શું તમારે સાયન્ટિસ્ટ બનવું છે? IISER પુણે લાવ્યું છે ‘ટુ-ઇન-વન’ ડિગ્રીનો સુવર્ણ અવસર
શું તમે પણ એવા વિદ્યાર્થીઓમાંથી એક છો જેનું સપનું વૈજ્ઞાનિક (Scientist) બનવાનું છે, પરંતુ માસ્ટર ડિગ્રી (MSc) અને પછી પીએચડીના લાંબા સફરનો વિચાર કરીને ગભરાઈ રહ્યા છો? સામાન્ય રીતે વિદ્યાર્થીઓને લાગે છે કે પીએચડી સુધી પહોંચવા માટે પહેલા બે વર્ષ માસ્ટર્સ કરો, પછી NET-JRF જેવી અઘરી પરીક્ષાઓ પાસ કરો અને ત્યારે જઈને ક્યાંક રિસર્ચની શરૂઆત થશે. પરંતુ હવે સમય બદલાઈ રહ્યો છે.
પુણે સ્થિત દેશની પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થા ભારતીય વિજ્ઞાન શિક્ષણ અને સંશોધન સંસ્થાન (IISER Pune) એ એક એવો રસ્તો કાઢ્યો છે, જેનાથી તમે ગ્રેજ્યુએશન પછી તરત જ સીધા રિસર્ચની દુનિયામાં કદમ રાખી શકો છો. ચાલો જાણીએ IISER પુણેના આ ‘ઇન્ટિગ્રેટેડ પીએચડી પ્રોગ્રામ’ વિશે બધું જ.
શું છે આ ઇન્ટિગ્રેટેડ પીએચડી (iPh.D) પ્રોગ્રામ?
સાદા શબ્દોમાં કહીએ તો આ એક ‘ટુ-ઇન-વન’ પ્રોગ્રામ છે. સામાન્ય રીતે વિદ્યાર્થીઓ પહેલા 2 વર્ષની માસ્ટર ડિગ્રી કરે છે અને પછી 4-5 વર્ષની પીએચડી. એટલે કે કુલ 6-7 વર્ષનો સમય લાગે છે. પરંતુ IISER પુણેનો ઇન્ટિગ્રેટેડ પ્રોગ્રામ આ બંનેને એકસાથે જોડી દે છે.
-
શરૂઆતનો તબક્કો: આ કોર્સના પહેલા બે વર્ષ સઘન અભ્યાસ (Coursework) પર કેન્દ્રિત હોય છે, જે માસ્ટર ડિગ્રીની સમકક્ષ હોય છે.
-
રિસર્ચ ફેઝ: બે વર્ષનો અભ્યાસ પૂરો કર્યા પછી, વિદ્યાર્થીઓ સીધા જ તેમના રિસર્ચ પ્રોજેક્ટ પર કામ શરૂ કરી દે છે.
-
બેવડી ડિગ્રી: આ પ્રોગ્રામની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે કોર્સ પૂરો થવા પર વિદ્યાર્થીને M.Sc. (માસ્ટર ઓફ સાયન્સ) અને Ph.D. (પીએચડી) બંને ડિગ્રીઓ એકસાથે આપવામાં આવે છે. આનાથી માત્ર સમય જ નથી બચતો, પરંતુ વિદ્યાર્થીને શરૂઆતથી જ રિસર્ચ માઇન્ડસેટ (Research Mindset) વિકસાવવાની તક મળે છે.
કયા વિદ્યાર્થીઓ અરજી કરી શકે? (Eligibility)
જો તમે વિજ્ઞાન (Science) ની કોઈપણ શાખામાં તમારી બેચલર ડિગ્રી એટલે કે ગ્રેજ્યુએશન પૂરું કર્યું હોય, તો તમે આ સુવર્ણ તક માટે પાત્ર છો. હાલમાં IISER પુણે મુખ્યત્વે બે મુખ્ય વિભાગોમાં આ પ્રોગ્રામ ઓફર કરી રહ્યું છે:
-
બાયોલોજી (Biology): જો તમે જીવવિજ્ઞાન, બાયોટેકનોલોજી અથવા લાઇફ સાયન્સમાં રસ ધરાવો છો.
