મગ, ચોળી અને ગુવારના પાકમાં વધુ ઉત્પાદન માટે સંકલિત રોગ-જીવાત નિયંત્રણ અંગે ખેડૂતોને મહત્વપૂર્ણ સૂચનો
રાજ્યના ખેડૂતો માટે ઉનાળુ સીઝનમાં મગ, ચોળી અને ગુવાર જેવા કઠોળ પાકો લેવાની આ ઉત્તમ તક છે. જોકે, વધતા તાપમાન અને વાતાવરણના ફેરફારને કારણે પાકમાં રોગ અને જીવાત આવવાનો ડર રહે છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે સરદાર કૃષિનગર દાંતીવાડા કૃષિ યુનિવર્સિટીએ એક વૈજ્ઞાનિક માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે. આ માર્ગદર્શિકામાં બિયારણની માવજતથી લઈને પાકની લણણી સુધીના એવા ઉપાયો બતાવવામાં આવ્યા છે, જેનાથી ખેડૂતો ખેતીનો ખર્ચ ઘટાડીને વધુ ઉત્પાદન અને નફો મેળવી શકે છે.
મગ અને ગુવારમાં રોગ નિયંત્રણ માટેના અસરકારક ઉપાયો
માર્ગદર્શિકા મુજબ ખેડૂતોએ હંમેશા રોગ સામે લડી શકે તેવી જાતો જ વાવવી જોઈએ. મગ અને ગુવારમાં જોવા મળતા ‘બેક્ટેરીયલ બ્લાઇટ’ રોગને રોકવા માટે વાવણી કરતા પહેલા બિયારણને સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન સલ્ફેટના દ્રાવણમાં ૩૦ મિનિટ પલાળીને સુકવ્યા બાદ વાવવા જોઈએ. જો પાક ઉગ્યા પછી રોગ દેખાય, તો ૧૦ લિટર પાણીમાં ૧ ગ્રામ સ્ટ્રેપ્ટોસાયક્લીન અથવા કોપર ઓક્સીક્લોરાઇડ ભેળવીને છંટકાવ કરવો જોઈએ. આ ઉપરાંત, પાન પરના ટપકાં કે ભૂકી છારો જેવા રોગો માટે હેક્ઝાકોનાઝોલ અથવા કાર્બેન્ડેઝીમ જેવી દવાઓનો ૧૨ થી ૧૫ દિવસના અંતરે છંટકાવ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
ચૂસિયા જીવાતો અને ઇયળોથી પાકને બચાવવાની પદ્ધતિ
પાકમાં આવતી સફેદમાખી, તડતડીયાં અને લીફ વેબર જેવી ચૂસિયા જીવાતોને રોકવા માટે શરૂઆતમાં ૧૦ લિટર પાણીમાં ૩૦ મી.લી. લીમડાનું તેલ ભેળવી છંટકાવ કરવો હિતાવહ છે. જો ઉપદ્રવ વધુ હોય તો જ ઇમીડાક્લોપ્રીડ અથવા એસીફેટ જેવી રાસાયણિક દવાઓનો ઉપયોગ કરવો. શિંગ કોરી ખાનાર ઇયળ માટે જ્યારે પાકમાં ૫૦ ટકા ફૂલ આવે ત્યારે સ્પીનોસાડ અથવા ઇમાબેક્ટીન બેન્ઝોએટનો પ્રથમ છંટકાવ કરવો અને જરૂર જણાય તો ૧૦ દિવસ પછી બીજો છંટકાવ કરવો. પીળા પચરંગીયા જેવા વાયરસ જન્ય રોગોને અટકાવવા સફેદમાખીનું નિયંત્રણ કરવું ખૂબ જરૂરી છે.
સુરક્ષિત ખેતી માટે જરૂરી સાવચેતી અને સંપર્ક
ખેડૂતોએ કોઈપણ દવાનો વપરાશ કરતા પહેલા તેના લેબલ પર આપેલી સૂચનાઓ ખાસ વાંચવી જોઈએ અને ભલામણ કરેલા ડોઝ મુજબ જ દવાનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. દવા છાંટતી વખતે પાક અને રોગ મુજબની સાચી દવાની પસંદગી કરવી અનિવાર્ય છે. આ અંગે વધુ માહિતી કે માર્ગદર્શનની જરૂર હોય તો ખેડૂતોએ પોતાના નજીકના ગ્રામસેવક, ખેતી અધિકારી અથવા દાંતીવાડા કૃષિ યુનિવર્સિટીના વિસ્તરણ વિભાગનો સંપર્ક કરવો જોઈએ, જેથી ખેતીમાં થતું નુકસાન અટકાવી શકાય.
