જીવામૃત, બીજામૃત અને મિશ્ર પાક પદ્ધતિથી ખેતી ખર્ચ ઘટાડવા અંગે ધોરાજીમાં ખેડૂત તાલીમ કાર્યક્રમ
રાજકોટ જિલ્લાના ધોરાજી તાલુકાના તોરણીયા ગામે ‘ગુજરાત પ્રાકૃતિક કૃષિ વિકાસ બોર્ડ’ અને ‘આત્મા પ્રોજેક્ટ’ના સંયુક્ત ઉપક્રમે રવિ પાક માટે પ્રાકૃતિક ખેતી અંગેની વિશેષ તાલીમ યોજાઈ હતી. જેમાં ખેડૂતોને રાસાયણિક ખેતી છોડી કુદરતી પદ્ધતિ અપનાવવા પ્રેરિત કરવામાં આવ્યા હતા.
પ્રાકૃતિક કૃષિના પાંચ સ્તંભોનું માર્ગદર્શન
તાલીમ દરમિયાન નિષ્ણાતો દ્વારા પ્રાકૃતિક ખેતીના મુખ્ય ઘટકો વિશે ઊંડાણપૂર્વક સમજૂતી આપવામાં આવી હતી:
-
જીવામૃત અને બીજામૃત: દેશી ગાયના છાણ અને ગૌમૂત્રમાંથી બનતા આ ઘટકો પાકને પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે અને બીજને રોગમુક્ત રાખે છે.
-
આચ્છાદન (Mulching): જમીનમાં ભેજ જાળવી રાખવા અને જમીનના સૂક્ષ્મ જીવાણુઓના રક્ષણ માટે આ પદ્ધતિ ખૂબ જ ઉપયોગી છે.
-
વાપ્સા (Moisture): જમીનમાં હવા અને પાણીનું યોગ્ય સંતુલન જળવાય તે માટેની વૈજ્ઞાનિક સમજ આપવામાં આવી.
-
મિશ્ર પાક પદ્ધતિ: એક સાથે અલગ-અલગ પાક લેવાથી જમીનની ફળદ્રુપતા વધે છે અને જોખમ ઘટે છે.
સ્વાસ્થ્ય અને અર્થતંત્રમાં પરિવર્તન
પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવાથી ખેડૂત અને ગ્રાહક બંનેને થતા ફાયદાઓ પર ભાર મુકાયો હતો:
૧. ખર્ચમાં ધરખમ ઘટાડો: મોંઘા રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોની જરૂર પડતી નથી, જેથી ખેડૂતોની બચત વધે છે.
૨. જમીનનું સ્વાસ્થ્ય: જમીનમાં ઓર્ગેનિક કાર્બનનું પ્રમાણ વધે છે અને જમીન પોચી અને ફળદ્રુપ બને છે.
૩. ઝેરમુક્ત અન્ન: આ પદ્ધતિથી પકવેલા શાકભાજી અને અનાજ પરિવારના સ્વાસ્થ્ય માટે હિતાવહ છે અને કેન્સર જેવા રોગોથી બચાવે છે.
આ કાર્યક્રમમાં માસ્ટર ટ્રેનર પૂજાબહેન રાતીયા અને એગ્રી આસિસ્ટન્ટ પૂજાબહેન પરમારે ખેડૂતોના વિવિધ પ્રશ્નોના ઉકેલ આપી તેમને પ્રાયોગિક માર્ગદર્શન પૂરું પાડ્યું હતું.
