ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિનો મોટો દાવો: ‘આપણે એક નવા યુગમાં પ્રવેશી રહ્યા છીએ, હવે આરબ દેશોનો બહિષ્કાર શક્ય નથી’
વૈશ્વિક રાજનીતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોના ઇતિહાસમાં એક નવો અધ્યાય લખાવા જઈ રહ્યો છે. લાંબા સમયથી પરસ્પર તણાવ અને પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહેલા અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડની ધરતી પર એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક બેઠકનો પ્રારંભ થયો છે. કતાર અને પાકિસ્તાનની સંયુક્ત મધ્યસ્થી હેઠળ યોજાઈ રહેલી આ વાટાઘાટો વૈશ્વિક સમીકરણો બદલવા માટે સક્ષમ માનવામાં આવી રહી છે. કતારના વિદેશ મંત્રાલયે આ સત્તાવાર જાહેરાત કરીને આશા વ્યક્ત કરી છે કે, આ ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકો બંને દેશો વચ્ચેના વિવાદોનો અંત લાવીને એક સ્થાયી અને લાંબા ગાળાના કરાર તરફ આગળ વધશે. આ વાટાઘાટોમાં બંને દેશો વચ્ચે ડિજિટલી હસ્તાક્ષરિત સમજૂતી પત્ર એટલે કે એમઓયુ (MoU) ના તમામ પાસાઓ પર ગંભીરતાથી ચર્ચા કરવામાં આવી રહી છે.
૨૧ જૂન ૨૦૨૬ ના રોજ વૈશ્વિક રાજદ્વારી મંચ પરથી એક મોટી ખુશખબર સામે આવી છે. કતારના વિદેશ મંત્રાલયે સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યું છે કે સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં કતાર અને પાકિસ્તાનની સક્રિય મધ્યસ્થતા હેઠળ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટોની ઔપચારિક શરૂઆત થઈ ગઈ છે. મંત્રાલયે આશા વ્યક્ત કરી છે કે આ બેઠક માત્ર કામચલાઉ સમજૂતી પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ આ મંત્રણાઓનું અંતિમ પરિણામ એક મજબૂત, સ્થાયી અને લાંબા ગાળાના વૈશ્વિક કરારમાં પરિણમશે. આ બેઠકનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ બંને દેશો વચ્ચે ડિજિટલી ડિઝાઇન કરાયેલ સમજૂતી પત્ર (MoU) છે, જેના તમામ જટિલ મુદ્દાઓ પર વરિષ્ઠ રાજદ્વારીઓ ચર્ચા કરી રહ્યા છે.
બેઠક પૂર્વેની મહત્વપૂર્ણ મુલાકાતો
આ મહાબેઠકની સત્તાવાર શરૂઆત થાય તે પહેલાં જ રાજદ્વારી સ્તરે ભારે હલચલ જોવા મળી હતી. ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડના લ્યુસર્ન નજીક ઓબરબર્ગમાં આવેલા પ્રખ્યાત બર્ગનસ્ટોક રિસોર્ટ ખાતે સ્વિસ ફેડરલ કાઉન્સિલના સભ્ય ઇગ્નાઝિયો કેસિસ સાથે એક ખાસ મુલાકાત કરી હતી. સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ હંમેશા આંતરરાષ્ટ્રીય વિવાદોમાં એક તટસ્થ ભૂમિકા ભજવતું આવ્યું છે, અને આ વખતે પણ તે બંને વિરોધી દેશોને એક મંચ પર લાવવામાં મહત્વનું માધ્યમ બન્યું છે.
ઈરાનનું કડક વલણ અને ‘શક્તિશાળી હથિયાર’ નો ઉલ્લેખ
બીજી તરફ, આ વાટાઘાટો વચ્ચે ઈરાનના આંતરિક વહીવટી તંત્રમાંથી પણ મોટા નિવેદનો સામે આવ્યા છે. ઈરાનની સત્તાવાર ‘ISNA’ સમાચાર એજન્સીના અહેવાલ મુજબ, રવિવારે યોજાયેલી એક ઉચ્ચ સ્તરીય સરકારી બેઠકમાં એક વરિષ્ઠ ઈરાની અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, “અમારી પાસે એક અત્યંત શક્તિશાળી હથિયાર હતું. તે સામેની બાજુના (અમેરિકાના) હથિયાર કરતાં પણ વધુ શક્તિશાળી હતું. અત્યાર સુધી અમે તેનો બિલકુલ ઉપયોગ કર્યો ન હતો, પરંતુ હવે અમે ટેબલ પર તેનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છીએ.” નિષ્ણાતો આ નિવેદનને ઈરાનની મજબૂત રાજદ્વારી સોદાબાજી (Bargaining Power) અને આર્થિક અથવા વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાના પ્રદર્શન તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
નવા યુગની શરૂઆત: ઈરાની રાષ્ટ્રપતિની આશા
આ ઐતિહાસિક સ્વિસ વાટાઘાટો શરૂ થતાં પહેલાં ઈરાનના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ રેઝા આરેફે મીડિયા સમક્ષ પોતાની પ્રતિક્રિયા આપતાં ભારે આશાવાદ વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, “આપણે હવે વૈશ્વિક રાજનીતિના એક સંપૂર્ણપણે નવા યુગમાં પ્રવેશી રહ્યા છીએ. આ એક એવો સમય છે જ્યાં આરબ ક્ષેત્રના કે મધ્ય પૂર્વના કોઈપણ દેશનો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બહિષ્કાર કરવાનો વિકલ્પ હવે પશ્ચિમી દેશો પાસે રહેશે નહીં. કોઈપણ દેશને એકલો પાડી દેવો હવે વૈશ્વિક વ્યવસ્થામાં બિલકુલ શક્ય નથી.”
કતાર અને પાકિસ્તાનની આ સંયુક્ત મધ્યસ્થી સફળ રહેશે તો વિશ્વભરમાં, ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઈલના બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના ક્ષેત્રમાં બહુ મોટા સકારાત્મક ફેરફારો જોવા મળી શકે છે. સમગ્ર વિશ્વની નજર અત્યારે સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડના બર્ગનસ્ટોક રિસોર્ટમાંથી બહાર આવનારા નિર્ણયો પર ટકેલી છે.
