24% અને લિવર સંબંધિત મૃત્યુનું જોખમ 31% ઓછું થાય છે.
-
દિવસમાં 3 થી 4 કપ કોફી: સરોસિસ અને લિવર કેન્સરનું જોખમ 35% સુધી ઘટે છે, જ્યારે લિવરના કારણે થતા મોતનું જોખમ 41% ઓછું થાય છે.
-
દિવસમાં 5 કે તેથી વધુ કપ કોફી: આ કેટેગરીમાં સૌથી અદભુત પરિણામો મળ્યા. સરોસિસનું જોખમ 32%, લિવરના સૌથી સામાન્ય કેન્સર ‘હેપેટોસેલ્યુલર કાર્સિનોમા’ (HCC) નું જોખમ બહુ મોટો ઘટાડો નોંધીને 47% સુધી ઘટી ગયું અને લિવર સંબંધિત મૃત્યુનું જોખમ 42% ઓછું જોવા મળ્યું.
વૈજ્ઞાનિકોએ આ લોકોના એમઆરઆઈ (MRI) સ્કેન અને બ્લડ રિપોર્ટ્સ પણ તપાસ્યા, જેમાં સ્પષ્ટ થયું કે કોફી પીનારા લોકોનું લિવર અન્ય લોકોની સરખામણીએ વધુ સારી અને તંદુરસ્ત રીતે કામ કરી રહ્યું હતું.
કોફી લિવરને આટલી મજબૂતી કેવી રીતે આપે છે?
ઘણા લોકોને એવું લાગે છે કે કોફીમાં રહેલું ‘કેફીન’ (Caffeine) આ ચમત્કાર કરે છે, પરંતુ નિષ્ણાતોનું કંઈક અલગ જ કહેવું છે. આ રિસર્ચમાં જાણવા મળ્યું કે કેફીનવાળી (Regular) કોફી અને કેફીન વગરની (Decaffeinated) કોફી, બંને લિવરને સરખું જ રક્ષણ આપે છે. આનો અર્થ એ થયો કે કોફીનો અસલી પાવર કેફીનમાં નહીં, પરંતુ તેમાં રહેલા અન્ય કુદરતી તત્વોમાં છે.
કોફીની અંદર ભરપૂર માત્રામાં પોલિફીનોલ્સ (Polyphenols) અને શક્તિશાળી એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સ હોય છે. તેમાં ખાસ કરીને ક્લોરોજેનિક એસિડ (Chlorogenic Acid), કેફીક એસિડ (Caffeic Acid) અને ફેરુલિક એસિડ (Ferulic Acid) જેવા વનસ્પતિ સંયોજનો જોવા મળે છે.
જ્યારે આપણા શરીરમાં ખોટા ખાનપાનને કારણે ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ અને લાંબા ગાળાનો સોજો (Chronic Inflammation) ઊભો થાય છે, ત્યારે લિવરને નુકસાન થાય છે અને ફેટી લિવર કે કેન્સર જેવી સમસ્યાઓ જન્મે છે. કોફીમાં રહેલા એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સ આ સોજાને શાંત કરે છે અને લિવરના કોષોને સડતા અટકાવે છે. આ ઉપરાંત તે ઇન્સ્યુલિન સેન્સિટિવિટી વધારે છે અને આપણી મેટાબોલિક સિસ્ટમ (ચયાપચયની ક્રિયા) ને પણ સુધારે છે.
કોફી ફાયદાકારક છે, પણ તે બધી બીમારીઓનો ઈલાજ નથી!
આ આંકડા ભલે ખુશ કરનારા હોય, પરંતુ ડોક્ટરો આપણને એક મહત્વની ચેતવણી પણ આપે છે. કોફી પીવી એ લિવર માટે સારું છે, પણ તેનો અર્થ એ નથી કે તમે હેલ્ધી લાઈફસ્ટાઈલ જીવવાનું જ છોડી દો.
લિવરને આજીવન મજબૂત રાખવા માટે વજન નિયંત્રણમાં રાખવું, નિયમિત કસરત કરવી, દારૂ (Alcohol) ના સેવનથી દૂર રહેવું અથવા તેને મર્યાદિત કરવું, ડાયાબિટીસ પર કાબૂ રાખવો અને કોલેસ્ટ્રોલ લેવલ જાળવી રાખવું એ જ સૌથી કારગત ઉપાયો છે.
બીજી એક ખાસ વાત, જો તમે કોફીમાં અતિશય ખાંડ, ફ્લેવર્ડ સીરપ કે ગળ્યું ક્રીમ ઉમેરીને પીતા હોવ, તો કોફીનો આ બધો ફાયદો શૂન્ય થઈ જાય છે. આવી ગળી કોફી શરીરમાં કેલરી વધારે છે અને સોજો (Inflammation) પેદા કરે છે, જે લિવર માટે અમૃતને બદલે ઝેર સમાન બની શકે છે.
તો શું આજથી જ 5 કપ કોફી પીવાનું શરૂ કરી દેવું જોઈએ?
અભ્યાસમાં ભલે 5 કપ કોફી પીનારાઓને વધુ ફાયદો થયો હોય, પરંતુ ડાયેટિશિયન્સ (આહાર નિષ્ણાતો) દરેક વ્યક્તિને અચાનક કોફીનો આટલો મોટો ઓવરડોઝ લેવાની સલાહ નથી આપતા. મોટાભાગના સ્વસ્થ પુખ્ત વયના લોકો માટે દિવસમાં 1 થી 3 કપ બ્લેક કોફી (મોળી અથવા ઓછી ખાંડવાળી) પીવી એ સૌથી સુરક્ષિત અને વ્યાવહારિક રીત છે. તેમજ કોફી હંમેશા દિવસના ભાગમાં જ પી લેવી જોઈએ, રાત્રે મોડે સુધી કોફી પીવાથી ઊંઘ બગડે છે, જે આડકતરી રીતે લિવર અને મેટાબોલિઝમને નુકસાન કરે છે.
ખાસ નોંધ એ પણ લેવી જરૂરી છે કે વધુ પડતી કોફી બધાના શરીરને માફક નથી આવતી. જે લોકોને હાઈ બ્લડ પ્રેશર (બીપી), હૃદયના ધબકારાની અનિયમિતતા, એન્ઝાયટી (ચિંતા/ગભરામણ), અનિદ્રા (Sleep Disorder) ની સમસ્યા હોય અથવા જે મહિલાઓ ગર્ભવતી હોય, તેમણે પોતાના ડોક્ટરની સલાહ લીધા પછી જ કોફીની માત્રા નક્કી કરવી જોઈએ. લિવરને હેલ્ધી રાખવા માટે કોફીને એક સપોર્ટિવ પાર્ટનર બનાવો, નહી કે આખી લાઈફસ્ટાઈલનો વિકલ્પ!
