વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે ભારત માટે રાહતના સમાચાર: નાણાકીય વર્ષ 2026-27માં GDP ગ્રોથ 6.8% સુધી રહેવાનો ડેલૉઇટનો અંદાજ

આજે જ્યારે આખું વિશ્વ આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને ભૂ-રાજકીય તણાવ (Geopolitical Tensions) નો સામનો કરી રહ્યું છે, ત્યારે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે એક ખૂબ જ સકારાત્મક અને પ્રોત્સાહક અહેવાલ સામે આવ્યો છે. વિશ્વની અગ્રણી પ્રોફેશનલ સર્વિસિસ ફર્મ ડેલૉઇટ ઇન્ડિયા (Deloitte India) ના તાજેતરના અંદાજ મુજબ, આગામી નાણાકીય વર્ષ 2026-27 (FY27) માં ભારતનો આર્થિક વિકાસ દર (GDP Growth) 6.5% થી 6.8% ની વચ્ચે રહેવાની પ્રબળ સંભાવના છે.

ગ્લોબલ માર્કેટમાં ચાલી રહેલી ઉથલપાથલ વચ્ચે આ આંકડો દર્શાવે છે કે ભારતીય અર્થતંત્રના પાયા હજુ પણ મજબૂત છે. ડેલૉઇટનું માનવું છે કે વર્ષના આગામી ભાગમાં સ્થાનિક માંગ અને વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓમાં સુધારો થવાથી આર્થિક ગતિવિધિઓ વધુ વેગ પકડશે.

વર્ષના ઉત્તરાર્ધમાં તેજી આવવાના મુખ્ય કારણો

ડેલૉઇટ ઇન્ડિયાના આર્થિક અંદાજ (Economic Outlook) રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે નાણાકીય વર્ષના બીજા ભાગમાં એટલે કે ઉત્તરાર્ધમાં ભારતની આર્થિક પ્રગતિની ગતિ વધુ ઝડપી બનશે. આ તેજી પાછળ મુખ્યત્વે ત્રણ પરિબળો કામ કરશે:

1. તહેવારોની સીઝન અને સ્થાનિક માંગ (Festive Demand)

ભારતમાં તહેવારોની સીઝન દરમિયાન ખરીદીમાં મોટો ઉછાળો આવે છે. ઓટોમોબાઈલ, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, રીઅલ એસ્ટેટ અને એફએમસીજી (FMCG) જેવા ક્ષેત્રોમાં આ સમયે માગ સર્વોચ્ચ સ્તરે હોય છે, જે આખા દેશના ઉત્પાદન અને સેવા ક્ષેત્રને મોટો વેગ આપે છે.

2. વ્યાજ દરોમાં સંભવિત રાહત (Interest Rate Cuts)

આવનારા મહિનાઓમાં સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા વ્યાજ દરોમાં રાહત આપવામાં આવી શકે છે. જો વ્યાજ દરો ઘટશે, તો સામાન્ય નાગરિકો માટે હોમ લોન, કાર લોન અને બિઝનેસ લોન સસ્તી થશે, જેનાથી બજારમાં લિક્વિડિટી (નાણાંનો પ્રવાહ) વધશે અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને નવું બળ મળશે.

3. વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓમાં ધીમો સુધારો

રિપોર્ટ અનુસાર, અત્યારે ભલે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પડકારો હોય, પરંતુ વર્ષના બીજા ભાગમાં વૈશ્વિક બજારો અને સપ્લાય ચેઇનમાં ધીમે-ધીમે સુધારો થવાની અપેક્ષા છે, જેની સીધી પોઝિટિવ અસર ભારતના નિકાસ (Exports) પર જોવા મળશે.

વૈશ્વિક તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની કટોકટી

વર્ષ 2026 ની શરૂઆતમાં ભારતનું અર્થતંત્ર ખૂબ જ સંતુલિત અને મજબૂત સ્થિતિમાં હતું. પરંતુ ત્યારબાદ મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં વધેલા ભૂ-રાજકીય તણાવે વૈશ્વિક વેપારના સમીકરણો બદલી નાખ્યા છે. ખાસ કરીને વૈશ્વિક વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતો દરિયાઈ માર્ગ ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) આ તણાવને કારણે પ્રભાવિત થયો છે.

આ વ્યૂહાત્મક માર્ગ પ્રભાવિત થવાને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) અને અન્ય આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની કિંમતોમાં ભારે ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરતું હોવાથી, આ આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટીની સીધી અસર ભારતના વેપાર ખાધ (Trade Deficit), વિદેશી રોકાણ (FDI) ના પ્રવાહ અને ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્ય પર પડી છે.

RBI નો અંદાજ અને ગત વર્ષની સરખામણી

વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલી આ અનિશ્ચિતતાને કારણે માત્ર ડેલૉઇટ જ નહીં, પરંતુ દેશની મધ્યસ્થ બેંક એટલે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ પણ સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવ્યું છે. આરબીઆઈએ તાજેતરમાં જ ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટેના જીડીપી ગ્રોથના અંદાજને 6.9% થી સહેજ ઘટાડીને 6.6% કર્યો છે.

