હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી તેલની સપ્લાય ચાલુ રહેવી જોઈએ, ઈરાન પાસે પરમાણુ હથિયાર ન હોવું જોઈએ: ટ્રમ્પ, અમેરિકા-ચીન એકમત
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ અને ઈરાન સાથેના સંઘર્ષ વચ્ચે વિશ્વની બે મહાસત્તા અમેરિકા અને ચીન એક મહત્વના મુદ્દે એકસાથે આવી છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકા અને ચીન બંને ઇચ્છે છે કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz)માંથી તેલ અને ઊર્જાની સપ્લાય કોઈપણ અવરોધ વિના ચાલુ રહે. આ ઉપરાંત બંને દેશોનું માનવું છે કે ઈરાન પાસે પરમાણુ હથિયાર હોવાં જોઈએ નહીં.
19 નવેમ્બર, 2026ના રોજ ચીનના શેનઝેનમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ વચ્ચે યોજાયેલી મુલાકાત દરમિયાન આ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી. એશિયા-પેસિફિક ઇકોનોમિક કોઓપરેશન (APEC) સમિટ દરમિયાન થયેલી આ મુલાકાતમાં વૈશ્વિક રાજકારણ, ઊર્જા સુરક્ષા અને ઈરાન સાથેના તણાવ જેવા મહત્વના મુદ્દાઓ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહ્યા હતા.
ટ્રમ્પે શું કહ્યું?
ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથેની મુલાકાત દરમિયાન ટ્રમ્પે કહ્યું કે અમેરિકા અને ચીન બંનેના હિતમાં છે કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી ઊર્જાનો પુરવઠો સતત ચાલુ રહે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે ઈરાન પરમાણુ હથિયાર પ્રાપ્ત ન કરે તે મુદ્દે પણ બંને દેશોની વિચારધારા એકસમાન છે.

ટ્રમ્પના આ નિવેદનને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. કારણ કે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે વેપાર, ટેક્નોલોજી અને વૈશ્વિક પ્રભાવને લઈને અનેક મતભેદો છે. તેમ છતાં ઊર્જા સુરક્ષા અને પરમાણુ હથિયારોના મુદ્દે બંને દેશો એકમત જોવા મળ્યા છે.
શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની?
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાંથી એક છે. પર્શિયન ગલ્ફને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતો આ માર્ગ વિશ્વના તેલ વેપાર માટે અત્યંત મહત્ત્વ ધરાવે છે. સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, કુવૈત, કતાર અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત જેવા દેશોમાંથી થતો મોટો ઊર્જા પુરવઠો આ માર્ગ મારફતે વિશ્વના વિવિધ દેશો સુધી પહોંચે છે.
જો આ દરિયાઈ માર્ગ પર અવરોધ ઊભો થાય તો તેની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પર પડી શકે છે. તેની અસર પેટ્રોલ, ડીઝલ, ગેસ અને પરિવહન ખર્ચ પર પણ જોવા મળી શકે છે.
ચીન વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ આયાતકાર દેશોમાંનો એક હોવાથી હોર્મુઝ માર્ગમાં કોઈપણ પ્રકારનો અવરોધ તેની અર્થવ્યવસ્થા માટે મોટો પડકાર બની શકે છે. બીજી તરફ અમેરિકા પણ વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવ વધવાથી થતી આર્થિક અસરોને લઈને ચિંતિત છે.
ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર પણ નજર
અમેરિકા લાંબા સમયથી ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરતું આવ્યું છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર બનાવવાની મંજૂરી મળવી જોઈએ નહીં. બીજી તરફ ઈરાન સતત દાવો કરતું આવ્યું છે કે તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે છે.
ટ્રમ્પે ચીન સાથેની મુલાકાતમાં આ મુદ્દે બંને દેશોની સમાન વિચારધારા હોવાનો દાવો કર્યો છે. જોકે, ઈરાન પર દબાણ લાવવા અથવા તેની સાથે ચાલી રહેલા સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવા માટે અમેરિકા અને ચીન કઈ રીતે સાથે મળીને કામ કરશે તે અંગે હજુ સુધી કોઈ ચોક્કસ યોજના જાહેર કરવામાં આવી નથી.
ચીન પાસેથી અમેરિકાને બીજી પણ અપેક્ષા
આ મુલાકાત દરમિયાન ટ્રમ્પે ચીન સમક્ષ અમેરિકાના ખેડૂતો પાસેથી વધુ કૃષિ ઉત્પાદનો ખરીદવાની માગ પણ મૂકી હતી. તેમનું કહેવું હતું કે ચીન અમેરિકાના કૃષિ ઉત્પાદનોની ખરીદી વધારી શકે છે.

બીજી તરફ ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે તાઇવાનના મુદ્દે અમેરિકાને સાવચેતીપૂર્વક પગલાં ભરવાની અપીલ કરી હતી. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને રાજકીય મતભેદો ઘટાડવા અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી.
ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વ પર શું અસર થશે?
હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં તણાવ વધે તો ભારત જેવા મોટા તેલ આયાતકાર દેશો પર પણ તેની અસર પડી શકે છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધે તો પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ, મોંઘવારી અને પરિવહન ખર્ચ પર દબાણ વધી શકે છે.
એકંદરે, અમેરિકા અને ચીન હોર્મુઝના દરિયાઈ માર્ગને ખુલ્લો રાખવા અને ઈરાનને પરમાણુ હથિયારોથી દૂર રાખવા અંગે એકમત થયા છે તે વૈશ્વિક રાજનીતિની દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ ઘટનાક્રમ છે. જોકે, માત્ર નિવેદનોથી મધ્ય પૂર્વનો તણાવ સમાપ્ત થવાનો નથી. હવે સમગ્ર વિશ્વની નજર એ વાત પર રહેશે કે બંને મહાસત્તા આ સહમતિને વાસ્તવિક પગલાંમાં કેવી રીતે પરિવર્તિત કરે છે.