-
ફિઝિક્સ (Physics): જો ભૌતિક વિજ્ઞાનના નિયમો અને બ્રહ્માંડના રહસ્યો તમને રોમાંચિત કરે છે.
આ વિભાગોની અંદર વિદ્યાર્થીઓ તેમની પસંદગીના વિશિષ્ટ વિષયો (Specialization) માં સંશોધન કરી શકે છે.
પસંદગીની પ્રક્રિયા: કેવી રીતે મળશે એન્ટ્રી?
IISER પુણે જેવી પ્રીમિયમ સંસ્થામાં પ્રવેશ મેળવવો સરળ નથી, પરંતુ અશક્ય પણ નથી. અહીં પસંદગી પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે:
-
તબક્કો 1 (નેશનલ ટેસ્ટ): સૌથી પહેલા વિદ્યાર્થીનો એકેડેમિક રેકોર્ડ અને રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓનો સ્કોર જોવામાં આવે છે. તમારે JAM, JEST, NBHM અથવા JGEEBILS જેવી પરીક્ષાઓમાંથી કોઈપણ એક સારા સ્કોર સાથે પાસ કરવી પડશે.
-
તબક્કો 2 (ઇન્ટરવ્યુ): ટેસ્ટ સ્કોરના આધારે વિદ્યાર્થીઓને શોર્ટલિસ્ટ કરવામાં આવે છે અને તેમને કેમ્પસમાં ‘ઇન્ટરવ્યુ’ માટે બોલાવવામાં આવે છે.
-
અંતિમ પસંદગી: ખાસ ધ્યાન રાખવા જેવી બાબત એ છે કે અંતિમ મેરિટ લિસ્ટ સંપૂર્ણપણે ઇન્ટરવ્યુમાં તમારા પ્રદર્શનના આધારે તૈયાર કરવામાં આવે છે. અહીં તમારી વિષય પરની પકડ અને રિસર્ચ કરવાનો જુસ્સો જોવામાં આવે છે.
IISER પુણેમાં મળતી સુવિધાઓ
IISER પુણેમાં મળતી સુવિધાઓઆ સંસ્થા માત્ર ડિગ્રી આપવા માટે નહીં, પરંતુ ભવિષ્યના વૈજ્ઞાનિકો તૈયાર કરવા માટે જાણીતી છે. અહીં વિદ્યાર્થીઓને મળે છે:
-
વર્લ્ડ-ક્લાસ લેબ્સ: આધુનિક મશીનો અને સાધનોથી સજ્જ લેબોરેટરી.
-
એક્સપોઝર: દેશ અને દુનિયાના નામી વૈજ્ઞાનિકો સાથે સેમિનાર અને વર્કશોપમાં ચર્ચા કરવાની તક.
-
કોમ્પ્યુટર ફેસિલિટી: હાઈ-એન્ડ કમ્પ્યુટિંગ અને ડેટા એનાલિસિસ માટે શ્રેષ્ઠ વ્યવસ્થા.
અનામત અને નિયમોમાં છૂટછાટ
ભારત સરકારના નિયમોનું પાલન કરતા, અહીં SC, ST અને PwD (દિવ્યાંગ) કેટેગરીના ઉમેદવારોને વિશેષ છૂટ આપવામાં આવે છે. આ વર્ગો માટે કટ-ઓફ સ્કોર પણ સામાન્ય વર્ગની તુલનામાં 1.25 ગણો ઓછો રાખવામાં આવે છે, જેથી દરેક વર્ગના પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીને આગળ વધવાની તક મળે.
શું આ તમારા માટે યોગ્ય છે?
જો તમારું લક્ષ્ય માત્ર ડિગ્રી લેવાનું નહીં, પરંતુ વિજ્ઞાનમાં કંઈક નવું શોધવાનું છે, તો ગ્રેજ્યુએશન પછી અટકવાની જરૂર નથી. IISER પુણેનો આ પ્રોગ્રામ તમને એક પ્રોફેશનલ રિસર્ચર બનવા માટેનો શોર્ટકટ અને સોલિડ પ્લેટફોર્મ બંને પૂરા પાડે છે.