અહીં એ નોંધવું જરૂરી છે કે અગાઉના નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં ભારતની અર્થવ્યવસ્થાએ 7.7% નો શાનદાર વિકાસ દર નોંધાવ્યો હતો. તેની સરખામણીએ આગામી વર્ષનો અંદાજ થોડો ઓછો છે, પરંતુ વૈશ્વિક મંદીના માહોલને જોતા 6.5% થી વધુનો ગ્રોથ રેટ પણ ભારતને વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા અર્થતંત્રોમાં મોખરે રાખશે.

અર્થતંત્ર સામેના આંતરિક અને બાહ્ય જોખમો

ડેલૉઇટના અર્થશાસ્ત્રી રુમકી મજુમદારના જણાવ્યા અનુસાર, વૈશ્વિક વાતાવરણ પહેલા કરતા વધુ અણધાર્યું અને પડકારજનક બન્યું છે. જો કે, રિઝર્વ બેંકની સમયસરની નાણાકીય નીતિઓ અને સરકારના આર્થિક પગલાં આ પડકારોની અસરને ઘણી હદ સુધી રોકવામાં સક્ષમ છે. તેમ છતાં, ભારતીય અર્થતંત્ર સામે કેટલાક મોટા જોખમો હજુ પણ તોળાઈ રહ્યા છે:

• અલ નીનો અને નબળું ચોમાસું: ભારતીય અર્થતંત્રનો મોટો હિસ્સો હજુ પણ કૃષિ પર નિર્ભર છે. ‘અલ નીનો’ ની અસરને કારણે જો ચોમાસું નબળું રહેશે, તો કૃષિ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.

• મોંઘવારી (Inflation): કૃષિ ઉત્પાદન ઘટવાના કારણે ખાદ્ય પદાર્થોની કિંમતો વધી શકે છે. મોંઘવારી વધવાથી સામાન્ય માણસની ખરીદશક્તિ પ્રભાવિત થાય છે.

• કાચા તેલના ભાવ: મધ્ય પૂર્વના સંકટને કારણે જો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ સતત ઊંચા રહેશે, તો ભારતમાં ઈંધણ અને પરિવહન ખર્ચ વધશે, જે આડકતરી રીતે મોંઘવારીને આમંત્રણ આપશે.

મુક્ત વેપાર કરારો (FTA) અને ભવિષ્યની વ્યૂહરચના

આ તમામ પડકારો વચ્ચે ભારત માટે સૌથી સકારાત્મક પાસું એ છે કે ભારત સરકાર અત્યારે વિશ્વના અગ્રણી દેશો સાથે ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ (FTA) એટલે કે મુક્ત વેપાર કરારો કરવા માટે ખૂબ જ સક્રિયતાથી કામ કરી રહી છે. આ કરારોને કારણે ભારતીય કંપનીઓ અને ઉત્પાદકો માટે વિદેશી બજારોના દરવાજા ખુલશે, ટેરિફમાં રાહત મળશે અને નિકાસમાં મોટો ઉછાળો આવશે.

જો કે, ડેલૉઇટના અહેવાલમાં સ્પષ્ટ ચેતવણી પણ આપવામાં આવી છે કે માત્ર નવા વિદેશી બજારો મેળવી લેવા પૂરતું નથી. વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધામાં ટકી રહેવા માટે ભારતે આંતરિક સ્તરે મોટા સુધારાઓ કરવા પડશે, જેમાં નીચેની બાબતો અનિવાર્ય છે:

1. સ્થાનિક ઉદ્યોગોનું મજબૂતીકરણ: ભારતીય મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને ગ્લોબલ સ્ટાન્ડર્ડનું બનાવવું પડશે.

2. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સપ્લાય ચેઇન: દેશની અંદર લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવા માટે રોડ, રેલવે અને પોર્ટ્સ નેટવર્કને વધુ મજબૂત બનાવવું પડશે.

3. સરળ વ્યાપાર નીતિઓ (Ease of Doing Business): વેપાર કરવા માટેના નિયમો અને મંજૂરીઓની પ્રક્રિયા વધુ સરળ અને ડિજિટલ બનાવવી પડશે.

4. કૌશલ્ય વિકાસ (Skill Development): નવી ટેક્નોલોજી અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના યુગમાં યુવાધનને આધુનિક કૌશલ્યોથી સજ્જ કરવું પડશે.

એકંદરે, ડેલૉઇટ ઇન્ડિયાનો આ અહેવાલ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સંકટો અને અનિશ્ચિતતાઓ છતાં ભારતની આર્થિક ગાડી સાચા પાટા પર દોડી રહી છે. જો સરકાર અને નીતિઘડવૈયાઓ સ્થાનિક પડકારો જેવા કે મોંઘવારી અને કૃષિ ક્ષેત્રની સમસ્યાઓનું યોગ્ય સંચાલન કરી લેશે, તો નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ભારત માટે આર્થિક પ્રગતિનું એક નવું પ્રકરણ સાબિત થઈ શકે છે.