ડાંગ આરોગ્ય વિભાગમાં કૌભાંડનો પર્દાફાશ: આઉટસોર્સ કર્મચારીઓ સાથે આર્થિક શોષણનો ગંભીર આક્ષેપ
ડાંગ જેવા આદિવાસી અને અંતરિયાળ જિલ્લામાં આરોગ્ય સેવાઓનો પાયો આઉટસોર્સિંગ કર્મચારીઓ પર ટકેલો છે. દિવસ-રાત જોયા વગર દર્દીઓની સેવા કરનારા આ કર્મચારીઓ હાલમાં એક મોટા આર્થિક કૌભાંડનો શિકાર બન્યા હોવાના આક્ષેપો સામે આવ્યા છે. ડાંગ જિલ્લા આરોગ્ય વિભાગમાં કાર્યરત આ કર્મચારીઓ સાથે થયેલી આર્થિક છેતરપિંડીએ માત્ર વહીવટી તંત્રમાં જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર જિલ્લામાં ભારે આક્રોશ જન્માવ્યો છે. મહેસાણાની એક એજન્સી દ્વારા કરવામાં આવેલા આ કથિત કારનામાએ ‘શોષણ’ની નવી વ્યાખ્યા લખી દીધી છે.
કોન્ટ્રાક્ટ રિન્યુ કરવાના બહાને લાખોનું કૌભાંડ
આ સમગ્ર કૌભાંડની પદ્ધતિ અત્યંત ચોંકાવનારી છે. આક્ષેપ મુજબ, મહેસાણા સ્થિત ‘અલ્ટ્રા મોર્ડન એજન્સી’ દ્વારા કર્મચારીઓના કોન્ટ્રાક્ટ રિન્યુ (નવીકરણ) કરવાના બહાને તેમને એજન્સીની ઓફિસે બોલાવવામાં આવ્યા હતા. ત્યાં કર્મચારીઓના બેંક ખાતામાં આશરે ₹૫૨,૦૦૦ જેવી માતબર રકમ જમા કરાવવામાં આવી હતી. કર્મચારીઓને લાગ્યું કે આ તેમના પગારનો કોઈ ભાગ કે બાકી રકમ હશે, પરંતુ વાસ્તવિકતા તો કંઈક અલગ જ હતી.
તુરંત જ, એજન્સીના સંચાલકોએ કર્મચારીઓ પર દબાણ લાવીને તે જ રકમ તેમના ખાતામાંથી પરત મેળવી લીધી હતી. આ માત્ર એક કે બે કર્મચારીઓ સાથે નથી થયું, પરંતુ લગભગ ૧૦૦ જેટલા કર્મચારીઓ આ ખેલનો શિકાર બન્યા હોવાની આશંકા છે. જો આ આંકડો સાચો હોય, તો કૌભાંડની કુલ રકમ ₹૬૦ લાખને પણ વટાવી જાય તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
નોકરી ગુમાવવાનો ડર અને માનસિક ત્રાસ
સૌથી વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે કર્મચારીઓને ડરાવવામાં આવ્યા હતા. જો કોઈ કર્મચારી આ રકમ પરત આપવાનો ઇનકાર કરે, તો તેને સીધી નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવાની ધમકી આપવામાં આવતી હતી. ડાંગ જેવા પછાત વિસ્તારમાં રોજગારી મેળવવી પહેલેથી જ મુશ્કેલ છે, અને તેનો જ ગેરલાભ લઈને આ એજન્સીએ કર્મચારીઓની મજબૂરી સાથે ચેડાં કર્યા છે. આ એક પ્રકારની આર્થિક ગુલામી જેવું છે, જ્યાં કર્મચારી પોતાનો જ હક્કનો પગાર કે રકમ પણ પોતાની પાસે રાખી શકતો નથી.
જિલ્લા આરોગ્ય વિભાગની તપાસ અને જવાબદારી
જ્યારે કર્મચારીઓનું શોષણ ચરમસીમાએ પહોંચ્યું, ત્યારે તેમણે એકજૂથ થઈને અવાજ ઉઠાવ્યો. આ મામલાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને, ડાંગ જિલ્લાના આરોગ્ય અધિકારી ડો. એચ.એમ. ગામિતે તાત્કાલિક અસરથી તપાસના આદેશ આપ્યા છે. કર્મચારીઓની ફરિયાદના આધારે હવે જિલ્લા આરોગ્ય તંત્ર આ મામલે ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરી રહ્યું છે. જોકે, પ્રશ્ન એ થાય છે કે, શું આ એજન્સીને કોન્ટ્રાક્ટ આપતી વખતે તેમના ભૂતકાળ કે કાર્યશૈલીની કોઈ ચકાસણી કરવામાં આવી હતી? શું જવાબદાર અધિકારીઓની રહેમનજર વગર આટલું મોટું કૌભાંડ શક્ય છે?
એજન્સીની કામગીરી પર ઉઠતા પ્રશ્નો
મહેસાણાની આ અલ્ટ્રા મોર્ડન એજન્સી સામે ઉઠેલા આક્ષેપો માત્ર ડાંગ પૂરતા સીમિત ન હોઈ શકે. સરકારી કામગીરીમાં ખાનગી એજન્સીઓનું વર્ચસ્વ વધ્યું છે, પરંતુ તેમના પર દેખરેખ રાખનારું તંત્ર ક્યાં છે? જ્યારે કર્મચારીઓ સાથે આવું વર્તન કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે સરકારી સેવાઓ પર પણ સીધી અસર કરે છે. કર્મચારીઓ માનસિક રીતે ભાંગી પડે તો તેઓ દર્દીઓને શું સેવા આપશે? આ કૌભાંડે એ પણ સાબિત કર્યું છે કે ગરીબ અને સામાન્ય કર્મચારીઓ પર થતા અન્યાય સામે કડક કાયદાકીય જોગવાઈ હોવી અત્યંત જરૂરી છે.
