શું તમે પણ મૂળાની છાલ ફેંકી દો છો? જાણો તેનાથી મળતા બમણા પોષક તત્વો વિશે

મૂળા: લિવર અને કિડની માટે વરદાન, પણ ખોટી રીતે ખાવાથી પડી શકે છે ભારે; જાણો શું કહે છે રિસર્ચ

શિયાળાની ઋતુમાં મૂળા (Raphanus sativus) દરેક ભારતીય રસોડાનો ભાગ હોય છે. વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો અને પરંપરાગત ચિકિત્સા (Folk medicine) અનુસાર, મૂળા માત્ર એક સાધારણ શાકભાજી નથી, પરંતુ ઘણી બીમારીઓ સામે એક અસરકારક કુદરતી ઔષધિ છે. સંશોધનો દર્શાવે છે કે મૂળાનો અર્ક લિવરને નુકસાન પહોંચાડતા ઝેરી તત્વો (જેમ કે $CCl_4$ અને ટેક્રિન) સામે સુરક્ષા પ્રદાન કરે છે.

લિવર અને ‘ફેટી લિવર’ માટે સુરક્ષા કવચ

આધુનિક જીવનશૈલીમાં નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લિવર ડિસીઝ (NAFLD) એક મોટી સમસ્યા બની ગઈ છે. સંશોધન મુજબ, મૂળામાં જોવા મળતું એક વિશેષ સંયોજન, 4-(Methylthio)-3-butenyl isothiocyanate (MTBITC), ઉચ્ચ ચરબીયુક્ત આહારથી થતા ફેટી લિવરની ગંભીરતાને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. આ ઉપરાંત, સફેદ મૂળાનો એન્ઝાઇમ અર્ક (REE) લિવરના કોષોના નુકસાનને ઘટાડવામાં અને સીરમ એન્ઝાઇમ સ્તર (GOT, GPT) ને સામાન્ય કરવામાં સહાયક હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.

મૂળાના પાન: મૂળ કરતા પણ વધુ પૌષ્ટિક

ઘણીવાર લોકો મૂળા ખાઈને તેના પાન ફેંકી દેતા હોય છે, પરંતુ સંશોધનો જણાવે છે કે મૂળાના પાન મૂળની સરખામણીમાં વધુ પોષક તત્વોથી ભરપૂર હોય છે. પાનમાં ફિનોલ, ફ્લેવોનોઈડ અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોય છે. ખાસ કરીને, ‘રુટિન’ (Rutin) નામનું એન્ટીઓક્સીડેન્ટ માત્ર મૂળાના પાનમાં જોવા મળે છે, જે કેન્સર, ડાયાબિટીસ અને સોજા (inflammation) સામે લડવામાં મદદ કરે છે.

કેન્સર સામે વૈજ્ઞાનિકો જંગ જીત્યા: નવી દવા સ્વાદુપિંડના દર્દીઓનું આયુષ્ય બમણું કરશે

એસીમાં સૂતી વખતે સાંધા જકડાઈ જાય છે? જાણો ડોક્ટર પાસેથી તેનું અસલી કારણ!

કિડની સ્ટોન અને ડિટોક્સિફિકેશન

આયુર્વેદ અને વિજ્ઞાન બંને મૂળાને કિડનીની પથરી માટે રામબાણ ઈલાજ માને છે. મૂળામાં કુદરતી ‘ડાયયુરેટિક’ ગુણો હોય છે જે પેશાબની પ્રક્રિયાને વેગ આપે છે, જેનાથી કિડનીમાં જમા થયેલ કેલ્શિયમ ઓક્સાલેટ (પથરી) તૂટીને શરીરની બહાર નીકળી શકે છે.

સાવધાન: ક્યારે અને કેવી રીતે ન ખાવા મૂળા?

મૂળાના અસંખ્ય ફાયદા છે, પરંતુ તેને ખોટા સમયે ખાવાથી નુકસાન થઈ શકે છે:

• ખાલી પેટે ન ખાઓ: ખાલી પેટે મૂળા ખાવાથી પેટમાં બળતરા, એસિડ રિફ્લક્સ અને ગેસની સમસ્યા થઈ શકે છે. તેમાં રહેલું તીખું સરસવનું તેલ (mustard oil) પેટના અસ્તરને ઉત્તેજિત કરી શકે છે.
• રાત્રિના સમયે પરેજી: રાત્રે મૂળા ખાવાથી પાચન બગડી શકે છે અને ઊંઘમાં ખલેલ પડી શકે છે.દૂધ સાથે ‘ઝેર’ સમાન: આયુર્વેદ મુજબ, મૂળા અને દૂધનું એકસાથે સેવન
• ‘વિરુદ્ધ આહાર’ છે. તે તમારા લોહીને દૂષિત કરી શકે છે અને લાંબા ગાળે ત્વચાના રોગો (જેમ કે સફેદ ડાઘ) નું કારણ બની શકે છે.
• અન્ય વર્જિત મેળ: મૂળાની સાથે સંતરા, કારેલા અથવા મૂળા ખાધા પછી તરત જ પાણી પીવાનું ટાળવું જોઈએ.

ખાવાનો સાચો સમય અને રીત

• શ્રેષ્ઠ સમય: મૂળા ખાવાનો સૌથી શ્રેષ્ઠ સમય સવારના નાસ્તામાં અથવા બપોરના ભોજન (Lunch) દરમિયાન છે.
• સાચી માત્રા: દિવસભરમાં 100-150 ગ્રામ મૂળાનું સેવન પૂરતું છે.
• છાલ ન ઉતારો: જો મૂળા તાજા અને નરમ હોય, તો તેને છાલ સહિત ખાવા જોઈએ કારણ કે છાલમાં ફાઈબર અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટ વિપુલ પ્રમાણમાં હોય છે.

મૂળા એક શક્તિશાળી ‘સુપરફૂડ’ છે જે પાચનતંત્રને મજબૂત બનાવે છે અને વજન ઘટાડવામાં પણ મદદ કરે છે. જોકે, થાઈરોઈડના દર્દીઓ અને લો બ્લડ પ્રેશરવાળા લોકોએ તેનું સેવન ડોક્ટરની સલાહ મુજબ જ કરવું જોઈએ.