દિલ્હીનું ₹1.03 લાખ કરોડનું ભવ્ય બજેટ: શિક્ષણ, આરોગ્ય અને પરિવહન પર સૌથી વધુ ભાર
મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તાના નેતૃત્વમાં દિલ્હી સરકાર દ્વારા નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે ₹1,03,700 કરોડનું બજેટ રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ બજેટમાં મહિલાઓ, વિદ્યાર્થીનીઓ અને ટ્રાન્સજેન્ડર સમુદાય માટે અનેક મોટી આર્થિક અને સામાજિક સુધારણાઓની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ગત વર્ષની સરખામણીમાં આ વખતે બજેટમાં આશરે ₹3,700 કરોડનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
આ વર્ષના બજેટની થીમ ‘વિકસિત દિલ્હી, હરિત દિલ્હી’ રાખવામાં આવી છે. જેમાં શિક્ષણ, આરોગ્ય, પરિવહન અને પર્યાવરણને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. બજેટના કુલ હિસ્સામાંથી ₹62,550 કરોડ વિવિધ યોજનાઓ અને પ્રોજેક્ટ્સ પાછળ ખર્ચાશે, જ્યારે ₹41,150 કરોડ મહેસૂલી અને મૂડીગત ખર્ચ માટે ફાળવવામાં આવ્યા છે.
આવક અને ખર્ચનું ગણિત
સરકારની આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત GST રહેશે, જેમાંથી આશરે ₹43,500 કરોડ મળવાનો અંદાજ છે. કુલ કર આવક ₹74,000 કરોડ રહેવાની અપેક્ષા છે. આ ઉપરાંત, કેન્દ્ર સરકારની વિવિધ યોજનાઓ અને સહાય દ્વારા પણ ભંડોળ મેળવવામાં આવશે. બજેટની ખાધને પહોંચી વળવા માટે સરકાર બજારમાંથી ₹16,700 કરોડની લોન લેવાનું પણ આયોજન કરી રહી છે.
ખર્ચની દ્રષ્ટિએ શિક્ષણ ક્ષેત્રને સૌથી વધુ મહત્વ અપાયું છે. શિક્ષણ પાછળ ₹19,326 કરોડ (કુલ બજેટના 18.64%) ફાળવવામાં આવ્યા છે. ત્યારબાદ આરોગ્ય માટે ₹13,034 કરોડ અને પરિવહન તેમજ રસ્તાઓ માટે ₹12,613 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. સામાજિક સુરક્ષા અને શહેરી વિકાસ માટે પણ મોટા પાયે ભંડોળ ફાળવવામાં આવ્યું છે.
શિક્ષણ અને આરોગ્ય ક્ષેત્રે મોટા એલાન
શિક્ષણ પર વિશેષ ધ્યાન આપતા સરકાર નવી શાળાઓના નિર્માણ માટે ₹200 કરોડ ખર્ચશે. વિદ્યાર્થીનીઓને સાયકલ આપવા માટે ₹90 કરોડ અને તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને લેપટોપ આપવા માટે ₹10 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. સ્માર્ટ ક્લાસરૂમ અને ટેકનિકલ શિક્ષણને પણ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.
આરોગ્ય ક્ષેત્રે, સરકાર 750 થી વધુ નવા હેલ્થ સેન્ટર ખોલવાની તૈયારીમાં છે. હોસ્પિટલોમાં નવી મશીનરી અને દવાઓ માટે ₹787 કરોડ ફાળવાયા છે. નવજાત શિશુઓની તપાસ માટે ખાસ “ANMOL” યોજના શરૂ કરવામાં આવશે, જ્યારે આયુષ્માન યોજનાના વિસ્તાર માટે ₹202 કરોડ ખર્ચાશે.
મહિલા સશક્તિકરણ અને સામાજિક કલ્યાણ
મહિલાઓ માટે બજેટમાં ઘણી ભેટ આપવામાં આવી છે. ‘લખપતિ બેટી’ યોજના અને મહિલાઓ-ટ્રાન્સજેન્ડર માટે ફ્રી બસ મુસાફરીની સુવિધા ચાલુ રહેશે. આ સુવિધા માટે ₹450 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, મહિલા સમૃદ્ધિ યોજના માટે ₹5,110 કરોડ અને મફત ગેસ સિલિન્ડર યોજના માટે ₹260 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે.
પર્યાવરણ અને પરિવહન: ‘ગ્રીન દિલ્હી’ તરફ પ્રયાણ
પ્રદૂષણ ઘટાડવા અને પર્યાવરણની જાળવણી માટે કુલ બજેટના 21.44% એટલે કે ₹22,236 કરોડ ‘ગ્રીન બજેટ’ તરીકે નક્કી કરાયા છે. પરિવહન ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવવા માટે સરકાર 6,130 નવી ઈલેક્ટ્રિક બસો ખરીદશે, જેથી 2027 સુધીમાં કુલ બસોની સંખ્યા 7,500 સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય છે. મેટ્રોના વિસ્તાર માટે પણ ₹2,885 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે.
શહેરી વિકાસના ભાગરૂપે 750 કિમી રસ્તાઓનું પુનઃનિર્માણ કરવામાં આવશે અને અનધિકૃત કોલોનીઓના વિકાસ માટે ₹800 કરોડનો ખર્ચ કરાશે. ડિજિટલ ગવર્નન્સને પ્રોત્સાહન આપવા માટે જમીનના રેકોર્ડ્સને ડિજિટલ કરવામાં આવશે અને નીતિ નિર્માણ માટે “DITI” નામનું નવું થિંક ટેન્ક બનાવવામાં આવશે.
