ભારતીય સેનાની ઓપરેશનલ તાકાતમાં મોટો ઉછાળો: ફિલ્ડ કમાન્ડરોની નાણાકીય સત્તા બમણી કરાઈ
ભારતીય સેનાની ઓપરેશનલ તૈયારીઓ અને યુદ્ધ ક્ષમતાને વધુ ધારદાર બનાવવા માટે રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહના નેતૃત્વમાં સંરક્ષણ મંત્રાલયે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. મંત્રાલયે ફિલ્ડ કમાન્ડરો અને વિવિધ સ્તરના અધિકારીઓની નાણાકીય સત્તામાં ૧૦૦ ટકા જેટલો અથવા તેનાથી પણ વધુ વધારો કર્યો છે. પાંચ વર્ષના લાંબા ગાળા બાદ લેવાયેલો આ નિર્ણય ભારતીય સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં એક મોટા સુધારા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. આ ફેરફારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જરૂરિયાતના સમયે જરૂરી સાધનો અને આધુનિક ટેકનોલોજીની ખરીદીમાં આવતા અવરોધોને દૂર કરી, નિર્ણયો લેવાની પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી બનાવવાનો છે.
શું છે નવો બદલાવ અને તેનું મહત્વ?
સરકારના આ નિર્ણયથી સેનાના ફિલ્ડ કમાન્ડરો હવે ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર ઝડપથી નિર્ણયો લઈ શકશે. અત્યાર સુધી ખરીદી પ્રક્રિયામાં જે જટિલતાઓ અને લાંબી પ્રક્રિયાઓ નડતી હતી, તેમાં હવે રાહત મળશે. એક અંદાજ મુજબ, આ ફેરફારથી ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં આશરે ૧.૨૫ લાખ કરોડ રૂપિયાની ખરીદી પ્રક્રિયાને વેગ મળશે. આ નિર્ણયથી માત્ર ઉપકરણોની ખરીદી જ નહીં, પરંતુ સંશોધન અને વિકાસ (R&D) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી પ્રોજેક્ટ્સને પણ ગતિ મળશે, જે લાંબા ગાળે ભારતની વિદેશી શસ્ત્રો પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે.
અધિકારીઓની ખરીદ મર્યાદામાં કેટલો વધારો થયો?
નાણાકીય સત્તામાં કરવામાં આવેલો આ વધારો વિવિધ સ્તરે કરવામાં આવ્યો છે:
આર્મી કમાન્ડર્સ અને સમકક્ષ અધિકારીઓ: તેમની ખરીદ મર્યાદા જે અગાઉ ૩૦ કરોડ રૂપિયા હતી, તેને વધારીને સીધી ૧૦૦ કરોડ રૂપિયા કરી દેવામાં આવી છે.
સર્વિસ ચીફ સ્તરના અધિકારીઓ: તેમના માટે આ મર્યાદા ૭૫ કરોડ રૂપિયાથી વધારીને ૧૨૫ કરોડ રૂપિયા કરવામાં આવી છે.
આ મોટો વધારો દર્શાવે છે કે સરકાર સેનાના ટોચના કમાન્ડરોની નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા પર ભરોસો મૂકી રહી છે, જેથી સરહદ પર કે યુદ્ધના મોરચે કોઈ પણ પ્રકારની વિલંબકારી પ્રક્રિયા વગર સાધનો ઉપલબ્ધ કરાવી શકાય.
સ્વદેશી ઉત્પાદન અને સંયુક્ત ખરીદીને પ્રાધાન્ય
આ સુધારાનો સૌથી મહત્વનો પાસું ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ના સંકલ્પને સાકાર કરવાનો છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયે આ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વધારાની સત્તાનો ઉપયોગ ખાસ કરીને સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, ત્રણેય સેનાઓ (આર્મી, નેવી અને એરફોર્સ) વચ્ચે ‘જોઇન્ટ પ્રોક્યોરમેન્ટ’ એટલે કે સંયુક્ત ખરીદીને પણ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે. જે સેના ‘લીડ સર્વિસ’ તરીકે કામ કરશે, તેને સામાન્ય ખરીદી કરતા વધુ નાણાકીય સત્તાઓ આપવામાં આવી છે. આનાથી સંસાધનોનો વ્યય અટકશે અને ખરીદી પ્રક્રિયામાં સુસંગતતા આવશે.
આધુનિક ટેકનોલોજી અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો
આજના આધુનિક યુદ્ધમાં ડ્રોન, એન્ટી-ડ્રોન સિસ્ટમ્સ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને સાયબર સિક્યોરિટી જેવા ક્ષેત્રો નિર્ણાયક છે. આ સાધનોની ખરીદીમાં ટેકનોલોજી ખૂબ ઝડપથી બદલાતી રહે છે. અગાઉની જટિલ પ્રક્રિયાઓને કારણે ઘણીવાર અધ્યતન ટેકનોલોજી મેળવવામાં મોડું થતું હતું, પરંતુ હવે ફિલ્ડ કમાન્ડરો પાસે વધુ સત્તા હોવાથી તેઓ નવીનતમ સાધનોની ખરીદી કરી શકશે. આ નિર્ણયથી ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય સેનાને વધુ સ્માર્ટ અને વધુ સજ્જ બનાવવાનો સરકારનો લક્ષ્યાંક છે.
