ટ્રમ્પ, પુતિન અને જિનપિંગની શેનઝેન બેઠકથી બદલાઈ શકે છે વિશ્વનું રાજકારણ, ભારત માટે કેમ છે આ મુલાકાત મહત્ત્વપૂર્ણ?
વિશ્વની ત્રણ મહાસત્તાઓ અમેરિકા, રશિયા અને ચીનના નેતાઓ એક જ મંચ પર આવે ત્યારે સમગ્ર દુનિયાની નજર તેમના પર મંડાય તે સ્વાભાવિક છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની 19 નવેમ્બર, 2026ના રોજ ચીનના શેનઝેન શહેરમાં યોજાનારી ત્રિપક્ષીય બેઠક આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણની દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. આ બેઠક માત્ર ત્રણ દેશોના સંબંધો પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેની અસર સમગ્ર વિશ્વની રાજકીય અને આર્થિક વ્યવસ્થા પર પડી શકે છે. ખાસ કરીને ભારત પણ આ બેઠકના પરિણામો પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યું છે.
શેનઝેન બેઠકમાં કયા મુદ્દાઓ પર થશે ચર્ચા?
એશિયા-પેસિફિક ઇકોનોમિક કોઓપરેશન (APEC) સંમેલન દરમિયાન યોજાનારી આ બેઠકમાં યુક્રેન અને ઈરાનના યુદ્ધ, પરમાણુ હથિયારોની વધતી સ્પર્ધા અને વૈશ્વિક સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેવાની શક્યતા છે. ત્રણેય દેશો સંયુક્ત રીતે કોઈ એવા રસ્તાની શોધ કરી શકે છે, જેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ ઓછો થાય.

આ બેઠકની સરખામણી 1945માં યોજાયેલી યાલ્ટા કોન્ફરન્સ સાથે પણ કરવામાં આવી રહી છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંતિમ તબક્કામાં અમેરિકા, બ્રિટન અને સોવિયેત સંઘના નેતાઓએ યુદ્ધ પછીની વિશ્વવ્યવસ્થા અંગે ચર્ચા કરી હતી. જોકે, આજની પરિસ્થિતિ અલગ છે. અમેરિકા, રશિયા અને ચીન એકબીજાના હરીફ છે અને દરેક દેશ પોતાના વૈશ્વિક પ્રભાવને વધારવા માગે છે.
ત્રણેય નેતાઓના પોતાના રાજકીય હિત
આ બેઠકમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની નેતૃત્વ ક્ષમતા દર્શાવવાની તક છે. તેઓ રશિયા અને ચીન સાથેના સંબંધોમાં સુધારો કરીને વેપાર, સુરક્ષા અને પરમાણુ હથિયારોના મુદ્દે કોઈ મહત્ત્વપૂર્ણ સમજૂતી કરવા ઇચ્છી શકે છે.
બીજી તરફ, પુતિન માટે આ મુલાકાત રશિયાની આંતરરાષ્ટ્રીય છબી મજબૂત કરવાની તક છે. યુક્રેન યુદ્ધને કારણે પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો અને રાજદ્વારી દબાણનો સામનો કરી રહેલા રશિયા માટે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ સાથે એક મંચ પર બેસવું પણ રાજકીય રીતે મહત્ત્વ ધરાવે છે.
જ્યારે જિનપિંગ માટે આ બેઠક ચીનને વૈશ્વિક રાજકારણમાં એક શક્તિશાળી નેતા તરીકે સ્થાપિત કરવાની તક છે. ચીન ઇચ્છે છે કે ભવિષ્યની વૈશ્વિક વ્યવસ્થામાં અમેરિકાની સાથે તેની ભૂમિકાને પણ સમાન મહત્ત્વ મળે.
ભારત માટે આ બેઠક કેમ ચિંતાજનક અને મહત્ત્વપૂર્ણ?
આ બેઠકની સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ અસર ભારત પર પડી શકે છે. ભારતના રશિયા અને અમેરિકા બંને સાથે વ્યૂહાત્મક સંબંધો છે, જ્યારે ચીન સાથે સરહદી વિવાદ અને પ્રાદેશિક સ્પર્ધા પણ છે. આવી સ્થિતિમાં ત્રણેય દેશો વચ્ચે થનારી કોઈપણ સમજૂતી ભારતના હિતોને અસર કરી શકે છે.
રશિયા પાસેથી ભારત મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદે છે. ઓગસ્ટ 2025માં રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાના મુદ્દે અમેરિકાએ ભારતીય માલસામાન પર વધારાનો 25 ટકા ટેરિફ લગાવ્યો હતો. જો અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેના સંબંધોમાં સુધારો થાય અને યુક્રેન યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાની દિશામાં પ્રગતિ થાય, તો ભારત પર નવા પ્રતિબંધો અથવા વેપારી દબાણનું જોખમ ઘટી શકે છે.

બીજી તરફ, ટ્રમ્પ અને જિનપિંગ વચ્ચેના સંબંધો પણ ભારત માટે મહત્ત્વના છે. જો અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે વેપાર સમજૂતી થાય અને બંને દેશો નજીક આવે, તો એશિયામાં અમેરિકાની વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતાઓ બદલાઈ શકે છે. તેની અસર QUAD જેવા સંગઠન પર પણ પડી શકે છે, જેમાં ભારત, અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સામેલ છે.
ભારતે કઈ રીતે આગળ વધવું જોઈએ?
ભારત માટે સૌથી મોટો પડકાર અમેરિકા, રશિયા અને ચીન વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો છે. ભારતે પોતાની વિદેશનીતિમાં વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતા જાળવી રાખવી પડશે. કોઈ એક મહાસત્તા પર વધુ પડતી નિર્ભરતા રાખવાને બદલે પોતાના આર્થિક, સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય હિતોને પ્રાથમિકતા આપવી જરૂરી છે.
શેનઝેનની આ બેઠકથી વિશ્વની રાજકીય દિશામાં કેટલો બદલાવ આવશે તે તો આગામી દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે. જોકે, એક વાત નક્કી છે કે હવે વૈશ્વિક રાજકારણ માત્ર અમેરિકા કે ચીનના પ્રભાવથી નક્કી થવાનું નથી. ભારત જેવી ઊભરતી શક્તિઓની ભૂમિકા પણ એટલી જ મહત્ત્વપૂર્ણ બનવાની છે. તેથી ભારત માટે આ બેઠક માત્ર ત્રણ નેતાઓની મુલાકાત નથી, પરંતુ ભવિષ્યની વૈશ્વિક વ્યવસ્થામાં પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરવાની એક મહત્ત્વપૂર્ણ કસોટી છે.
