માઇગ્રેન અને સામાન્ય માથાના દુખાવા વચ્ચે શું તફાવત છે?
આજના સમયમાં માથાનો દુખાવો થવો એ એક સામાન્ય સમસ્યા છે, પરંતુ જો તે વારંવાર થવા લાગે અને તીવ્ર બની જાય, તો તેને સામાન્ય સમજવું યોગ્ય નથી. તે માઇગ્રેન પણ હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં બંને વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. ચાલો, આ વિશે ડો. એલ.એચ. ઘોટેકર પાસેથી જાણીએ.
માથાનો દુખાવો એક સામાન્ય સમસ્યા છે, જેનાથી લગભગ દરેક વ્યક્તિ ક્યારેક ને ક્યારેક પરેશાન થાય છે. ઘણીવાર લોકો માથાના દુખાવાને સામાન્ય સમજીને દર્દની ગોળી ખાઈ લે છે અથવા આરામ કરી લે છે. પરંતુ જ્યારે માથાનો દુખાવો વારંવાર થવા લાગે, વધારે તેજ થઈ જાય અથવા રોજિંદા કામમાં દખલ કરવા લાગે, ત્યારે તેને હળવાશથી લેવું યોગ્ય નથી. ઘણીવાર આ જ માથાનો દુખાવો માઇગ્રેનનું સ્વરૂપ પણ હોઈ શકે છે, જે એક ગંભીર ન્યુરોલોજીકલ સમસ્યા માનવામાં આવે છે. માઇગ્રેન અને સામાન્ય માથાના દુખાવાના કારણો, તેની અસર અને તેની સારવાર અલગ-અલગ હોય છે.
માઇગ્રેન અને નોર્મલ માથાના દુખાવામાં શું તફાવત છે?
લેડી હાર્ડિંગ હોસ્પિટલમાં મેડિસિન વિભાગના ડાયરેક્ટર અને HOD ડો. એલ.એચ. ઘોટેકર જણાવે છે કે માઇગ્રેન અને સામાન્ય માથાના દુખાવામાં સૌથી મોટો તફાવત દુખાવાની પ્રકૃતિ અને તેની અસરનો હોય છે. નોર્મલ માથાનો દુખાવો સામાન્ય રીતે હળવો અથવા મધ્યમ હોય છે અને આખા માથામાં કે કપાળમાં દબાણ જેવું અનુભવાય છે. તે થાક, તણાવ, ઊંઘની અછત અથવા લાંબા સમય સુધી સ્ક્રીન જોવાને કારણે થઈ શકે છે. બીજી તરફ, માઇગ્રેનનો દુખાવો ઘણીવાર માથાની એક બાજુએ તેજ અને ધબકારા (Throb) જેવો હોય છે.
માઇગ્રેનમાં માથાના દુખાવાની સાથે ઉલટી, ઉબકા, પ્રકાશ અને અવાજથી પરેશાની પણ થઈ શકે છે. માઇગ્રેનનો દુખાવો કેટલાક કલાકોથી લઈને કેટલાક દિવસો સુધી રહી શકે છે, જ્યારે સામાન્ય માથાનો દુખાવો થોડા સમયમાં ઠીક થઈ જાય છે. નોર્મલ માથાના દુખાવામાં આરામ અથવા દવાથી રાહત મળી જાય છે, પરંતુ માઇગ્રેનમાં ખાસ સારવાર અને સાવચેતીની જરૂર હોય છે. આ જ કારણ છે કે બંનેને અલગ-અલગ સમજવા જરૂરી છે.
માઇગ્રેનથી કેવી રીતે બચવું?
માઇગ્રેનથી બચવા માટે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર જરૂરી છે. દરરોજ પૂરતી ઊંઘ લો અને સુવા-જાગવાનો સમય નક્કી રાખો. તેજ પ્રકાશ, તેજ અવાજ અને વધુ પડતા સ્ક્રીન ટાઈમથી બચો. વધારે તણાવ લેવાથી માઇગ્રેન વધી શકે છે, તેથી યોગ, ધ્યાન અને ઊંડા શ્વાસ લેવાની આદત કેળવો.
બહુ લાંબા સમય સુધી ભૂખ્યા ન રહો અને સમયસર હળવો અને સંતુલિત આહાર લો. વધુ પડતું કેફીન (ચા-કોફી), તળેલું અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ ઓછું કરો. માઇગ્રેન ટ્રિગર કરતા કારણોને ઓળખવા અને તેનાથી અંતર રાખવું પણ મદદરૂપ થાય છે. જરૂર જણાય તો ડોક્ટરની સલાહ મુજબ દવા લો.
માથાના દુખાવા (સામાન્ય) થી કેવી રીતે બચવું?
સામાન્ય માથાના દુખાવાથી બચવા માટે રોજિંદી આદતો પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. પૂરતું પાણી પીવો, કારણ કે ડિહાઇડ્રેશનથી માથાનો દુખાવો થઈ શકે છે. લાંબા સમય સુધી મોબાઈલ કે કોમ્પ્યુટર જોવાનું ટાળો અને વચ્ચે-વચ્ચે આંખોને આરામ આપો. તણાવ ઓછો રાખો અને હળવી કસરત કરો.
બેસવાની સ્થિતિ (Posture) સાચી રાખો અને ગરદન તેમજ ખભા પર વધુ દબાણ ન આપો. સમયસર ભોજન અને પૂરતી ઊંઘ પણ માથાના દુખાવાથી બચવામાં મદદ કરે છે. જો માથાનો દુખાવો વારંવાર થતો હોય, તો ડોક્ટરની સલાહ લેવી વધુ હિતાવહ છે.
